Adhyaya 17

Verse 1

श्रीशुक उवाच यतश्चान्तर्हितोऽनन्तस्तस्यै कृत्वा दिशे नम: । विद्याधरश्चित्रकेतुश्चचार गगने चर: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Matapos maghandog ng pagyukod sa direksiyong pinaglahoan ni Ananta, ang Kataas-taasang Panginoon, si Citraketu, pinuno ng mga Vidyādhara, ay nagsimulang maglakbay sa kalawakan.

Verse 2

स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥

Pinupuri ng mga dakilang muni at ng mga naninirahan sa Siddhaloka at Cāraṇaloka, si Citraketu, ang makapangyarihang mahāyogī, ay gumala at nagtamasa ng buhay sa loob ng milyun-milyong taon, na di humihina ang lakas at mga pandama. Sa mga lambak ng Bundok Sumeru, pook ng iba’t ibang siddhi ayon sa kalooban, siya’y nagalak kasama ang mga babae ng Vidyādhara-loka habang inaawit ang kaluwalhatian ni Hari, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 3

स लक्षं वर्षलक्षाणामव्याहतबलेन्द्रिय: । स्तूयमानो महायोगी मुनिभि: सिद्धचारणै: ॥ २ ॥ कुलाचलेन्द्रद्रोणीषु नानासङ्कल्पसिद्धिषु । रेमे विद्याधरस्त्रीभिर्गापयन् हरिमीश्वरम् ॥ ३ ॥

Pinupuri ng mga dakilang muni at ng mga naninirahan sa Siddhaloka at Cāraṇaloka, si Citraketu, ang makapangyarihang mahāyogī, ay gumala at nagtamasa ng buhay sa loob ng milyun-milyong taon, na di humihina ang lakas at mga pandama. Sa mga lambak ng Bundok Sumeru, pook ng iba’t ibang siddhi ayon sa kalooban, siya’y nagalak kasama ang mga babae ng Vidyādhara-loka habang inaawit ang kaluwalhatian ni Hari, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 4

एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं दद‍ृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गय‍ाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: श‍ृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥

Minsan, habang naglalakbay si Citraketu sa kalawakan sakay ng makinang na vimāna na kaloob ni Viṣṇu, nakita niya si Girīśa (Śiva) na napaliligiran ng mga Siddha at Cāraṇa. Si Śiva ay nakaupo sa kapulungan ng mga banal na muni, karga sa kandungan si Devī Pārvatī at yakap ng kanyang bisig. Sa pagdinig ni Pārvatī, si Citraketu ay tumawa nang malakas at nagsalita sa malapit.

Verse 5

एकदा स विमानेन विष्णुदत्तेन भास्वता । गिरिशं दद‍ृशे गच्छन् परीतं सिद्धचारणै: ॥ ४ ॥ आलिङ्गय‍ाङ्कीकृतां देवीं बाहुना मुनिसंसदि । उवाच देव्या: श‍ृण्वन्त्या जहासोच्चैस्तदन्तिके ॥ ५ ॥

Minsan, habang naglalakbay si Citraketu sa kalawakan sakay ng makinang na vimāna na kaloob ni Viṣṇu, nakita niya si Girīśa (Śiva) na napaliligiran ng mga Siddha at Cāraṇa. Si Śiva ay nakaupo sa kapulungan ng mga banal na muni, karga sa kandungan si Devī Pārvatī at yakap ng kanyang bisig. Sa pagdinig ni Pārvatī, si Citraketu ay tumawa nang malakas at nagsalita sa malapit.

Verse 6

चित्रकेतुरुवाच एष लोकगुरु: साक्षाद्धर्मं वक्ता शरीरिणाम् । आस्ते मुख्य: सभायां वै मिथुनीभूय भार्यया ॥ ६ ॥

Sinabi ni Citraketu: “Si Panginoong Śiva ang gurong espirituwal ng sanlibutan, tagapagturo ng dharma sa mga nilalang na may katawan, ang pinakadakila. Ngunit kamangha-mangha na sa gitna ng kapulungan ng mga dakilang banal, niyayakap niya ang asawang si Pārvatī.”

Verse 7

जटाधरस्तीव्रतपा ब्रह्मवादिसभापति: । अङ्कीकृत्य स्त्रियं चास्ते गतह्री: प्राकृतो यथा ॥ ७ ॥

Si Panginoong Śiva, na may buhol-buhol na buhok, ay nagdaan sa matinding pag-aayuno at siya ang pangulo ng kapulungan ng mga tagasunod ng Veda. Gayunman, sa gitna ng mga banal, nakaupo siyang yakap ang asawa sa kanyang kandungan na parang karaniwang taong walang hiya.

Verse 8

प्रायश: प्राकृताश्चापि स्त्रियं रहसि बिभ्रति । अयं महाव्रतधरो बिभर्ति सदसि स्त्रियम् ॥ ८ ॥

Ang karaniwang taong alipin ng kalagayan ay karaniwang yumayakap sa asawa sa lihim na lugar. Ngunit si Mahādeva, tagapagdala ng dakilang panata, ay hayagang niyayakap ang asawa sa gitna ng kapulungan ng mga dakilang banal—kay hiwaga!

Verse 9

श्रीशुक उवाच भगवानपि तच्छ्रुत्वा प्रहस्यागाधधीर्नृप । तूष्णीं बभूव सदसि सभ्याश्च तदनुव्रता: ॥ ९ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī: “Mahal na Hari, nang marinig ni Panginoong Śiva, na may di-masukat na karunungan, ang sinabi ni Citraketu, ngumiti lamang siya at nanahimik sa kapulungan; at ang lahat ng naroon ay sumunod sa kanya at hindi nagsalita.”

Verse 10

इत्यतद्वीर्यविदुषि ब्रुवाणे बह्वशोभनम् । रुषाह देवी धृष्टाय निर्जितात्माभिमानिने ॥ १० ॥

Dahil hindi niya alam ang kapangyarihan nina Śiva at Pārvatī, mariing pinuna ni Citraketu sila sa mga salitang hindi kaaya-aya. Kaya nagalit ang Diyosa Pārvatī at nagsalita nang ganito sa mapangahas na si Citraketu, na nag-aakalang mas mataas siya kay Śiva sa pagpipigil ng mga pandama.

Verse 11

श्रीपार्वत्युवाच अयं किमधुना लोके शास्ता दण्डधर: प्रभु: । अस्मद्विधानां दुष्टानां निर्लज्जानां च विप्रकृत् ॥ ११ ॥

Sinabi ng diyosang si Parvati: Ay, ang bagong salta bang ito ay nakatanggap na ngayon ng posisyon upang parusahan ang mga walang hiya na tulad natin? Siya ba ay itinalagang pinuno?

Verse 12

न वेद धर्मं किल पद्मयोनि- र्न ब्रह्मपुत्रा भृगुनारदाद्या: । न वै कुमार: कपिलो मनुश्च ये नो निषेधन्त्यतिवर्तिनं हरम् ॥ १२ ॥

Ay, ang Panginoong Brahma, na isinilang mula sa bulaklak ng lotus, ay hindi nakakaalam ng mga prinsipyo ng relihiyon, ni ang mga dakilang santo tulad nina Bhrigu at Narada. Nakalimutan na rin nina Manu at Kapila ang mga prinsipyo.

Verse 13

एषामनुध्येयपदाब्जयुग्मं जगद्गुरुं मङ्गलमङ्गलं स्वयम् । य: क्षत्रबन्धु: परिभूय सूरीन् प्रशास्ति धृष्टस्तदयं हि दण्ड्य: ॥ १३ ॥

Ang Citraketu na ito ay ang pinakamababa sa mga kshatriya, sapagkat siya ay walang galang na ininsulto si Lord Shiva, ang espirituwal na guro ng buong mundo. Kaya dapat parusahan si Citraketu.

Verse 14

नायमर्हति वैकुण्ठपादमूलोपसर्पणम् । सम्भावितमति: स्तब्ध: साधुभि: पर्युपासितम् ॥ १४ ॥

Ang taong ito ay mayabang dahil sa kanyang mga nagawa. Hindi siya karapat-dapat na lumapit sa paanan ng lotus ni Lord Vishnu, na sinasamba ng lahat ng mga banal na tao.

Verse 15

अत: पापीयसीं योनिमासुरीं याहि दुर्मते । यथेह भूयो महतां न कर्ता पुत्र किल्बिषम् ॥ १५ ॥

O walang hiya, anak ko, ngayon ay ipanganak ka sa isang mababa at makasalanang pamilya ng mga demonyo upang hindi ka na muling gumawa ng ganoong pagkakasala sa mga banal.

Verse 16

श्रीशुक उवाच एवं शप्तश्चित्रकेतुर्विमानादवरुह्य स: । प्रसादयामास सतीं मूर्ध्ना नम्रेण भारत ॥ १६ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: O Bhārata, nang sumpain ni Pārvatī si Citraketu, bumaba siya mula sa kanyang sasakyang panghimpapawid, yumukod nang lubos na mapagpakumbaba, at lubusang pinasaya si Satī.

Verse 17

चित्रकेतुरुवाच प्रतिगृह्णामि ते शापमात्मनोऽञ्जलिनाम्बिके । देवैर्मर्त्याय यत्प्रोक्तं पूर्वदिष्टं हि तस्य तत् ॥ १७ ॥

Sinabi ni Citraketu: Mahal na Ina Ambikā, nakatiklop ang aking mga kamay, tinatanggap ko ang sumpang ito; sapagkat ang itinatalaga ng mga deva sa tao ay ayon sa naunang karma.

Verse 18

संसारचक्र एतस्मिञ्जन्तुरज्ञानमोहित: । भ्राम्यन् सुखं च दु:खं च भुङ्क्ते सर्वत्र सर्वदा ॥ १८ ॥

Sa gulong ng saṁsāra, ang nilalang na nalilinlang ng kamangmangan ay pagala-gala at laging tumatanggap ng ligaya at dusa, bunga ng dating karma, saanman at kailanman.

Verse 19

नैवात्मा न परश्चापि कर्ता स्यात् सुखदु:खयो: । कर्तारं मन्यतेऽत्राज्ञ आत्मानं परमेव च ॥ १९ ॥

Sa mundong ito, hindi ang sarili o ang iba ang sanhi ng ligaya at dusa; ngunit dahil sa matinding kamangmangan, iniisip ng nilalang na siya at ang iba ang may gawa.

Verse 20

गुणप्रवाह एतस्मिन् क: शाप: को न्वनुग्रह: । क: स्वर्गो नरक: को वा किं सुखं दु:खमेव वा ॥ २० ॥

Sa mundong ito na dumadaloy bilang agos ng mga guṇa, ano ang sumpa at ano ang biyaya? Ano ang langit at ano ang impiyerno? Ano nga ba ang ligaya at ano ang dusa—kung ang lahat ay gaya ng mga alon na walang tigil?

Verse 21

एक: सृजति भूतानि भगवानात्ममायया । एषां बन्धं च मोक्षं च सुखं दु:खं च निष्कल: ॥ २१ ॥

Iisa ang Kataas-taasang Panginoon; sa Kanyang ātma-māyā nililikha Niya ang lahat ng nilalang. Bagama’t di nadidikit, inihahayag Niya ang pagkabihag at paglaya, ligaya at dalamhati.

Verse 22

न तस्य कश्चिद्दयित: प्रतीपो न ज्ञातिबन्धुर्न परो न च स्व: । समस्य सर्वत्र निरञ्जनस्य सुखे न राग: कुत एव रोष: ॥ २२ ॥

Pantay ang Panginoon sa lahat ng nilalang; walang lubhang minamahal o kaaway, walang kaibigan o kamag-anak para sa Kanya. Dahil Siya’y niranjana, walang pagkapit sa ligaya; kaya saan manggagaling ang poot sa dalamhati?

Verse 23

तथापि तच्छक्तिविसर्ग एषां सुखाय दु:खाय हिताहिताय । बन्धाय मोक्षाय च मृत्युजन्मनो: शरीरिणां संसृतयेऽवकल्पते ॥ २३ ॥

Gayunman, sa paglalabas ng Kanyang śakti, itinatakda ng Panginoon para sa may katawan—ayon sa karma—ang ligaya‑dalamhati, mabuti‑masama, pagkabihag‑paglaya, kapanganakan‑kamatayan, upang magpatuloy ang agos ng saṁsāra.

Verse 24

अथ प्रसादये न त्वां शापमोक्षाय भामिनि । यन्मन्यसे ह्यसाधूक्तं मम तत्क्षम्यतां सति ॥ २४ ॥

O inang na nagagalit, hindi ako dumudulog upang makalaya sa sumpa. O Satī, kung may salitang sa tingin mo’y di nararapat, maawaing patawarin mo iyon.

Verse 25

श्रीशुक उवाच इति प्रसाद्य गिरिशौ चित्रकेतुररिन्दम । जगाम स्वविमानेन पश्यतो: स्मयतोस्तयो: ॥ २५ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: O Parīkṣit, manlulupig ng kaaway, matapos pasayahin ni Citraketu si Girīśa (Śiva) at si Pārvatī, sumakay siya sa kanyang vimāna at umalis; tinitigan siya ng dalawa at napangiti sa pagkamangha sa kanyang kawalang-takot.

Verse 26

ततस्तु भगवान् रुद्रो रुद्राणीमिदमब्रवीत् । देवर्षिदैत्यसिद्धानां पार्षदानां च श‍ृण्वताम् ॥ २६ ॥

Pagkaraan, sa harap ng dakilang rishi na si Nārada, ng mga asura, ng mga naninirahan sa Siddhaloka, at ng kaniyang mga kasamang tagasunod na nakikinig, nagsalita ang makapangyarihang Panginoong Rudra kay Rudrāṇī Pārvatī.

Verse 27

श्रीरुद्र उवाच द‍ृष्टवत्यसि सुश्रोणि हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । माहात्म्यं भृत्यभृत्यानां नि:स्पृहाणां महात्मनाम् ॥ २७ ॥

Wika ni Śrī Rudra: O magandang Pārvatī, nakita mo na ba ang kadakilaan ng mga Vaiṣṇava? Sila’y mga lingkod ng mga lingkod ni Hari na may kamangha-manghang gawa; ang gayong mga dakilang kaluluwa ay walang pagnanasa sa materyal na ligaya.

Verse 28

नारायणपरा: सर्वे न कुतश्चन बिभ्यति । स्वर्गापवर्गनरकेष्वपि तुल्यार्थदर्शिन: ॥ २८ ॥

Ang mga debotong lubos na nakatuon kay Nārāyaṇa ay hindi natatakot sa anumang kalagayan. Para sa kanila, ang langit, kalayaan, at impiyerno ay magkakapantay, sapagkat tanging paglilingkod sa Panginoon ang kanilang ninanais.

Verse 29

देहिनां देहसंयोगाद् द्वन्द्वानीश्वरलीलया । सुखं दु:खं मृतिर्जन्म शापोऽनुग्रह एव च ॥ २९ ॥

Dahil sa pagkakaugnay ng mga nilalang sa materyal na katawan, sa pamamagitan ng līlā ng panlabas na lakas ng Panginoon, lumilitaw ang mga pagdadalawahan—ligaya at pighati, kapanganakan at kamatayan, sumpa at biyaya—na likás na bunga ng ugnayang ito sa daigdig na materyal.

Verse 30

अविवेककृत: पुंसो ह्यर्थभेद इवात्मनि । गुणदोषविकल्पश्च भिदेव स्रजिवत्कृत: ॥ ३० ॥

Gaya ng taong nagkakamaling akalain na ahas ang kuwintas ng bulaklak, gayon din dahil sa kakulangan ng wastong pag-unawa, iniisip ng tao na may pagkakaiba sa sarili at naghahati sa ‘mabuti at masama’; itinuturing niyang mabuti ang ligaya at masama ang pighati.

Verse 31

वासुदेवे भगवति भक्तिमुद्वहतां नृणाम् । ज्ञानवैराग्यवीर्याणां न हि कश्चिद् व्यपाश्रय: ॥ ३१ ॥

Ang mga naglilingkod nang may bhakti kay Bhagavān Vāsudeva (Kṛṣṇa) ay likás na nagkakaroon ng ganap na kaalaman at paglayo sa materyal na daigdig; kaya hindi sila naaakit sa tinatawag na ligaya o dalamhati ng mundo.

Verse 32

नाहं विरिञ्चो न कुमारनारदौ न ब्रह्मपुत्रा मुनय: सुरेशा: । विदाम यस्येहितमंशकांशका न तत्स्वरूपं पृथगीशमानिन: ॥ ३२ ॥

Hindi ako (Śiva), hindi si Brahmā, hindi ang Aśvinī-kumāra, hindi si Nārada, hindi ang mga dakilang muni na anak ni Brahmā, ni maging ang mga deva—walang makauunawa sa mga līlā at sa katauhan ng Kataas-taasang Panginoon. Bagaman bahagi tayo Niya, inaakala nating hiwalay na tagapamahala ang sarili, kaya hindi natin nakikilala ang Kanyang tunay na anyo.

Verse 33

न ह्यस्यास्ति प्रिय: कश्चिन्नाप्रिय: स्व: परोऽपि वा । आत्मत्वात्सर्वभूतानां सर्वभूतप्रियो हरि: ॥ ३३ ॥

Wala Siyang itinuturing na lubhang mahal o kaaway; walang “sarili” at walang “iba” para sa Kanya. Sapagkat si Hari ang panloob na Ātman ng lahat ng nilalang, Siya ang mapagpala at mabuting kaibigan, at minamahal ng lahat.

Verse 34

तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समद‍ृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥

Ang marangal na si Citraketu ay minamahal na bhakta at tapat na tagasunod ng Panginoon; pantay ang tingin niya sa lahat at payapa. Gayundin, ako man ay lubhang mahal kay Acyuta (Nārāyaṇa). Kaya huwag magtaka sa mga gawain ng mga mahātmā, ang pinakadakilang mga bhakta ni Nārāyaṇa: sila’y malaya sa pagkakapit at inggit, laging mapayapa, at pantay ang pagtingin sa lahat.

Verse 35

तस्य चायं महाभागश्चित्रकेतु: प्रियोऽनुग: । सर्वत्र समद‍ृक् शान्तो ह्यहं चैवाच्युतप्रिय: ॥ ३४ ॥ तस्मान्न विस्मय: कार्य: पुरुषेषु महात्मसु । महापुरुषभक्तेषु शान्तेषु समदर्शिषु ॥ ३५ ॥

Ang marangal na si Citraketu ay minamahal na bhakta at tapat na tagasunod ng Panginoon; pantay ang tingin niya sa lahat at payapa. Gayundin, ako man ay lubhang mahal kay Acyuta (Nārāyaṇa). Kaya huwag magtaka sa mga gawain ng mga mahātmā, ang pinakadakilang mga bhakta ni Nārāyaṇa: sila’y malaya sa pagkakapit at inggit, laging mapayapa, at pantay ang pagtingin sa lahat.

Verse 36

श्रीशुक उवाच इति श्रुत्वा भगवत: शिवस्योमाभिभाषितम् । बभूव शान्तधी राजन् देवी विगतविस्मया ॥ ३६ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: O Hari, nang marinig ng Diyosa ang pananalita ni Bhagavān Śiva kay Umā, nawala ang kanyang pagkamangha at naging matatag at payapa ang kanyang pag-iisip.

Verse 37

इति भागवतो देव्या: प्रतिशप्तुमलन्तम: । मूर्ध्ना स जगृहे शापमेतावत्साधुलक्षणम् ॥ ३७ ॥

Ang dakilang deboto na si Citraketu ay may kakayahang sumpain ang Diyosa bilang ganti, ngunit hindi niya ginawa; sa halip, yumuko siya at mapagpakumbabang tinanggap ang sumpa sa harap ni Śiva at ng kanyang maybahay—ito ang asal ng isang Vaiṣṇava.

Verse 38

जज्ञे त्वष्टुर्दक्षिणाग्नौ दानवीं योनिमाश्रित: । वृत्र इत्यभिविख्यातो ज्ञानविज्ञानसंयुत: ॥ ३८ ॥

Dahil sa sumpa ni Bhavānī (Durgā), ang mismong si Citraketu ay isinilang sa lahing asura. Lumitaw siya sa anyong demonyo mula sa apoy ng handog sa timog sa yajña ni Tvaṣṭā; gayunman, taglay pa rin niya ang jñāna at vijñāna at nakilala bilang Vṛtrāsura.

Verse 39

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । वृत्रस्यासुरजातेश्च कारणं भगवन्मते: ॥ ३९ ॥

Mahal na Haring Parīkṣit, tinanong mo ako kung paano isinilang si Vṛtrāsura, isang dakilang deboto, sa angkan ng asura. Kaya ipinaliwanag ko na sa iyo ang lahat tungkol dito.

Verse 40

इतिहासमिमं पुण्यं चित्रकेतोर्महात्मन: । माहात्म्यं विष्णुभक्तानां श्रुत्वा बन्धाद्विमुच्यते ॥ ४० ॥

Ito ang banal na kasaysayan ng mahātmā na si Citraketu. Ang sinumang makarinig nito mula sa isang dalisay na deboto, kasama ang kadakilaan ng mga deboto ni Viṣṇu, ay napapalaya rin sa mga gapos ng makamundong pag-iral.

Verse 41

य एतत्प्रातरुत्थाय श्रद्धया वाग्यत: पठेत् । इतिहासं हरिं स्मृत्वा स याति परमां गतिम् ॥ ४१ ॥

Ang sinumang bumangon nang maaga, may pananampalataya, pinipigil ang salita at isip, at inaalala si Śrī Hari habang binibigkas ang banal na kasaysayang ito, ay makaaabot sa pinakamataas na hantungan—sa dham ng Panginoon।