Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7
Dhruva-loka as the Cosmic Pivot and the Śiśumāra-cakra
Viṣṇu’s Astral Form
उत्तराहनावगस्तिरधराहनौ यमो मुखेषु चाङ्गारक: शनैश्चर उपस्थे बृहस्पति: ककुदि वक्षस्यादित्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाभ्यामुशना स्तनयोरश्विनौ बुध: प्राणापानयो राहुर्गले केतव: सर्वाङ्गेषु रोमसु सर्वे तारागणा: ॥ ७ ॥
uttarā-hanāv agastir adharā-hanau yamo mukheṣu cāṅgārakaḥ śanaiścara upasthe bṛhaspatiḥ kakudi vakṣasy ādityo hṛdaye nārāyaṇo manasi candro nābhyām uśanā stanayor aśvinau budhaḥ prāṇāpānayo rāhur gale ketavaḥ sarvāṅgeṣu romasu sarve tārā-gaṇāḥ.
Sa itaas na panga ng śiśumāra ay si Agasti; sa ibabang panga ay si Yamarāja; at sa bibig ay si Mars. Sa ari ay si Saturn; sa likod ng leeg (kakuda) ay si Jupiter; sa dibdib ay ang araw; at sa pinakaloob ng puso ay si Nārāyaṇa. Sa isip ay ang buwan; sa pusod ay si Venus; sa mga dibdib ay ang kambal na Aśvinī-kumāra; at sa prāṇa–apāna, ang hininga ng buhay, ay si Mercury. Sa leeg ay si Rāhu; sa buong katawan ay mga Ketu (kometa); at sa mga butas ng balahibo ay napakaraming bituin.
FAQs
This verse maps the grahas, stars, and divine beings onto the limbs of the Virāṭ-puruṣa, showing the cosmos as an ordered manifestation within the Lord’s universal form, with Nārāyaṇa placed centrally in the heart.
The placement signifies that although planets and cosmic forces appear prominent, the indwelling Lord is the true center and sustaining reality of the universe, just as the heart sustains the body.
By seeing the world as pervaded and governed by the Supreme, one cultivates reverence, reduces anxiety about material forces, and strengthens bhakti through remembrance that the Lord is the inner controller of all arrangements.