
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā (Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account)
Ang adhyaya na ito ay inilalahad bilang usapang panghukuman sa palasyo sa pagitan ni Haring Sagara at ng kagalang-galang na rishi. Kinilala ni Sagara ang paghahayag ng nakapagpapagaling na baluting pananggalang (kavaca) at ang pagpapalakas ng kaalamang pangsandata/astrā sa biyaya ni Aurva, at saka humiling ng masusing salaysay kung paano ibinagsak ni Rāma Bhārgava (Paraśurāma) si Haring Kārttavīrya Arjuna—lalo na kung paanong nagbanggaan sa digmaan ang dalawang “pinagpala” na bayani, si Rāma (na pinapaboran nina Śiva/Datta ayon sa lohika ng kuwento) at si Kārttavīrya. Sinimulan ni Vasiṣṭha ang salaysay na nakapapawi ng kasalanan: tinanggap ni Rāma ang kavaca at mga mantra mula sa kanyang guro, nagsagawa ng mahigpit na tapasya sa Puṣkara sa loob ng sandaang taon (tatlong ulit na paliligo, pagtalima sa sandhyā, pagtulog sa lupa), at araw-araw na nagtitipon ng mga gamit-ritwal para sa tradisyon ni Bhṛgu. Palagi siyang nakalubog sa pagninilay at sumasamba kay Kṛṣṇa bilang tagapag-alis ng dungis. Nagsiklab ang pangyayari nang maligo siya sa Madhyama Puṣkara at isang usa at inahing usa na hinahabol ng mangangaso ang tumakas patungo sa tubig sa kanyang paningin—isang etikong at mandirigmang pagliko tungo sa malaking paghaharap.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रयस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग महान्मे ऽनुग्रहः कृतः / यदिदं कवचं मह्यं प्रकाशितमनामयम्
Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, na ipinahayag ni Vāyu, sa gitnang bahagi, sa ikatlong upoddhāta-pāda, sa Bhārgava-carita, ang ika-33 kabanata. Wika ni Sagara: “O anak ni Brahmā, dakilang pinagpala, napakalaki ng biyayang ginawa mo sa akin, sapagkat inihayag mo sa akin ang kavaca na walang karamdaman.”
Verse 2
और्वेणानुगृहीतो ऽहं कृतास्त्रो यदनुग्रहात् / भवतस्तु कृपापात्रं जातो ऽहमधुना विभो
Sa biyaya ni Rishi Aurva ako’y pinagpala, at dahil sa kanyang habag ako’y naging ganap sa mga banal na sandata. O dakilang Panginoon, ngayon ako’y naging karapat-dapat sa iyong awa.
Verse 3
रामेण भार्गवेन्द्रेण कार्त्तवीर्यो नृपो गुरो / यथा समापितो वीरस्तन्मे विस्तरतो वद
O Guro, sabihin mo sa akin nang masinsinan kung paano winakasan ni Rama, ang pinuno ng angkan Bhargava, ang magiting na haring Karttavirya.
Verse 4
कृपापात्रं स दत्तस्य राजा रामः शिवस्य च / उभौ तौ समरे वीरौ जघटाते कथं गुरो
O Guro, si Haring Rama na pinagpala ni Datta at ang pinagpala ni Shiva—paano nagbanggaan sa digmaan ang dalawang magiting na iyon?
Verse 5
वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि चरितं पापनाशनम् / कार्त्तवीर्यस्य भूपस्य रामस्य च महात्मनः
Sinabi ni Vasistha: “O Hari, makinig; isasalaysay ko ang kasaysayang pumupuksa sa kasalanan—tungkol kay Haring Karttavirya at sa Mahatma Rama.”
Verse 6
स रामः कवचं लब्ध्वा मन्त्रं चैव गुरोर्मुखात् / चकार माधनं तस्य भक्त्या परमया युतः
Si Rama, nang matanggap ang baluting panangga at ang mantra mula sa bibig ng guro, ay nagsagawa ng pagsamba at sadhana para roon na may sukdulang debosyon.
Verse 7
भूमिशागी त्रिषवण स्नानसध्यापरायणः / उवासपुष्करे राम शतवर्षमतन्द्रितः
Si Rama, na natutulog sa lupa at masigasig sa pagligo sa tatlong oras at pagsamba sa sandhya, ay nanahan sa Pushkara nang sandaang taon nang walang katamaran.
Verse 8
समित्पुष्पकुशादीनि द्रव्याण्यहरहर्भृगोः / आनीय काननाद्भूप प्रायच्छदकृतव्रणः
O hari! Ang walang dungis na may panata ay araw-araw nagdadala mula sa gubat ng panggatong na samit, mga bulaklak, damong kusa at iba pa upang ihandog kay Bhṛgu.
Verse 9
सततं ध्यानसंयुक्तो रामो मतिमतां वरः / आराधयामास विभुं कृष्णं कल्मषनाशनम्
Laging nakalapat sa pagninilay, si Rama—pinakamainam sa mga marurunong—ay sumamba sa makapangyarihang Panginoon na si Krishna, tagapawi ng kasalanan.
Verse 10
तस्यैवं यजमानस्य रामस्य जगतीपते / गतं वर्षशतं तत्र ध्यानयुक्तस्य नित्यदा
O Panginoon ng daigdig! Sa gayong pag-aalay at sa palagiang pagninilay ni Rama, lumipas doon ang sandaang taon.
Verse 11
एकदा तु महाराज रामः स्नातुं गतो महान् / मध्यमं पुष्करं तत्र ददर्शाश्वर्यमुत्तमम्
Isang araw, O Maharaja, ang dakilang Rama ay nagpunta upang maligo; doon sa Gitnang Pushkara ay nakita niya ang isang dakilang kababalaghan.
Verse 12
मृग एकः समायातो मृग्य युक्तः पलायितः / व्याधस्य मृगयां प्राप्तो धर्मतप्तो ऽतिपीडितः
Isang usa ang dumating na tumatakbo, balisa sa takot sa pangangaso. Nahulog sa mṛgayā ng mangangaso, labis na pinahirapan ng init ng dharma.
Verse 13
पिपासितो महाभाग जलपानसमुत्सुकः / रामस्य पश्यतस्तत्र सरसस्तटमागतः
Ang marangal na usa ay uhaw na uhaw at sabik uminom. Sa harap ng paningin ni Rama, narating niya ang pampang ng lawa roon.
Verse 14
पश्चान्मृगी समायाता भीता सा चकितेक्षणा / उभो तौ पिबतस्तत्र जलं शङ्कितमानसौ
Pagkaraan, dumating ang inahing usa, takot at nanlilisik ang mga mata. Kapwa sila uminom ng tubig doon, ngunit may pangamba sa puso.
Verse 15
तावत्समागतो व्याधो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः / स दृष्ट्वा तत्र संविष्टं रामं भार्गवनन्दनम्
Noon din dumating ang mangangaso, may hawak na palaso at dala ang busog. Nakita niya roon si Rama, anak ng angkan ni Bhargava, na nakaupo.
Verse 16
अकृतव्रणसंयुक्तं तस्थौ दूरकृतेक्षणः / स चिन्तयामास तदा शङ्कितो भृगुनन्दनात्
Mula sa malayo, nakita niyang (si Rama) ay walang sugat kaya siya’y napatigil. Noon, nag-isip siya, may pag-aalinlangan sa Bhṛgu-nandana.
Verse 17
अयं रामो महावीरो दुष्टानामन्तकारकः / कथमेतस्य हन्म्येतौ पश्यतो मृगयामृगौ
Ito si Rama, dakilang bayani, tagapaglipol ng masasama. Paano ko mapapatay ang dalawang usang pangaso na ito habang siya’y nakatingin?
Verse 18
इति चिन्ता समाविष्टो व्याधो राजन्यसत्तम / तस्थौ तत्रैव रामस्य भयात्संत्रस्तमानसः
Sa gayong pag-aalala, O pinakamainam sa angkan ng mga mandirigma, nanatili roon ang mangangaso; nanginginig ang loob sa takot kay Rama.
Verse 19
रामस्तु तौ मृगों दृष्ट्वा पिबन्तौ सभ्यं जलम् / तर्कयामास मेधावी किमत्र भयकारणम्
Nakita ni Rama ang dalawang usa na umiinom ng malinaw na tubig. Pagkaraan, nagmuni ang marunong na Rama: ano ang sanhi ng takot dito?
Verse 20
नैवात्र व्याघ्रसेनादो न च व्याधो हि दृश्यते / केनैतौ कारणेनाहो शङ्कितौ चकितेक्षणौ
Walang ugong ng tigre rito at wala ring nakikitang mangangaso. Kung gayon, sa anong dahilan sila’y nag-aalinlangan at nanlilisik ang mga matang nagugulat?
Verse 21
अथ वा मृगजातिर्हि निसर्गाच्चकितेक्षणा / चेनैतौ जलपाने ऽपि पश्यतश्चकितेक्षणौ
O marahil ang lahi ng usa ay likas na may matang madaling magulat; kaya kahit umiinom ng tubig, patuloy pa rin silang tumitingin nang balisa.
Verse 22
नैतावत्कारणं चात्र किन्तु खेदभयातुरौ / लक्षयेते खिन्नसर्वाङ्गौ कम्पयुक्तौ यतस्त्विमौ
Hindi lamang ito ang dahilan dito; ang dalawang ito ay nababalisa sa dalamhati at takot. Kaya ang kanilang buong katawan ay lupaypay at nanginginig.
Verse 23
एवं संचिन्त्य मतिमान्स तस्थौ मध्यपुष्करे / शिष्येण संयुतो रामो यावत्तौ चापि संस्थितौ
Pagkaraang magnilay nang gayon, tumindig si Rama na marunong sa gitna ng Pushkara kasama ang alagad, habang ang dalawang iyon ay nanatili rin doon.
Verse 24
पीत्वा जलं ततस्तौ तु वृक्षच्छायासमाश्रितौ / रामं दृष्ट्वा महात्मानं कथां तौ चक्रतुर्मुदा
Pagkatapos, uminom sila ng tubig at sumilong sa lilim ng puno. Nang makita si Rama na dakilang kaluluwa, nag-usap sila nang may galak.
Verse 25
मृग्युवाच कान्त चात्रैव तिष्ठावो यावद्रामो ऽत्रसंस्थितः / अस्य वीरस्य सांनिध्ये भयं नैवावयोर्भवेत्
Wika ng babaeng usa: “Sinta, habang narito si Rama, manatili tayo rito. Sa piling ng bayaning ito, hindi tayo matatakot.”
Verse 26
अत्राप्यागत्य चैव्द्याधौ ह्यावयोः प्रहरिष्यति / दृष्टमात्रो हि मुनिना भस्मीभूतो भविष्यति
Darating din dito ang mangangaso at aatake sa atin; ngunit sa sandaling masilayan siya ng muni, siya’y magiging abo.
Verse 27
इत्युक्ते वचने मृग्या रामर् शनतुष्टया / मृगश्चोवाच हर्षेण समाविष्टः प्रियां स्वकाम्
Nang marinig ang mga salitang iyon, ang inahing usa na nalugod sa pagtanaw kay Rama; ang lalaking usa, puspos ng galak, ay nagsalita ng kanyang minamahal at ninanais na pananalita.
Verse 28
एवमेव महाभागे यद्वै वदसि भामिनि / जाने ऽहमपि रामस्य प्रभावं सुमहात्मनः
O mapalad na ginang, gaya ng sinasabi mo ay tunay; alam ko rin ang kapangyarihan at kaluwalhatian ni Rama, ang dakilang Mahatma.
Verse 29
यो ऽयं संदृश्यते चास्य पार्श्वं शिष्यो ऽकृतव्रणः / सचाने न महाभागस्त्रातो व्याघ्रभयातुरः
Ang nakikita sa kanyang tabi—ang alagad na walang sugat; siya man ay iniligtas ng dakilang ito nang siya’y nanginginig sa takot sa tigre.
Verse 30
अयं रामो महाभागे जमदग्निसुतो ऽनुजः / पितरं कार्त्तवीर्येण दृष्ट्वा चैव तिरस्कृतम्
O mapalad, ito si Rama, anak ni Jamadagni (ang nakababatà); nasaksihan niya ang paghamak ni Karttavīrya sa kanyang ama.
Verse 31
चकारातितरां क्रुद्धः प्रतिज्ञां नृपघातिनीम् / तत्पूर्तिकामो ह्यगमद्ब्रह्मलोकं पुरा ह्ययम्
Sa matinding poot, gumawa siya ng panatang papawi sa mga hari; at upang tuparin iyon, noon pa man ay nagtungo siya sa Brahmaloka.
Verse 32
स ब्रह्मा दिष्टवांश्चैनं शिवलोकं व्रजेति ह / तस्य त्वाज्ञां समादाय गतो ऽसौ शिवसन्निधिम्
Pagkatapos ay iniutos ni Brahmā sa kanya, “Pumaroon ka sa Śivaloka.” Tinanggap niya ang utos at nagtungo sa piling ni Śiva.
Verse 33
प्रोवाचाखिलवृत्तान्त राज्ञश्चप्यात्मनः पितुः / स कृपालुर्महादेवः सभाज्य भृगुनन्दनम्
Isinalaysay niya ang buong pangyayari tungkol sa hari at sa sarili niyang ama. Ang mahabaging Mahādeva ay tumanggap at nagparangal sa anak ni Bhṛgu.
Verse 34
ददौ कृष्णस्य सन्मन्त्रमभेद्यं कवचं तथा / स्वीयं पाशुपतं चास्त्रमन्यास्त्रग्राममेव च
Ipinagkaloob niya kay Kṛṣṇa ang banal na mantra, ang di-mababagting baluti, ang sariling sandatang Pāśupata, at iba pang mga sandata.
Verse 35
विसर्जयामास मुदा दत्त्वा शस्त्राणि चादरात् / सो ऽयमत्रागतो भद्रे मेत्रसाधनतत्परः
Matapos ibigay ang mga sandata nang may paggalang, masaya niya itong pinauwi. O mabuting ginang, siya ring iyon ang dumating dito, masigasig sa pagsasanay ng maitrī.
Verse 36
नित्यं जपति धर्मात्मा कृष्णस्य कवचं सुधीः / शतवर्षाणि चाप्यस्य गतानि सुमहात्मनः
Ang matuwid at marunong na iyon ay araw-araw na bumibigkas ng Kṛṣṇa-kavaca. Lumipas na rin ang sandaang taon para sa dakilang kaluluwang iyon.
Verse 37
मन्त्र साधयतो भद्रे न च तत्सिद्धिरेति हि / आत्रास्ति कारणं भक्तिः साव वै त्रिविधा मता
O Bhadrā, kahit magsagawa ng sādhanā ng mantra, hindi agad nakakamit ang siddhi. Dito ang sanhi ay bhakti, na itinuturing na may tatlong uri.
Verse 38
उत्तमा मध्यमा चैव कनिष्ठा तरलेक्षणे / शिवस्य नारदस्यापि शुकस्य च महात्मनः
O may malambing na mga mata, ang bhakti ay sinasabing may tatlong antas: mataas, gitna, at mababa; gaya kina Śiva, Nārada, at sa dakilang Śuka.
Verse 39
अंबरीष्स्य राजर्षे रन्तिदेवस्य मारुतेः / बलेर्विभीषणस्यापि प्रह्लादस्य महात्मनः
Maging kina Rājarṣi Ambarīṣa, Rantideva, Māruti (Hanumān), Bali, Vibhīṣaṇa, at sa dakilang Prahlāda, makikita rin ang pagkakaiba ng antas ng bhakti.
Verse 40
उत्तमा भक्तिरेवास्ति गोपीनामुद्धवस्य च / वसिष्ठादिमुनीशानां मन्वादीनां शुभेक्षणे
O may mapagpalang tingin, ang bhakti ng mga Gopī at ni Uddhava ay pinakamataas; gayundin sa mga dakilang muni gaya ni Vasiṣṭha at sa mga Manu.
Verse 41
मध्या च भक्तिरेवास्ति प्राकृतान्यजनेषु सा / मध्यभक्तिरयं रामो नित्यं यमपरायणः
Ang bhakti na nasa gitnang antas ay matatagpuan sa karaniwang mga tao. Ang Rāma na ito ay isang bhaktang nasa gitna, at laging nakatuon kay Yama (dharma).
Verse 42
सेवते गोपिकाधीशं तेन सिद्धिं न चागतः / वसिष्ठ उवाच इत्युक्ता त्वरितं कान्तं सा मृगी हृष्टमानसा
Naglilingkod siya sa Gopikādhīśa, ngunit hindi pa rin nakamtan ang siddhi. Sabi ni Vasiṣṭha—pagkarinig nito, ang babaeng usa ay nagalak at nagmadaling lumapit sa kanyang minamahal.
Verse 43
पुनः पप्रच्छ भक्तेस्तु लक्षणं प्रेमदायकम् / मृग्युवाच साधुकान्त महाभाग वचस्ते ऽलौकिकं प्रिय / र्हदृग् ज्ञानं तव कथं संजातं तद्वदाधुना
Muli niyang tinanong ang tanda ng bhakti na nagbibigay ng pag-ibig. Sabi ng babaeng usa: “O banal kong minamahal, dakilang pinagpala, ang iyong mga salita’y di-karaniwan at kaibig-ibig; paano sumibol sa iyo ang kaalamang may ‘paningin ng puso’? Ipagpaliwanag mo ngayon.”
Verse 44
मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे ज्ञानं पुण्येन जायते
Sabi ng usa: “Makinig ka, mahal kong pinagpala; ang kaalaman ay isinisilang ng kabutihang-loob (puṇya).”
Verse 45
तत्पुण्यमद्य संजातं भार्गवस्यास्य दर्शनात् / पुण्यात्मा भार्गवश्चायं कृष्णाभक्तो जितेन्द्रियः
Ang kabutihang iyon ay sumibol ngayon dahil sa darśana ng Bhārgava na ito. Ang Bhārgava na ito’y may banal na diwa, deboto ni Kṛṣṇa, at nagwagi sa mga pandama (jitendriya).
Verse 46
गुरुशुश्रूषको नित्यं नित्यनैमित्तिकादरः / अतो ऽस्य दर्शनाज्जातं ज्ञानं मे/द्यैव भामिनि
Siya’y laging naglilingkod sa guru at may paggalang sa mga tungkuling araw-araw at sa mga ritwal na pana-panahon (nitya-naimittika). Kaya, O bhāminī, ngayong araw din, sa darśana niya, sumilang sa akin ang kaalaman.
Verse 47
त्रैलोक्यस्थितसत्त्वानां शुभाशुभनिदर्शकम् / अद्यैव विदितं मे ऽभूद्रासस्यास्य महात्मनः
Ito ang nagpapakita ng mabuti at masama ng mga nilalang sa tatlong daigdig; ngayong araw ko nalaman ang tunay na kalikasan ng dakilang Rasa na ito.
Verse 48
चरितं पुण्यदं चैव पापघ्नं शृण्वतामिदम् / यद्यत्करिष्यते चैव तदपि ज्ञानगोचरम्
Ang salaysay na ito ay nagbibigay ng kabanalan at pumupuksa ng kasalanan sa mga nakikinig; at anumang gagawin pa ay saklaw din ng kaalaman.
Verse 49
योत्तमा भक्तिराख्याता तां विना नैव सिद्ध्यति / कवचं मन्त्रसहितं ह्यपि वर्षायुतायुतैः
Kung wala ang pinakamataas na bhakti na itinuro, walang siddhi; kahit ang kavacha na may mantra, kahit bigkasin sa napakaraming taon, di rin magbubunga.
Verse 50
यद्ययं भार्गवो भद्रे ह्यगस्त्यानुग्रहं लभेत् / कृष्णप्रेमामृतं नाम स्तोत्रमुत्तमभक्तिदम्
O mahal na ginang, kung ang Bhargava na ito ay tumanggap ng biyaya ni Agastya, ang himnong tinatawag na “Krishna-premamrita” ay magbibigay sa kanya ng pinakamataas na bhakti.
Verse 51
ज्ञात्वा च लप्स्यते सिद्धिं मन्त्रस्य कवचस्य च / स मुनिर्ज्ञाततत्त्वार्थः सानुकंपो ऽभयप्रदः
Sa pagkaalam nito, makakamtan niya ang siddhi ng mantra at ng kavacha; ang muning iyon ay batid ang diwa ng tattva, mahabagin, at nagbibigay ng kawalang-takot.
Verse 52
उपदेक्ष्यति चैवैनं तत्त्वज्ञानं मुदावहम् / श्रीकृष्णचारितं सर्वं नामभिर्ग्रथितं यतः
Ituturo niya sa kanya ang kaalaman ng katotohanan na nagdadala ng kagalakan, sapagkat ang buong katangian ni Sri Krishna ay hinabi sa pamamagitan ng mga pangalan.
Verse 53
कृष्णप्रेमामृतस्तोत्राज्ज्ञास्यते ऽस्य महामतिः / ततः संसिद्ध कवचौ राजनं हैहयाधिपम्
Ang kanyang dakilang talino ay makikilala sa pamamagitan ng Krishna-prema-amrita-stotra. Pagkatapos, matapos na perpektuhin ang baluti, haharapin niya ang Hari ng mga Haihaya.
Verse 54
हत्वा सपुत्रामात्यं च ससुहृद्बलवाहनम् / त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां करिष्यत्यवनीं प्रिय
Matapos siyang patayin kasama ang kanyang mga anak, ministro, kaibigan, at hukbo, aalisin niya ang mga hari sa lupa nang dalawampu't isang beses, O mahal.
Verse 55
वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा मृगो राजन्विरराम मृगीं ततः / आत्मनो मृगभावस्य कारणं ज्ञातवांश्च ह
Sinabi ni Vasistha: O Hari, matapos magsalita ng ganito sa babaeng usa, ang lalaking usa ay tumahimik. Tunay na nalaman niya ang dahilan ng kanyang pagiging usa.
The chapter situates the Bhārgava heroic cycle (Paraśurāma’s career) against royal power (Kārttavīrya Arjuna), using Sagara’s inquiry to frame how dynastic authority and ascetic lineage intersect and conflict.
Kavaca and mantra are presented as guru-authorized protections/empowerments, while the hundred-year Puṣkara discipline (triṣavaṇa snāna, sandhyā, ritual supply-gathering) functions as the legitimizing engine that ‘grounds’ martial victory in tapas rather than mere force.
It acts as a dharma-trigger: a tīrtha setting (Madhyama Puṣkara) and a vulnerable creature pursued by violence create a moral pressure point that transitions the narrative from ascetic practice to justified confrontation, aligning personal action with Purāṇic order.