Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 19
श्राद्धकल्पे पितृदेवपूजाक्रमः (Śrāddhakalpa: Order of Pitṛ and Deva Worship)
Devanagari script
शूद्रेणापि च कर्त्तव्याः पञ्चैते मन्त्रवर्जिताः / अतो ऽन्यथा तु यो भुङ्क्ते स ऋणं नित्यमश्नुते
Transliteration
śūdreṇāpi ca karttavyāḥ pañcaite mantravarjitāḥ / ato 'nyathā tu yo bhuṅkte sa ṛṇaṃ nityamaśnute
Translation
Kahit ang isang śūdra ay dapat magsagawa ng limang dakilang yajña na walang mantra. Ang sinumang kumakain nang salungat dito ay laging nagdadala ng utang na karmiko.
Word by Word
शूद्रेणby a Śūdra
शूद्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन — Masculine, Instrumental case, Singular
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपवादार्थ — particle ‘even/also’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय — conjunction ‘and’
कर्तव्याःto be performed
कर्तव्याः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
Formतव्यत्-कृदन्त (gerundive/obligative), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural; ‘to be done’
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग; अत्र ‘एते’ इत्यस्य विशेषण — numeral ‘five’ (indeclinable-like usage)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural
मन्त्रवर्जिताःdevoid of mantras
मन्त्रवर्जिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मन्त्रेण वर्जिताः/मन्त्र-वर्जिताः), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural
अतःtherefore
अतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक अव्यय — indeclinable ‘therefore/from this’
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण — adverb ‘otherwise’
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात — particle ‘but/indeed’
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular (relative pronoun)
भुङ्क्तेeats/enjoys
भुङ्क्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — Present, 3rd person, Singular, Ātmanepada
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
ऋणम्debt
ऋणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-प्रयोग — adverbial accusative ‘always’
अश्नुतेincurs/attains
अश्नुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअश् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — Present, 3rd person, Singular, Ātmanepada