Adhyaya 10

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच इन्द्रमेवं समादिश्य भगवान् विश्वभावन: । पश्यतामनिमेषाणां तत्रैवान्तर्दधे हरि: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Matapos turuan si Indra sa ganitong paraan, si Bhagavān Hari, ang sanhi ng paglitaw ng sansinukob, ay naglaho roon din sa harap ng mga diyos na nakatingin nang hindi kumukurap.

Verse 2

तथाभियाचितो देवैर्ऋषिराथर्वणो महान् । मोदमान उवाचेदं प्रहसन्निव भारत ॥ २ ॥

O Bharata (Parīkṣit), ayon sa tagubilin ng Panginoon, lumapit ang mga diyos kay Dadhīci, ang dakilang rishi na anak ni Atharvā. Siya’y napakabukás-palad; nang hingin ang kanyang katawan, agad siyang bahagyang pumayag. Ngunit upang marinig ang aral ng dharma mula sa kanila, siya’y ngumiti at tila nagbibiro, at nagsalita nang ganito.

Verse 3

अपि वृन्दारका यूयं न जानीथ शरीरिणाम् । संस्थायां यस्त्वभिद्रोहो दु:सहश्चेतनापह: ॥ ३ ॥

O mararangal na mga diyos, hindi ba ninyo alam na sa oras ng kamatayan, ang di-matiis na sakit ay kumakaltas ng kamalayan ng lahat ng may katawan?

Verse 4

जिजीविषूणां जीवानामात्मा प्रेष्ठ इहेप्सित: । क उत्सहेत तं दातुं भिक्षमाणाय विष्णवे ॥ ४ ॥

Sa mundong ito, ang mga nilalang na ibig mabuhay ay labis na nakakapit sa sariling katawan. Upang ingatan ito, isinusugal nila ang lahat; kaya sino ang handang ibigay ang katawan, kahit hingin pa ni Panginoong Viṣṇu?

Verse 5

श्रीदेवा ऊचु: किं नु तद् दुस्त्यजं ब्रह्मन् पुंसां भूतानुकम्पिनाम् । भवद्विधानां महतां पुण्यश्लोकेड्यकर्मणाम् ॥ ५ ॥

Sumagot ang mga diyos: O dakilang brāhmaṇa, ang mga banal na tulad mo—na ang mga gawa ay pinupuri sa banal na papuri at mahabagin sa lahat—ano ang hindi nila maibibigay para sa kapakanan ng iba?

Verse 6

नूनं स्वार्थपरो लोको न वेद परसङ्कटम् । यदि वेद न याचेत नेति नाह यदीश्वर: ॥ ६ ॥

Tunay na ang makasarili ay hindi alam ang hirap ng iba kaya humihingi. Kung alam ng humihingi ang bigat ng kalagayan ng nagbibigay, hindi siya hihingi; at kung alam ng nagbibigay ang pangangailangan ng humihingi, hindi siya tatanggi ng ‘hindi’.

Verse 7

श्रीऋषिरुवाच धर्मं व: श्रोतुकामेन यूयं मे प्रत्युदाहृता: । एष व: प्रियमात्मानं त्यजन्तं सन्त्यजाम्यहम् ॥ ७ ॥

Sinabi ng dakilang rishi na si Dadhīci: Upang marinig mula sa inyo ang mga alituntunin ng dharma, kaya ko noon tinanggihan ang inyong hiling na ibigay ang aking katawan. Ngayon, bagama’t mahal na mahal ko ang katawang ito, isusuko ko ito para sa inyong mabuting layon, sapagkat iiwan din ako nito ngayong araw o bukas.

Verse 8

योऽध्रुवेणात्मना नाथा न धर्मं न यश: पुमान् । ईहेत भूतदयया स शोच्य: स्थावरैरपि ॥ ८ ॥

O mga diyos, ang hindi nagsasakripisyo ng panandaliang katawan para sa dharma o walang-hanggang karangalan, at walang habag sa pagdurusa ng mga nilalang, ay kaawa-awa kahit sa mga di-gumagalaw.

Verse 9

एतावानव्ययो धर्म: पुण्यश्लोकैरुपासित: । यो भूतशोकहर्षाभ्यामात्मा शोचति हृष्यति ॥ ९ ॥

Ito ang di-nasisirang dharma na sinasamba ng mga banal na pinupuri: ang nalulungkot sa hirap ng iba at nagagalak sa ligaya ng iba.

Verse 10

अहो दैन्यमहो कष्टं पारक्यै: क्षणभङ्गुरै: । यन्नोपकुर्यादस्वार्थैर्मर्त्य: स्वज्ञातिविग्रहै: ॥ १० ॥

Ay, anong kahabag-habag at anong hirap! Kung ang tao’y nakakapit sa mga bagay na tila sa iba at madaling maglaho, at hindi ginagamit ang katawan, yaman, at mga kamag-anak para sa kapakanan ng iba, ang mga iyon din ang nagiging sanhi ng pagdurusa.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच एवं कृतव्यवसितो दध्यङ्‌ङाथर्वणस्तनुम् । परे भगवति ब्रह्मण्यात्मानं सन्नयञ्जहौ ॥ ११ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Sa gayong pasya, si Dadhīci, anak ni Atharvā, ay inialay ang kanyang katawan sa paglilingkod sa mga diyos. Inilagak niya ang sarili sa mga talampakang-lotus ng Kataas-taasang Bhagavān at iniwan ang magaspang na katawan na binubuo ng limang elemento.

Verse 12

यताक्षासुमनोबुद्धिस्तत्त्वद‍ृग् ध्वस्तबन्धन: । आस्थित: परमं योगं न देहं बुबुधे गतम् ॥ १२ ॥

Kinontrol ni Dadhīci ang mga pandama, hininga-buhay, isip at talino; bilang nakakakita ng katotohanan, pinutol niya ang lahat ng gapos. Nananahan sa sukdulang yoga, hindi niya namalayan kung kailan humiwalay ang katawan sa kanya.

Verse 13

अथेन्द्रो वज्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुने: शक्तिभिरुत्सिक्तो भगवत्तेजसान्वित: ॥ १३ ॥ वृतो देवगणै: सर्वैर्गजेन्द्रोपर्यशोभत । स्तूयमानो मुनिगणैस्त्रैलोक्यं हर्षयन्निव ॥ १४ ॥

Pagkaraan, matatag na itinaas ni Indra ang vajra na ginawa ni Viśvakarmā mula sa mga buto ni Dadhīci. Napuspos siya ng lakas ng muni at naliwanagan ng tejas ng Bhagavān.

Verse 14

अथेन्द्रो वज्रमुद्यम्य निर्मितं विश्वकर्मणा । मुने: शक्तिभिरुत्सिक्तो भगवत्तेजसान्वित: ॥ १३ ॥ वृतो देवगणै: सर्वैर्गजेन्द्रोपर्यशोभत । स्तूयमानो मुनिगणैस्त्रैलोक्यं हर्षयन्निव ॥ १४ ॥

Napapalibutan ng lahat ng mga deva, nagningning si Indra sa likod ng elepanteng Airāvata. Pinupuri ng mga muni, wari’y pinasasaya niya ang tatlong daigdig.

Verse 15

वृत्रमभ्यद्रवच्छत्रुमसुरानीकयूथपै: । पर्यस्तमोजसा राजन् क्रुद्धो रुद्र इवान्तकम् ॥ १५ ॥

Mahal na Haring Parīkṣit, gaya ni Rudra na nagngangalit na minsang sumugod kay Antaka upang patayin siya, gayon din si Indra na may matinding lakas ay sumalakay kay Vṛtrāsura na napapalibutan ng mga pinuno ng hukbong asura.

Verse 16

तत: सुराणामसुरै रण: परमदारुण: । त्रेतामुखे नर्मदायामभवत्प्रथमे युगे ॥ १६ ॥

Pagkaraan, sa wakas ng Satya-yuga at simula ng Tretā-yuga, naganap sa pampang ng Narmadā ang isang napakabangis na labanan ng mga deva at mga asura.

Verse 17

रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवह्निभि: । मरुद्भ‍िर्ऋभुभि: साध्यैर्विश्वेदेवैर्मरुत्पतिम् ॥ १७ ॥ द‍ृष्ट्वा वज्रधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृष्यन्नसुरा राजन्मृधे वृत्रपुर:सरा: ॥ १८ ॥

O Hari, nang dumating sa digmaan ang mga asura na pinamumunuan ni Vṛtrāsura, nakita nila si Śakra na may hawak na vajra, napapalibutan ng mga Rudra, Vasu, Āditya, Aśvinī-kumāra, Pitṛ, Vahni, Marut, Ṛbhu, Sādhya at Viśvadeva. Nagniningning si Indra sa sariling karangalan, at di ito matiis ng mga asura.

Verse 18

रुद्रैर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां पितृवह्निभि: । मरुद्भ‍िर्ऋभुभि: साध्यैर्विश्वेदेवैर्मरुत्पतिम् ॥ १७ ॥ द‍ृष्ट्वा वज्रधरं शक्रं रोचमानं स्वया श्रिया । नामृष्यन्नसुरा राजन्मृधे वृत्रपुर:सरा: ॥ १८ ॥

O Hari, nang dumating sa larangan ng digmaan ang mga asura na pinamumunuan ni Vṛtrāsura, nakita nila si Śakra, si Indra na may hawak na vajra, na napaliligiran ng mga Rudra, Vasu, Āditya, Aśvinī-kumāra, mga Pitṛ, mga Vahni (Agni), Marut, Ṛbhu, Sādhya, at Viśvadeva. Sa sariling śrī niya siya’y nagningning, at ang liwanag na iyon ay di-matiis ng mga demonyo.

Verse 19

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Daang-daang libo ang mga daitya-dānava, yakṣa at rākṣasa—pinamunuan nina Sumāli at Māli—na nakabihis ng gintong palamuti, at hinarang nila ang unahang hanay ng hukbo ni Indra na kahit si Kamatayan ay mahirap daigin. Kabilang sa kanila sina Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti at Utkala. Umuungal na parang mga leon, walang takot at mapagmataas, sinaktan nila ang mga deva gamit ang mga sandatang gaya ng pamalo, bakal na panghampas, palaso, sibat, maso at lansang-talim.

Verse 20

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Daang-daang libo ang mga daitya-dānava, yakṣa at rākṣasa—pinamunuan nina Sumāli at Māli—na nakabihis ng gintong palamuti, at hinarang nila ang unahang hanay ng hukbo ni Indra na kahit si Kamatayan ay mahirap daigin. Kabilang sa kanila sina Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti at Utkala. Umuungal na parang mga leon, walang takot at mapagmataas, sinaktan nila ang mga deva gamit ang mga sandatang gaya ng pamalo, bakal na panghampas, palaso, sibat, maso at lansang-talim.

Verse 21

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Daang-daang libo ang mga daitya-dānava, yakṣa at rākṣasa—pinamunuan nina Sumāli at Māli—na nakabihis ng gintong palamuti, at hinarang nila ang unahang hanay ng hukbo ni Indra na kahit si Kamatayan ay mahirap daigin. Kabilang sa kanila sina Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti at Utkala. Umuungal na parang mga leon, walang takot at mapagmataas, sinaktan nila ang mga deva gamit ang mga sandatang gaya ng pamalo, bakal na panghampas, palaso, sibat, maso at lansang-talim.

Verse 22

नमुचि: शम्बरोऽनर्वा द्विमूर्धा ऋषभोऽसुर: । हयग्रीव: शङ्कुशिरा विप्रचित्तिरयोमुख: ॥ १९ ॥ पुलोमा वृषपर्वा च प्रहेतिर्हेतिरुत्कल: । दैतेया दानवा यक्षा रक्षांसि च सहस्रश: ॥ २० ॥ सुमालिमालिप्रमुखा: कार्तस्वरपरिच्छदा: । प्रतिषिध्येन्द्रसेनाग्रं मृत्योरपि दुरासदम् ॥ २१ ॥ अभ्यर्दयन्नसम्भ्रान्ता: सिंहनादेन दुर्मदा: । गदाभि: परिघैर्बाणै: प्रासमुद्गरतोमरै: ॥ २२ ॥

Daang-daang libo ang mga daitya-dānava, yakṣa at rākṣasa—pinamunuan nina Sumāli at Māli—na nakabihis ng gintong palamuti, at hinarang nila ang unahang hanay ng hukbo ni Indra na kahit si Kamatayan ay mahirap daigin. Kabilang sa kanila sina Namuci, Śambara, Anarvā, Dvimūrdhā, Ṛṣabha, Hayagrīva, Śaṅkuśirā, Vipracitti, Ayomukha, Pulomā, Vṛṣaparvā, Praheti, Heti at Utkala. Umuungal na parang mga leon, walang takot at mapagmataas, sinaktan nila ang mga deva gamit ang mga sandatang gaya ng pamalo, bakal na panghampas, palaso, sibat, maso at lansang-talim.

Verse 23

शूलै: परश्वधै: खड्‌गै: शतघ्नीभिर्भुशुण्डिभि: । सर्वतोऽवाकिरन् शस्त्रैरस्त्रैश्च विबुधर्षभान् ॥ २३ ॥

Taglay ang sibat, trisula, palakol, espada, at mga sandatang tulad ng śataghnī at bhuśuṇḍi, sinalakay ng mga asura mula sa lahat ng panig at pinangalat ang mga pinuno ng hukbong deva.

Verse 24

न तेऽद‍ृश्यन्त सञ्छन्ना: शरजालै: समन्तत: । पुङ्खानुपुङ्खपतितैर्ज्योतींषीव नभोघनै: ॥ २४ ॥

Nang matakpan sila ng lambat ng mga palaso sa lahat ng panig, hindi na makita ang mga deva; gaya ng mga bituin na natatabingan ng makapal na ulap.

Verse 25

न ते शस्त्रास्त्रवर्षौघा ह्यासेदु: सुरसैनिकान् । छिन्ना: सिद्धपथे देवैर्लघुहस्तै: सहस्रधा ॥ २५ ॥

Ang buhos ng mga sandata at palaso na pinakawalan upang patayin ang hukbo ng deva ay hindi nakaabot, sapagkat mabilis itong pinagputul-putol ng mga deva sa himpapawid nang libu-libo.

Verse 26

अथ क्षीणास्त्रशस्त्रौघा गिरिश‍ृङ्गद्रुमोपलै: । अभ्यवर्षन् सुरबलं चिच्छिदुस्तांश्च पूर्ववत् ॥ २६ ॥

Nang maubos ang kanilang mga sandata at bisa ng mantra, nagpaulan ang mga asura ng tuktok ng bundok, mga puno, at mga bato sa hukbo ng deva; ngunit gaya ng dati, winasak iyon ng mga deva sa himpapawid at ginawang pira-piraso.

Verse 27

तानक्षतान् स्वस्तिमतो निशाम्य शस्त्रास्त्रपूगैरथ वृत्रनाथा: । द्रुमैर्द‍ृषद्भ‍िर्विविधाद्रिश‍ृङ्गै रविक्षतांस्तत्रसुरिन्द्रसैनिकान् ॥ २७ ॥

Nang makita ng mga asura sa ilalim ni Vṛtrāsura na ang mga kawal ni Indra ay ligtas at walang sugat, hindi man lang nasaktan ng mga buhos ng sandata—maging ng mga puno, bato, at tuktok ng bundok—labis silang natakot.

Verse 28

सर्वे प्रयासा अभवन् विमोघा: कृता: कृता देवगणेषु दैत्यै: । कृष्णानुकूलेषु यथा महत्सु क्षुद्रै: प्रयुक्ता ऊषती रूक्षवाच: ॥ २८ ॥

Gaya ng magagaspang na salita ng hamak na tao na nagbubunton ng huwad at galit na paratang sa mga banal na dakila na kinalulugdan ni Kṛṣṇa—hindi sila nayayanig; gayundin, ang lahat ng pagsisikap ng mga asura laban sa mga deva na nasa ilalim ng pag-iingat ni Kṛṣṇa ay nauwi sa wala.

Verse 29

ते स्वप्रयासं वितथं निरीक्ष्य हरावभक्ता हतयुद्धदर्पा: । पलायनायाजिमुखे विसृज्य पतिं मनस्ते दधुरात्तसारा: ॥ २९ ॥

Ang mga asura na hindi kailanman bhakta ni Hari-Kṛṣṇa, nang makita nilang walang saysay ang kanilang pagsisikap, ay nawala ang yabang sa pakikipagdigma. Mula pa sa simula ng labanan, iniwan nila ang kanilang pinuno at nagpasiyang tumakas, sapagkat inagaw ng kaaway ang buod ng kanilang lakas.

Verse 30

वृत्रोऽसुरांस्ताननुगान् मनस्वी प्रधावत: प्रेक्ष्य बभाष एतत् । पलायितं प्रेक्ष्य बलं च भग्नं भयेन तीव्रेण विहस्य वीर: ॥ ३० ॥

Nang makita niyang wasak ang kanyang hukbo at ang lahat ng asura—kahit yaong kilala bilang dakilang bayani—ay tumatakas sa larangan dahil sa matinding takot, ngumiti ang marangal na bayani na si Vṛtrāsura at nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 31

कालोपपन्नां रुचिरां मनस्विनां जगाद वाचं पुरुषप्रवीर: । हे विप्रचित्ते नमुचे पुलोमन् मयानर्वञ्छम्बर मे श‍ृणुध्वम् ॥ ३१ ॥

Ayon sa panahon at kalagayan, nagsalita si Vṛtrāsura—ang bayani sa mga bayani—ng mga salitang kaaya-aya sa mga mapagnilay: “O Vipracitti! O Namuci! O Pulomā! O Maya, Anarvā at Śambara! Pakinggan ninyo ako; huwag kayong tumakas.”

Verse 32

जातस्य मृत्युर्ध्रुव एव सर्वत: प्रतिक्रिया यस्य न चेह क्लृप्ता । लोको यशश्चाथ ततो यदि ह्यमुं को नाम मृत्युं न वृणीत युक्तम् ॥ ३२ ॥

Ang sinumang isinilang ay tiyak na mamamatay; sa mundong ito’y walang itinakdang paraan upang makaligtas sa kamatayan. Kaya kung ang kamatayan ay di-maiiwasan, at sa isang angkop na kamatayan ay makakamit ang pag-angat sa mas mataas na daigdig at ang pagdakila ng pangalan dito, sino ang hindi pipili ng gayong maluwalhating kamatayan?

Verse 33

द्वौ सम्मताविह मृत्यू दुरापौ यद् ब्रह्मसन्धारणया जितासु: । कलेवरं योगरतो विजह्याद् यदग्रणीर्वीरशयेऽनिवृत्त: ॥ ३३ ॥

May dalawang uri ng marangal na kamatayan na binanggit dito, at kapwa napakabihira. Una: iwan ang katawan habang nakalagay sa bhakti-yoga, napipigil ang isip at lakas-buhay, at pumanaw na nakatuon sa Bhagavān, ang Kataas-taasang Persona. Ikalawa: mamatay sa larangan ng digmaan bilang pinunong nangunguna, na hindi kailanman tumatalikod. Pinupuri ng mga śāstra ang dalawang kamatayang ito bilang maluwalhati.