Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 26
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
एतस्मिन्नन्तरे चैका मृगी ह्यगात्पिपासिता / निर्झरापात शिरसि पातुकामा जलं प्रिये
Transliteration
etasminnantare caikā mṛgī hyagātpipāsitā / nirjharāpāta śirasi pātukāmā jalaṃ priye
Translation
Sa sandaling iyon, mahal ko, isang inahing usa na uhaw na uhaw ang dumating sa tuktok ng bagsak ng talon, nagnanais uminom ng tubig.
Word by Word
एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular ‘in this’
अन्तरेin the meantime/interval
अन्तरे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular ‘in the interval/meanwhile’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एकाone
एका:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; numeral adjective qualifying ‘मृगी’
मृगीa doe (female deer)
मृगी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अगात्went
अगात्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada; ‘went’
पिपासिताthirsty
पिपासिता:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपिपासित (प्रातिपदिक; तृष्-धातोः इच्छार्थक/भाववाचक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘thirsty’ qualifying ‘मृगी’
निर्झर-आपात-शिरसिat the top of the waterfall’s drop
निर्झर-आपात-शिरसि:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक) + आपात (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative ‘on the head/top of the waterfall’s descent’
पातु-कामाwishing to drink
पातु-कामा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त) + काम (प्रातिपदिक)
Formतुमुनन्त (infinitive) + काम-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘desiring to drink’ qualifying ‘मृगी’
जलम्water
जलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular
प्रियेO dear (one)
प्रिये:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; vocative ‘O dear (one)’