Shloka 15
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
तावद्रामो ऽपि स वनात्समिद्भारसमन्वितः / अकृतव्रणसंयुक्तः स्वाश्रमाय न्यवर्त्तत
Transliteration
tāvadrāmo 'pi sa vanātsamidbhārasamanvitaḥ / akṛtavraṇasaṃyuktaḥ svāśramāya nyavarttata
Translation
Noon, si Rama rin ay nagbalik mula sa gubat na may pasan na mga panggatong na samidha, walang sugat, patungo sa kanyang ashram.
Word by Word
तावत्then/so long
तावत्:
सम्बन्ध/कालाधिकरण (सम्बन्धः/कालः)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; काल/परिमाणवाचक (indeclinable; temporal/extent adverb)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चयार्थक (particle; also/even)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
वनात्from the forest
वनात्:
अपादान (Apādāna/अपादान)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
समित्-भार-समन्वितःendowed with a bundle of firewood
समित्-भार-समन्वितः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसमित् (प्रातिपदिक) + भार (प्रातिपदिक) + समन्वित (कृदन्त; सम्+अन्वि/अनु+इ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; ‘समिद्भार’ षष्ठी-तत्पुरुष (fuel-bundle load) + ‘समन्वित’ भूतकृदन्त (PPP)
अकृत-व्रण-संयुक्तःassociated with (one) without a wound / unharmed
अकृत-व्रण-संयुक्तः:
कर्ता-विशेषण (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootअकृत (कृदन्त; कृ धातु) + व्रण (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; सम्+युज् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; ‘अकृतव्रण’ (unmade wound/without wound) + ‘संयुक्त’ (joined/associated)
स्व-आश्रमायto his own hermitage
स्व-आश्रमाय:
सम्प्रदान (Sampradāna/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; ‘स्वाश्रम’ कर्मधारय (own hermitage)
न्यवर्त्ततreturned
न्यवर्त्तत:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) with नि+आ (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; नि+आ+वृत् = ‘returned’