Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 46
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
तदातिदुः खेन विदूयमानः शोकेन मोहेन युतो बभूव / तं शोकमग्नं नृपतिं महात्मा रामो जगादाखिलचित्तदर्शी
Transliteration
tadātiduḥ khena vidūyamānaḥ śokena mohena yuto babhūva / taṃ śokamagnaṃ nṛpatiṃ mahātmā rāmo jagādākhilacittadarśī
Translation
Noon siya’y halos mapunit sa matinding dalamhati, nabalot ng lungkot at pagkalito. Sa haring nalulunod sa pighati, nagsalita ang Mahatma Rama na nakakakita ng laman ng bawat puso.
Word by Word
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
अतिदुःखेनwith great grief
अतिदुःखेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअति-दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — with excessive sorrow
विदूयमानःbeing pained
विदूयमानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeVerb
Rootवि + दूय् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present participle/शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — being tormented
शोकेनwith grief
शोकेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by/with grief
मोहेनwith delusion
मोहेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by/with delusion
युतःendowed (with)
युतः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — joined/possessed (with)
बभूवbecame
बभूव:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — became
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — him
शोकमग्नम्immersed in grief
शोकमग्नम्:
विशेषण (Adjectival to नृपतिम्)
TypeAdjective
Rootशोक-मग्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — sunk in grief
नृपतिम्the king
नृपतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन — the king
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — great-souled (epithet)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — Rama
जगादsaid
जगाद:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootगद् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन — said/spoke
अखिलचित्तदर्शीknower of all hearts
अखिलचित्तदर्शी:
विशेषण (Adjectival to रामः/महात्मा)
TypeAdjective
Rootअखिल-चित्त-दर्शिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — seer of all minds