Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यवधो नाम चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४०// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा पितुर्वधं घोरं तत्पुत्रास्ते शतं त्वरा / वारयामासुरत्युग्रं भार्गवं स्वबलेः पृथक्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite kārttavīryavadho nāma catvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 40// vasiṣṭha uvāca dṛṣṭvā piturvadhaṃ ghoraṃ tatputrāste śataṃ tvarā / vārayāmāsuratyugraṃ bhārgavaṃ svabaleḥ pṛthak
Translation
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na isinalaysay ni Vāyu, sa ikatlong upoddhāta-pāda ng Bhārgava-carita, ang ika-40 kabanata na tinatawag na “Pagpaslang kay Karttavirya.” Wika ni Vasiṣṭha: Nang makita ang kakila-kilabot na pagpatay sa ama, ang sandaang anak niya ay nagmadali, bawat isa’y kasama ang sariling lakas, upang pigilan ang lubhang mabagsik na Bhargava.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; locative in colophon
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतृतीया-तत्पुरुष (वायुना प्रोक्ते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; qualifies the text
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ordinal qualifying ‘पादे’
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (उपोद्धातस्य पादे); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
भार्गवचरितेin the account of Bhārgava
भार्गवचरिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भार्गवस्य चरिते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
कार्त्तवीर्यवधःthe slaying of Kārttavīrya
कार्त्तवीर्यवधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (कार्त्तवीर्यस्य वधः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; chapter-title subject
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामनिर्देशक अव्यय (particle: named/called)
चत्वारिंशत्तमःfortieth
चत्वारिंशत्तमः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + तमप्
Formक्रमवाचक (ordinal) पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; qualifies ‘अध्यायः’
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; speaker
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
पितुःof (their) father
पितुः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वधम्killing
वधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
घोरम्terrible
घोरम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘वधम्’
तत्-पुत्राःhis sons
तत्-पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (तस्य पुत्राः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; pronoun appositive to ‘तत्पुत्राः’
शतम्a hundred
शतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; numeral used as count ‘a hundred’
त्वराin haste
त्वरा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adverbial-noun ‘in haste’
वारयामासुःthey restrained/held back
वारयामासुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृ (धातु, वारयति)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; causative stem (णिच्) ‘made stop’
अति-उग्रम्exceedingly fierce
अति-उग्रम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + उग्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘भार्गवम्’
भार्गवम्Bhārgava (Paraśurāma)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
स्वबलेःfrom (their) own strength
स्वबलेः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + बलि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य बलेः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ablative ‘from their own force’
पृथक्separately, apart
पृथक्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formपृथक्त्ववाचक अव्यय (adverb: separately)