Adhyaya 4

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ ह तमुत्पत्त्यैवाभिव्यज्यमानभगवल्लक्षणं साम्योपशमवैराग्यैश्वर्यमहाविभूतिभिरनुदिनमेधमानानुभावं प्रकृतय: प्रजा ब्राह्मणा देवताश्चावनितलसमवनायातितरां जगृधु: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Pagkapanganak pa lamang ng Panginoon bilang anak ni Mahārāja Nābhi, lumitaw na ang mga tanda ng Kataas-taasang Diyos, gaya ng mga sagisag sa talampakan. Siya’y pantay sa lahat, mapayapa, nagwawagi sa isip at pandama; taglay ang lahat ng karangyaan ngunit walang pagnanasa sa makamundong aliw. Araw-araw lumalakas ang Kanyang kapangyarihan; kaya ninais ng mamamayan, mga brāhmaṇa, mga deva, at mga ministro na italaga si Ṛṣabhadeva bilang tagapamahala ng daigdig.

Verse 2

तस्य ह वा इत्थं वर्ष्मणा वरीयसा बृहच्छ्‌लोकेन चौजसा बलेन श्रिया यशसा वीर्यशौर्याभ्यां च पिता ऋषभ इतीदं नाम चकार ॥ २ ॥

Nang maging hayag ang anak ni Mahārāja Nābhi, nakita sa Kanya ang lahat ng mabubuting katangiang pinupuri ng mga dakilang makata: matatag na pangangatawan, dakilang karangalan, sigla, lakas, kagandahan, śrī, mabuting pangalan, katanyagan, impluwensiya, at tapang at kabayanihan. Kaya’t pinangalanan Siya ng ama niyang si Nābhi na “Ṛṣabha,” sapagkat inakala niyang Siya ang pinakadakila.

Verse 3

यस्य हीन्द्र: स्पर्धमानो भगवान् वर्षे न ववर्ष तदवधार्य भगवानृषभदेवो योगेश्वर: प्रहस्यात्मयोगमायया स्ववर्षमजनाभं नामाभ्यवर्षत् ॥ ३ ॥

Dahil sa inggit, pinahinto ni Indra ang pag-ulan sa kaharian ni Ṛṣabhadeva. Naunawaan ng Bhagavān Ṛṣabhadeva, ang panginoon ng lahat ng yoga, ang layunin ni Indra at bahagyang ngumiti; saka sa pamamagitan ng Kanyang yoga-māyā, pinaulan Niya nang sagana ang sarili Niyang lupain na tinatawag na Ajanābha.

Verse 4

नाभिस्तु यथाभिलषितं सुप्रजस्त्वमवरुध्यातिप्रमोदभरविह्वलो गद्गदाक्षरया गिरा स्वैरं गृहीत नरलोकसधर्मं भगवन्तं पुराणपुरुषं मायाविलसितमतिर्वत्स तातेति सानुरागमुपलालयन् परां निर्वृतिमुपगत: ॥ ४ ॥

Dahil natamo ni Haring Nābhi ang ganap na anak ayon sa kanyang hangarin, siya’y laging nalulunod sa transendental na ligaya at pag-ibig. Sa nanginginig na tinig ay tinatawag niya, “Anak ko, mahal ko,” sapagkat sa bisa ng yoga-māyā ay tinanggap niya ang Purāṇa-puruṣa, ang Kataas-taasang Panginoon, bilang sariling anak. Sa Kanyang dakilang kabutihan, ang Panginoon ay kumilos na parang karaniwang tao. Kaya pinalaki ni Nābhi ang Kanyang banal na anak nang may matinding pagmamahal, at napuno ng bhakti at kagalakang espirituwal.

Verse 5

विदितानुरागमापौरप्रकृति जनपदो राजा नाभिरात्मजं समयसेतुरक्षायामभिषिच्य ब्राह्मणेषूपनिधाय सह मेरुदेव्या विशालायां प्रसन्ननिपुणेन तपसा समाधियोगेन नरनारायणाख्यं भगवन्तं वासुदेवमुपासीन: कालेन तन्महिमानमवाप ॥ ५ ॥

Nabatid ni Haring Nābhi na ang kanyang anak na si Ṛṣabhadeva ay lubhang minamahal ng mga mamamayan at ng mga pinuno ng pamahalaan. Kaya upang pangalagaan ang hanggahan ng dharmang Veda, itinalaga niya Siya bilang emperador at ipinagkatiwala sa mga pantas na brāhmaṇa ang paggabay sa Kanyang pamamahala. Pagkaraan, si Nābhi Mahārāja at si Merudevī ay nagtungo sa Badarikāśrama sa Himalaya, at masayang nagsagawa ng matinding pag-aayuno at samādhi-yoga, sumamba kay Bhagavān Vāsudeva sa anyong Nara-Nārāyaṇa; sa paglipas ng panahon, nakamit niya ang Vaikuṇṭha.

Verse 6

यस्य ह पाण्डवेय श्लोकावुदाहरन्ति— को नु तत्कर्म राजर्षेर्नाभेरन्वाचरेत्पुमान् । अपत्यतामगाद्यस्य हरि: शुद्धेन कर्मणा ॥ ६ ॥

O inapo ni Pāṇḍu, upang luwalhatiin si Mahārāja Nābhi ay binigkas ng mga sinaunang ṛṣi ang dalawang taludtod. Isa rito: “Sino ang makasusunod sa mga gawa ng rāja-ṛṣi Nābhi? Dahil sa kanyang dalisay na gawa at bhakti, pumayag si Hari na maging kanyang anak.”

Verse 7

ब्रह्मण्योऽन्य: कुतो नाभेर्विप्रा मङ्गलपूजिता: । यस्य बर्हिषि यज्ञेशं दर्शयामासुरोजसा ॥ ७ ॥

“Sino pa ang hihigit kay Mahārāja Nābhi sa pagsamba sa mga brāhmaṇa? Sa kanyang mapagpalang paggalang ay lubos niyang pinasiyahan ang mga karapat-dapat na brāhmaṇa; at sila, sa lakas ng kanilang pagka-brāhmaṇa, ay ipinakita sa kanya sa dambana ng yajña ang mismong Bhagavān Nārāyaṇa, ang Panginoon ng sakripisyo.”

Verse 8

अथ ह भगवानृषभदेव: स्ववर्षं कर्मक्षेत्रमनुमन्यमान: प्रदर्शितगुरुकुलवासो लब्धवरैर्गुरुभिरनुज्ञातो गृहमेधिनां धर्माननुशिक्षमाणो जयन्त्यामिन्द्रदत्तायामुभयलक्षणं कर्म समाम्नायाम्नातमभियुञ्जन्नात्मजानामात्मसमानानां शतं जनयामास ॥ ८ ॥

Pagkaalis ni Mahārāja Nābhi patungong Badarikāśrama, naunawaan ni Bhagavān Ṛṣabhadeva na ang Kanyang kaharian ang Kanyang larangan ng gawain. Upang magpakita ng halimbawa, una Siyang tumanggap ng brahmacarya sa ilalim ng mga guro at namuhay sa gurukula. Nang matapos ang pag-aaral, naghandog Siya ng guru-dakṣiṇā at, sa pahintulot ng mga guro, pumasok sa buhay-grihastha, isinasagawa at itinuturo ang mga tungkulin nito. Tinanggap Niya si Jayantī—na inialay ni Indra—bilang asawa, at ayon sa śruti-smṛti ay nagkaanak Siya ng sandaang anak na kasinglakas at kasingkarapat-dapat Niya.

Verse 9

येषां खलु महायोगी भरतो ज्येष्ठ: श्रेष्ठगुण आसीद्येनेदं वर्षं भारतमिति व्यपदिशन्ति ॥ ९ ॥

Sa sandaang anak ni Ṛṣabhadeva, ang panganay na si Bharata ay isang mahāyogī at dakilang bhakta na may pinakamainam na katangian; bilang parangal sa kanya, ang lupain na ito ay tinawag na Bhārata-varṣa.

Verse 10

तमनु कुशावर्त इलावर्तो ब्रह्मावर्तो मलय: केतुर्भद्रसेन इन्द्रस्पृग्विदर्भ: कीकट इति नव नवति प्रधाना: ॥ १० ॥

Pagkaraan ni Bharata, nagkaroon pa siya ng siyamnapu’t siyam na anak na lalaki. Kabilang dito ang siyam na nakatatanda: Kuśāvarta, Ilāvarta, Brahmāvarta, Malaya, Ketu, Bhadrasena, Indraspṛk, Vidarbha, at Kīkaṭa.

Verse 11

कविर्हविरन्तरिक्ष: प्रबुद्ध: पिप्पलायन: । आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमस: करभाजन: ॥ ११ ॥ इति भागवतधर्मदर्शना नव महाभागवतास्तेषां सुचरितं भगवन्महिमोपबृंहितं वसुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुपरिष्टाद्वर्णयिष्याम: ॥ १२ ॥

Bukod sa kanila ay naroon sina Kavi, Havi, Antarikṣa, Prabuddha, Pippalāyana, Āvirhotra, Drumila, Camasa, at Karabhājana. Sila ang siyam na mahā-bhāgavata, mga nakakakita ng bhāgavata-dharma at mga awtorisadong tagapangaral ng Śrīmad-Bhāgavatam, na pinararangalan dahil sa matibay na bhakti kay Vāsudeva, ang Kataas-taasang Panginoon. Upang lubos na mapayapa ang isipan, ilalarawan ko sa bandang huli ang kanilang mga katangian sa pagtalakay sa pag-uusap nina Nārada at Vasudeva.

Verse 12

कविर्हविरन्तरिक्ष: प्रबुद्ध: पिप्पलायन: । आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमस: करभाजन: ॥ ११ ॥ इति भागवतधर्मदर्शना नव महाभागवतास्तेषां सुचरितं भगवन्महिमोपबृंहितं वसुदेवनारदसंवादमुपशमायनमुपरिष्टाद्वर्णयिष्याम: ॥ १२ ॥

Bukod sa kanila ay naroon sina Kavi, Havi, Antarikṣa, Prabuddha, Pippalāyana, Āvirhotra, Drumila, Camasa, at Karabhājana. Sila ang siyam na mahā-bhāgavata, mga nakakakita ng bhāgavata-dharma at mga awtorisadong tagapangaral ng Śrīmad-Bhāgavatam, na pinararangalan dahil sa matibay na bhakti kay Vāsudeva, ang Kataas-taasang Panginoon. Upang lubos na mapayapa ang isipan, ilalarawan ko sa bandang huli ang kanilang mga katangian sa pagtalakay sa pag-uusap nina Nārada at Vasudeva.

Verse 13

यवीयांस एकाशीतिर्जायन्तेया: पितुरादेशकरा महाशालीना महाश्रोत्रिया यज्ञशीला: कर्मविशुद्धा ब्राह्मणा बभूवु: ॥ १३ ॥

Bukod sa mga nabanggit na anak, may walumpu’t isang mas nakababatang anak na lalaki pa, na isinilang kina Ṛṣabhadeva at Jayantī. Ayon sa utos ng kanilang ama, sila’y naging may mabuting kultura at asal, dalisay sa mga gawain, bihasa sa kaalamang Veda at sa pagsasagawa ng yajña; kaya silang lahat ay naging ganap na karapat-dapat na brāhmaṇa.

Verse 14

भगवानृषभसंज्ञ आत्मतन्त्र: स्वयं नित्यनिवृत्तानर्थपरम्पर: केवलानन्दानुभव ईश्वर एव विपरीतवत्कर्माण्यारभमाण: कालेनानुगतं धर्ममाचरणेनोपशिक्षयन्नतद्विदां सम उपशान्तो मैत्र: कारुणिको धर्मार्थयश: प्रजानन्दामृतावरोधेन गृहेषु लोकं नियमयत् ॥ १४ ॥

Bilang isang avatāra ng Kataas-taasang Panginoon, si Bhagavān Ṛṣabhadeva ay ganap na malaya; ang Kanyang anyo ay espirituwal, walang hanggan, at puspos ng transendental na ānanda. Wala Siyang kaugnayan sa apat na pagdurusang materyal—kapanganakan, kamatayan, katandaan, at karamdaman—at wala ring pagkapit sa mundo. Siya’y pantay ang pagtingin, payapa, mapagkaibigan at mahabagin. Gayunman, na para bang isang nakagapos na nilalang, mahigpit Niyang sinunod ang varṇāśrama-dharma na napabayaan sa paglipas ng panahon, upang turuan ang mga di-nakaaalam sa pamamagitan ng Kanyang sariling halimbawa. Sa gayon, pinatnubayan Niya ang mga tao sa buhay-kabahayan upang makamit ang dharma, artha, dangal, supling, kasiyahan, at sa huli ang walang hanggang kabutihang tulad ng amṛta.

Verse 15

यद्यच्छीर्षण्याचरितं तत्तदनुवर्तते लोक: ॥ १५ ॥

Anumang gawain ng dakilang tao, iyon ang sinusundan ng karaniwang tao.

Verse 16

यद्यपि स्वविदितं सकलधर्मं ब्राह्मं गुह्यं ब्राह्मणैर्दर्शितमार्गेण सामादिभिरुपायैर्जनतामनुशशास ॥ १६ ॥

Bagaman batid ni Bhagavān Ṛṣabhadeva ang lihim na kaalamang Brahma ng Veda na sumasaklaw sa lahat ng dharma, sumunod pa rin Siya sa landas na itinuro ng mga brāhmaṇa, at sa mga paraang gaya ng pakikipagkasundo at iba pa ay tinuruan ang bayan ng pagpipigil ng isip, pandama, pagtitiis, at iba pa.

Verse 17

द्रव्यदेशकालवय:श्रद्धर्त्विग्विविधोद्देशोपचितै: सर्वैरपि क्रतुभिर्यथोपदेशं शतकृत्व इयाज ॥ १७ ॥

Isinagawa ni Bhagavān Ṛṣabhadeva ang lahat ng uri ng paghahandog na yajña nang sandaang ulit ayon sa turo ng Veda, na pinayaman ng pinakamainam na sangkap, banal na pook, wastong panahon, at mga pari na bata at puspos ng śraddhā; sa gayon ay lubos Niyang kinalugdan si Śrī Viṣṇu.

Verse 18

भगवतर्षभेण परिरक्ष्यमाण एतस्मिन् वर्षे न कश्चन पुरुषो वाञ्छत्यविद्यमानमिवात्मनोऽन्यस्मात्कथञ्चन किमपि कर्हिचिदवेक्षते भर्तर्यनुसवनं विजृम्भितस्‍नेहातिशयमन्तरेण ॥ १८ ॥

Sa Bhāratavarṣa na pinangangalagaan ni Bhagavān Ṛṣabhadeva, walang sinuman ang kailanman humihingi ng anuman sa iba; maliban sa pag-ibig na lumalawak sa bawat sandali para sa Hari, hindi napapaling ang kanilang tingin sa iba pa.

Verse 19

स कदाचिदटमानो भगवानृषभो ब्रह्मावर्तगतो ब्रह्मर्षिप्रवरसभायां प्रजानां निशामयन्तीनामात्मजानवहितात्मन: प्रश्रयप्रणयभरसुयन्त्रितानप्युपशिक्षयन्निति होवाच ॥ १९ ॥

Minsan, habang naglalakbay, dumating si Bhagavān Ṛṣabhadeva sa Brahmāvarta. Doon ay may dakilang kapulungan ng mga pangunahing brahmarṣi, at nakikinig din ang mga mamamayan. Sa pagtitipong iyon, tinuruan Niya ang Kanyang mga anak—na dati nang magalang, puspos ng pag-ibig at bhakti, at karapat-dapat—upang sa hinaharap ay makapaghari sa daigdig nang ganap; kaya Siya nagsalita nang ganito.