Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 8
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
इति वाक्यं समाकर्ण्य प्रियायाः स मृगः स्वयम् / वर्णयामास चरितं मृग्यश्चैवात्मनस्तदा
Transliteration
iti vākyaṃ samākarṇya priyāyāḥ sa mṛgaḥ svayam / varṇayāmāsa caritaṃ mṛgyaścaivātmanastadā
Translation
Nang marinig ang mga salita ng minamahal, ang usa ay siya mismong nagsalaysay noon ng kasaysayan ng sarili at ng babaeng usa.
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति/उद्धरण (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक (quotative particle)
वाक्यम्speech/statement
वाक्यम्:
कर्म (Object of hearing)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
समाकर्ण्यhaving heard
समाकर्ण्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-आ-कर्ण् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having heard’
प्रियायाःof (his) beloved
प्रियायाः:
षष्ठी-सम्बन्ध (of the beloved)
TypeNoun
Rootप्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; सर्वनाम
मृगःthe deer
मृगः:
कर्ता (Subject apposition)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
कर्तृ-विशेषण (Emphasis on agent)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मनिष्ठ-क्रियाविशेषण (adverb: himself)
वर्णयामासdescribed/told
वर्णयामास:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु; √वर्ण् caus.)
Formलिट् लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; causative stem वर्णय-
चरितम्story/deeds
चरितम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootचरित (प्रातिपदिक; √चर् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (verbal noun/ppp used substantively)
मृग्यःthe doe
मृग्यः:
सम्बन्ध/श्रोत्री (Listener/related subject)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle: indeed/only)
आत्मनःof himself
आत्मनः:
षष्ठी-सम्बन्ध (of himself)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb of time: then)