Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशुक उवाच एकदा तु महानद्यां कृताभिषेकनैयमिकावश्यको ब्रह्माक्षरमभिगृणानो मुहूर्तत्रयमुदकान्त उपविवेश ॥ १ ॥

Nagpatuloy si Śrī Śukadeva Gosvāmī: O Hari, isang araw, matapos tapusin ni Mahārāja Bharata ang mga tungkulin sa umaga—pagdumi, pag-ihi, at pagligo—umupo siya sandali sa pampang ng malaking ilog Gaṇḍakī at nagsimulang bigkasin ang kanyang mantra na nagsisimula sa praṇava na “oṁ”, ang banal na brahmākṣara.

Verse 2

तत्र तदा राजन् हरिणी पिपासया जलाशयाभ्याशमेकैवोपजगाम ॥ २ ॥

O Hari, habang nakaupo si Bharata Mahārāja sa pampang ng ilog na iyon, isang inahing usa na uhaw na uhaw ang lumapit mag-isa sa may tubig upang uminom.

Verse 3

तया पेपीयमान उदके तावदेवाविदूरेण नदतो मृगपतेरुन्नादो लोकभयङ्कर उदपतत् ॥ ३ ॥

Habang ang inahing usa ay umiinom ng tubig nang may lubos na kasiyahan, biglang umalingawngaw mula sa malapit ang napakalakas na ungol ng leon. Nakapanghihilakbot iyon sa lahat ng nilalang, at narinig din ng usa.

Verse 4

तमुपश्रुत्य सा मृगवधू: प्रकृतिविक्लवा चकितनिरीक्षणा सुतरामपिहरिभयाभिनिवेशव्यग्रहृदया पारिप्लवद‍ृष्टिरगततृषा भयात् सहसैवोच्चक्राम ॥ ४ ॥

Nang marinig ang ungol, ang inahing usa na likas na takot mapatay ay nabalisa at nagmasid nang may pangamba sa paligid. Sa takot sa leon, nagulo ang kanyang puso at palinga-linga ang mga mata; kahit hindi pa napapawi ang uhaw, bigla siyang tumalon at tumawid sa ilog.

Verse 5

तस्या उत्पतन्त्या अन्तर्वत्‍न्या उरुभयावगलितो योनिनिर्गतो गर्भ: स्रोतसि निपपात ॥ ५ ॥

Sa pagtalon ng buntis na usa dahil sa takot, dahil sa matinding pangamba ay dumulas ang anak mula sa sinapupunan at nahulog sa agos ng ilog.

Verse 6

तत्प्रसवोत्सर्पणभयखेदातुरा स्वगणेन वियुज्यमाना कस्याञ्चिद्दर्यां कृष्णसारसती निपपाताथ च ममार ॥ ६ ॥

Dahil sa takot at pagod sa pagkalaglag, at sa pagkahiwalay sa kanyang kawan, ang itim na inahing usa matapos tumawid sa ilog ay labis na nanghina. Bumagsak siya sa isang yungib at agad na namatay.

Verse 7

तं त्वेणकुणकं कृपणं स्रोतसानूह्यमानमभिवीक्ष्यापविद्धं बन्धुरिवानुकम्पया राजर्षिर्भरत आदाय मृतमातरमित्याश्रमपदमनयत् ॥ ७ ॥

Nakita ni Haring-muni Bharata, habang nakaupo sa pampang ng ilog, ang munting usang kaawa-awa na inaanod ng agos at wala nang ina. Sa pagkakita nito, napuno siya ng habag. Gaya ng tapat na kaibigan, iniahon niya ito mula sa mga alon at dinala sa kanyang āśrama.

Verse 8

तस्य ह वा एणकुणक उच्चैरेतस्मिन् कृतनिजाभिमानस्याहरहस्तत्पोषणपालनलालनप्रीणनानुध्यानेनात्मनियमा: सहयमा: पुरुषपरिचर्यादय एकैकश: कतिपयेनाहर्गणेन वियुज्यमाना: किल सर्व एवोदवसन् ॥ ८ ॥

Unti-unti, naging labis ang pagmamahal ni Mahārāja Bharata sa batang usa. Pinakain niya ito ng damo, iningatan laban sa tigre at iba pang mababangis na hayop, hinaplos kapag nangangati, at minsan ay hinahalikan sa pag-ibig upang maging panatag. Dahil sa pagkakabit sa pag-aalaga sa usa, nakalimutan niya ang mga yama-niyama at ang pagsamba sa Kataas-taasang Panginoon; pagkalipas ng ilang araw, nalimot niya ang lahat tungkol sa espirituwal na pagsulong.

Verse 9

अहो बतायं हरिणकुणक: कृपण ईश्वररथचरणपरिभ्रमणरयेण स्वगणसुहृद् बन्धुभ्य: परिवर्जित: शरणं च मोपसादितो मामेव मातापितरौ भ्रातृज्ञातीन् यौथिकांश्चैवोपेयाय नान्यं कञ्चन वेद मय्यतिविस्रब्धश्चात एव मया मत्परायणस्य पोषणपालनप्रीणनलालनमनसूयुनानुष्ठेयं शरण्योपेक्षादोषविदुषा ॥ ९ ॥

Ay, kawawa! Ang batang usa na ito, dahil sa lakas ng panahon—na kasangkapan ng Kataas-taasang Panginoon—ay nahiwalay sa kawan, mga kaibigan at kamag-anak, at sa akin lamang sumilong. Itinuturing niya akong ama’t ina, kapatid at kaanak; lubos ang tiwala niya sa akin at wala nang ibang kilala. Kaya, nang walang inggit, dapat ko siyang alagaan, protektahan, pasayahin at lambingin; ang pagpapabaya sa sumuko at sumilong ay malaking kasalanan.

Verse 10

नूनं ह्यार्या: साधव उपशमशीला: कृपणसुहृद एवंविधार्थे स्वार्थानपि गुरुतरानुपेक्षन्ते ॥ १० ॥

Tunay na ang mga mararangal at banal ay may pusong payapa at mahabagin sa mga nilalang na nagdurusa. Upang ipagtanggol ang isang sumuko at sumilong, isinasantabi nila kahit ang napakahalagang pansariling kapakanan.

Verse 11

इति कृतानुषङ्ग आसनशयनाटनस्‍नानाशनादिषु सह मृगजहुना स्‍नेहानुबद्धहृदय आसीत् ॥ ११ ॥

Dahil sa pagkakabit sa batang usa, si Mahārāja Bharata ay nakahiga kasama nito, naglalakad kasama nito, naliligo kasama nito, at pati kumakain kasama nito. Kaya ang kanyang puso ay nabigkis sa pag-ibig sa usa.

Verse 12

कुशकुसुमसमित्पलाशफलमूलोदकान्याहरिष्यमाणो वृकसालावृकादिभ्यो भयमाशंसमानो यदा सह हरिणकुणकेन वनं समाविशति ॥ १२ ॥

Kapag papasok si Mahārāja Bharata sa gubat upang mangalap ng kuśa grass, mga bulaklak, panggatong, mga dahon, prutas, ugat, at tubig, natatakot siya na baka patayin ng mga aso, asong-gubat, tigre at iba pang mababangis na hayop ang batang usa. Kaya tuwing papasok siya sa gubat, lagi niya itong isinasama.

Verse 13

पथिषु च मुग्धभावेन तत्र तत्र विषक्तमतिप्रणयभरहृदय: कार्पण्यात्स्कन्धेनोद्वहति एवमुत्सङ्ग उरसि चाधायोपलालयन्मुदं परमामवाप ॥ १३ ॥

Sa paglalakbay, ang munting usa ay naging kaakit-akit kay Mahārāja Bharata dahil sa inosenteng kilos nito. Dahil sa pusong punô ng pag-ibig, sa habag ay pinapasan niya ito sa balikat. Minsan ay inilalagay sa kandungan, at kapag natutulog ay sa dibdib, hinahaplos at inaaruga, at sa gayon ay nakadarama siya ng dakilang ligaya.

Verse 14

क्रियायां निर्वर्त्यमानायामन्तरालेऽप्युत्थायोत्थाय यदैनमभिचक्षीत तर्हि वाव स वर्षपति: प्रकृतिस्थेन मनसा तस्मा आशिष आशास्ते स्वस्ति स्ताद्वत्स ते सर्वत इति ॥ १४ ॥

Kapag si Mahārāja Bharata ay sumasamba sa Panginoon o gumaganap ng isang ritwal, kahit hindi pa tapos ang gawain, tumatayo siya paminsan-minsan upang tingnan kung nasaan ang munting usa. Kapag nakita niyang ligtas at panatag ito, napapawi ang kanyang pag-aalala at binabasbasan niya: “Anak ko, nawa’y maging mapalad ka sa lahat ng paraan.”

Verse 15

अन्यदा भृशमुद्विग्नमना नष्टद्रविण इव कृपण: सकरुणमतितर्षेण हरिणकुणक विरहविह्वलहृदयसन्तापस्तमेवानुशोचन् किल कश्मलं महदभिरम्भित इति होवाच ॥ १५ ॥

Kung minsan, kapag hindi makita ni Bharata Mahārāja ang munting usa, labis na nababagabag ang kanyang isip. Para siyang sakim na nakakuha ng yaman ngunit nawala at labis na nalungkot. Sa paghihiwalay sa usa, nag-aalab ang kanyang puso; punô ng habag at matinding pananabik, siya’y nananangis, nalulunod sa pagkalito, at nagsalita nang ganito.

Verse 16

अपि बत स वै कृपण एणबालको मृतहरिणीसुतोऽहो ममानार्यस्य शठकिरातमतेरकृतसुकृतस्य कृतविस्रम्भ आत्मप्रत्ययेन तदविगणयन् सुजन इवागमिष्यति ॥ १६ ॥

“Ay, ang kawawang munting usa—patay na ang ina nito. At ay, ako’y napakasamang tao; ang isip ko’y parang tusong mangangaso, punô ng panlilinlang at kalupitan, walang kabutihang nagawa. Gayunman, nagtiwala siya sa akin. Babalik kaya siya, gaya ng mabuting taong hindi binibilang ang kasamaan ng tusong kaibigan, at muling magtitiwala sa akin?”

Verse 17

अपि क्षेमेणास्मिन्नाश्रमोपवने शष्पाणि चरन्तं देवगुप्तं द्रक्ष्यामि ॥ १७ ॥

“Ay, posible kayang makita ko siyang muli, ligtas sa hardin ng ashram na ito—iniingatan ng Panginoon, walang takot sa tigre at iba pang hayop, at gumagala habang kumakain ng malambot na damo?”

Verse 18

अपि च न वृक: सालावृकोऽन्यतमो वा नैकचर एकचरो वा भक्षयति ॥ १८ ॥

Hindi ko alam; marahil ang usa ay kinain ng lobo o aso, o ng mga baboy-ramo na magkakasama, o ng tigre na nag-iisa.

Verse 19

निम्‍लोचति ह भगवान् सकलजगत्क्षेमोदयस्त्रय्यात्माद्यापि मम न मृगवधून्यास आगच्छति ॥ १९ ॥

Ay, aba! Ang Bhagavan na Araw—pinagmumulan ng kapayapaan at pag-unlad ng sanlibutan, anyo ng mga Veda—ay lumulubog na; ngunit ang kaawa-awang inahing usa na nagtiwala sa akin mula nang mamatay ang ina nito ay hindi pa rin bumabalik.

Verse 20

अपिस्विदकृतसुकृतमागत्य मां सुखयिष्यति हरिणराजकुमारो विविधरुचिरदर्शनीयनिजमृगदारकविनोदैरसन्तोषं स्वानामपनुदन् ॥ २० ॥

Babalik kaya ang usang tulad ng isang prinsipe upang aliwin ako? Kailan nito muling ipapakita ang mga kaaya-ayang kilos at larong nakalulugod, upang paginhawahin ang sugatang puso ko? Tila kulang ang aking kabutihan; kung hindi, nakabalik na sana siya.

Verse 21

क्ष्वेलिकायां मां मृषासमाधिनाऽऽमीलितदृशं प्रेमसंरम्भेण चकितचकित आगत्य पृषदपरुषविषाणाग्रेण लुठति ॥ २१ ॥

Ay, aba! Sa paglalaro, nakita ng munting usa na kunwari akong nagmumuni na nakapikit; dahil sa tampo na mula sa pag-ibig, lumapit itong nanginginig at marahang dumampi sa akin gamit ang dulo ng malalambot na sungay na parang patak ng tubig.

Verse 22

आसादितहविषि बर्हिषि दूषिते मयोपालब्धो भीतभीत: सपद्युपरतरास ऋषिकुमारवदवहितकरणकलाप आस्ते ॥ २२ ॥

Kapag inilalagay ko ang mga handog sa damong kuśa, sa paglalaro ay kinakagat o sinasagi ng usa ang damo at nadudungisan ito. Kapag pinagsabihan ko at itinulak palayo, agad itong natatakot at nauupo nang hindi gumagalaw, gaya ng anak ng isang banal na rishi, na sinasansala ang mga pandama, at tumitigil sa laro.

Verse 23

किं वा अरे आचरितं तपस्तपस्विन्यानया यदियमवनि: सविनयकृष्णसारतनयतनुतरसुभगशिवतमाखरखुरपदपङ्क्तिभिर्द्रविणविधुरातुरस्य कृपणस्य मम द्रविणपदवीं सूचयन्त्यात्मानं च सर्वत: कृतकौतुकं द्विजानां स्वर्गापवर्गकामानां देवयजनं करोति ॥ २३ ॥

Pagkasalita na parang baliw, tumindig si Mahārāja Bharata at lumabas. Nang makita niya sa lupa ang mga bakas ng paa ng usa, pinuri niya iyon sa pag-ibig: “O Bharata na kapus-palad, napakaliit ng aking pag-aayuno at pagtitika; ang mismong daigdig na ito ang nagtiis ng dakilang tapasya, kaya naitatatak dito ang maliliit, magaganda, lubhang mapalad at malalambot na bakas ng kuko ng batang kṛṣṇasāra. Ang hanay ng mga bakas na ito ang nagtuturo sa akin—na dukha dahil sa pagkawala ng usa—kung saan ito dumaan sa gubat at paano ko mababawi ang nawalang ‘yaman’. Dahil sa mga bakas na ito, ang lupang ito’y naging angkop na lugar para sa mga brāhmaṇa na nagnanais ng langit o kalayaan upang magsagawa ng paghahandog na yajña sa mga deva.”

Verse 24

अपिस्विदसौ भगवानुडुपतिरेनं मृगपतिभयान्मृतमातरं मृगबालकं स्वाश्रमपरिभ्रष्टमनुकम्पया कृपणजनवत्सल: परिपाति ॥ २४ ॥

Maaari kayang ang Bhagavān Uḍupati—ang buwan—na mahabagin sa mga dukha, ay naunawaan ang aking batang usa na naligaw sa āśrama at naulila sa ina dahil sa takot sa leon, kaya sa habag ay pinatuloy ito sa piling niya upang iligtas?

Verse 25

किं वाऽऽत्मजविश्लेषज्वरदवदहनशिखाभिरुपतप्यमानहृदयस्थलनलिनीकं मामुपसृतमृगीतनयं शिशिरशान्तानुरागगुणितनिजवदनसलिलामृतमयगभस्तिभि: स्वधयतीति च ॥ २५ ॥

O kaya, nang makita ng buwan ang liryo ng aking puso na nasusunog sa apoy ng gubat—ang lagnat ng pagkalayo, na parang pagkalayo sa sariling anak—dahil sa batang usa na lumapit sa akin, binubuhusan niya ako ng malamig na sinag, na tila nektar na tubig mula sa mukha; gaya ng kaibigang nagwiwisik ng tubig sa kaibigang may matinding lagnat, upang ako’y mapawi at mapasaya.

Verse 26

एवमघटमानमनोरथाकुलहृदयो मृगदारकाभासेन स्वारब्धकर्मणा योगारम्भणतो विभ्रंशित: स योगतापसो भगवदाराधनलक्षणाच्च कथमितरथा जात्यन्तर एणकुणक आसङ्ग: साक्षान्नि:श्रेयसप्रतिपक्षतया प्राक्परित्यक्तदुस्त्यजहृदयाभिजातस्य तस्यैवमन्तरायविहत योगारम्भणस्य राजर्षेर्भरतस्य तावन्मृगार्भकपोषणपालनप्रीणनलालनानुषङ्गेणाविगणयत आत्मानमहिरिवाखुबिलं दुरतिक्रम: काल: करालरभस आपद्यत ॥ २६ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī: Mahal na Hari, sa ganitong paraan, nabalot ang puso ni Bharata ng di-mapigil na pagnanasa na nagpakita sa anyo ng batang usa. Dahil sa bunga ng dating karma, siya’y nalaglag mula sa yoga, tapasya, at mga tanda ng pagsamba sa Bhagavān. Kung hindi dahil sa karma, paano siya—na tinalikuran ang anak at pamilya bilang hadlang sa landas ng niskala—mahuhumaling sa isang batang usa ng ibang uri? Sa kapangyarihan ng karma, nalubog siya sa pagpapakain, pag-aalaga, pagpapasaya, at paglalambing sa usa, hanggang sa mapabayaan ang kapakanan ng kaluluwa. Sa paglipas ng panahon, ang Kamatayan na di-malalampasan—gaya ng makamandag na ahas na pumapasok sa lungga ng daga—ay dumating sa harap niya nang nakapangingilabot na bilis.

Verse 27

तदानीमपि पार्श्ववर्तिनमात्मजमिवानुशोचन्तमभिवीक्षमाणो मृग एवाभिनिवेशितमना विसृज्य लोकमिमं सह मृगेण कलेवरं मृतमनु न मृतजन्मानुस्मृतिरितरवन्मृगशरीरमवाप ॥ २७ ॥

Sa oras ng kamatayan, nakita ng hari na ang usa ay nakaupo sa tabi niya, nananaghoy na parang sarili niyang anak. Ang isip ng hari ay lubos na nakatuon sa katawan ng usa; kaya—gaya ng mga salat sa kamalayan kay Kṛṣṇa—iniwan niya ang mundong ito, ang usa, at ang sariling katawan, at pagkamatay ay nagkamit ng katawan ng usa. Gayunman, may isang biyaya: kahit nawala ang katawang-tao at nakamit ang katawang-usa, hindi niya nalimutan ang mga pangyayari ng nakaraang buhay.

Verse 28

तत्रापि ह वा आत्मनो मृगत्वकारणं भगवदाराधनसमीहानुभावेनानुस्मृत्य भृशमनुतप्यमान आह ॥ २८ ॥

Kahit nasa katawan ng usa, naunawaan ni Mahārāja Bharata—dahil sa mahigpit niyang paglilingkod-bhakti sa Bhagavān noong nakaraang buhay—ang sanhi ng pagsilang niya sa gayong katawan. Inalala niya ang dati at kasalukuyan at patuloy na nagsisi, saka nagsalita nang ganito.

Verse 29

अहो कष्टं भ्रष्टोऽहमात्मवतामनुपथाद्यद्विमुक्तसमस्तसङ्गस्य विविक्तपुण्यारण्यशरणस्यात्मवत आत्मनि सर्वेषामात्मनां भगवति वासुदेवे तदनुश्रवणमननसङ्कीर्तनाराधनानुस्मरणाभियोगेनाशून्यसकलयामेन कालेन समावेशितं समाहितं कार्त्स्‍न्येन मनस्तत्तु पुनर्ममाबुधस्यारान्मृगसुतमनु परिसुस्राव ॥ २९ ॥

Ay, napakasaklap! Nalihis ako sa landas ng mga nakakakilala sa Sarili. Tinalikuran ko ang lahat ng ugnayan at sumilong sa banal na ilang na payapa; sa pagpipigil ng isip at pandama, inialay ko ang bawat sandali sa bhakti kay Vāsudeva—pakikinig, pagninilay, pag-awit ng Kanyang mga pangalan, pagsamba, at pag-alaala. Ngunit dahil sa sarili kong kamangmangan, muling kumapit ang isip ko, ngayon sa batang usa; kaya nakamit ko ang katawan ng usa at napalayo sa pagsasanay ng bhakti.

Verse 30

इत्येवं निगूढनिर्वेदो विसृज्य मृगीं मातरं पुनर्भगवत्क्षेत्रमुपशमशीलमुनिगणदयितं शालग्रामं पुलस्त्यपुलहाश्रमं कालञ्जरात्प्रत्याजगाम ॥ ३० ॥

Sa gayon, taglay ang lihim na paglayo sa mundo at pagkaputol sa lahat ng bagay na materyal, iniwan niya ang inang usa sa Bundok Kālañjara. Pagkaraan, bumalik siya sa banal na pook ng Bhagavān sa Śālagrāma at sa āśrama nina Pulastya at Pulaha.

Verse 31

तस्मिन्नपि कालं प्रतीक्षमाणः सङ्गाच्च भृशमुद्विग्नः । आत्मसहचरः शुष्कपर्णतृणवीरुधा वर्तमानो मृगत्वनिमित्तावसानमेव ॥ गणयन्मृगशरीरं तीर्थोदकक्लिन्नमुत्ससर्ज ॥ ३१ ॥

Nanatili sa āśrama, naghintay siya ng takdang oras at labis na umiwas sa masamang samahan. Nang hindi ibinubunyag ang nakaraan, kumain lamang siya ng tuyong dahon at damo; hindi siya tunay na nag-iisa sapagkat kasama niya ang Paramātmā. Sa paghihintay sa wakas ng pagiging usa, naligo siya sa banal na tubig at sa huli’y iniwan ang katawan ng usa.