Adhyaya 23

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ तस्मात्परतस्त्रयोदशलक्षयोजनान्तरतो यत्तद्विष्णो: परमं पदमभिवदन्ति यत्र ह महाभागवतो ध्रुव औत्तानपादिरग्निनेन्द्रेण प्रजापतिना कश्यपेन धर्मेण च समकालयुग्भि: सबहुमानं दक्षिणत: क्रियमाण इदानीमपि कल्पजीविनामाजीव्य उपास्ते तस्येहानुभाव उपवर्णित: ॥ १ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī: Mahal na Hari, 1,300,000 yojana sa itaas ng mga planeta ng pitong rishi ay naroon ang pook na inilalarawan ng mga pantas bilang Paramang Tahanan ni Panginoong Viṣṇu. Doon nananahan pa rin si Mahārāja Dhruva, anak ni Uttānapāda at dakilang deboto, bilang pinagmumulan ng buhay ng mga nilalang na nabubuhay hanggang wakas ng kalpa. Sina Agni, Indra, Prajāpati, Kaśyapa, at Dharma ay nagtitipon doon upang magbigay-galang, mag-alay ng pagyukod, at umikot nang ang kanang panig ay nakaharap sa kanya. Naipaliwanag ko na noon ang kaluwalhatian ni Dhruva.

Verse 2

स हि सर्वेषां ज्योतिर्गणानां ग्रहनक्षत्रादीनामनिमिषेणाव्यक्तरंहसा भगवता कालेन भ्राम्यमाणानां स्थाणुरिवावष्टम्भ ईश्वरेण विहित: शश्वदवभासते ॥ २ ॥

Ang Dhruvaloka, ang planeta ni Mahārāja Dhruva, ay laging nagniningning bilang sentrong-aksis ng lahat ng bituin at planeta. Sa kalooban ng Kataas-taasang Bhagavān, ang di-nakikitang at napakalakas na salik ng Panahon—na hindi natutulog—ang walang humpay na nagpapapaikot sa mga liwanag na ito sa paligid ng Dhruva.

Verse 3

यथा मेढीस्तम्भ आक्रमणपशव: संयोजितास्त्रिभिस्त्रिभि: सवनैर्यथास्थानं मण्डलानि चरन्त्येवं भगणा ग्रहादय एतस्मिन्नन्तर्बहिर्योगेन कालचक्र आयोजिता ध्रुवमेवावलम्ब्य वायुनोदीर्यमाणा आकल्पान्तं परिचङ्‍क्रमन्ति नभसि यथा मेघा: श्येनादयो वायुवशा: कर्मसारथय: परिवर्तन्ते एवं ज्योतिर्गणा: प्रकृतिपुरुषसंयोगानुगृहीता: कर्मनिर्मितगतयो भुवि न पतन्ति ॥ ३ ॥

Gaya ng mga toro na itinatali sa isang gitnang poste upang maggiik ng palay at umiikot sa kani-kanilang bilog—may pinakamalapit, may nasa gitna, at may nasa labas—gayon din ang mga planeta at daan-daang libong bituin: umiikot sila sa Dhruvaloka, ang planeta ni Dhruva, ayon sa kani-kanilang landas, may mas mataas at may mas mababa. Itinali sila ng Bhagavān sa makina ng materyal na kalikasan ayon sa bunga ng kanilang karma, at itinutulak ng hangin upang magpatuloy hanggang wakas ng paglikha. Lumulutang sila sa malawak na langit tulad ng mabibigat na ulap na punô ng tubig, o tulad ng mga agilang śyena na dahil sa dating gawa ay nakalilipad nang mataas at hindi bumabagsak sa lupa.

Verse 4

केचनैतज्ज्योतिरनीकं शिशुमारसंस्थानेन भगवतो वासुदेवस्य योगधारणायामनुवर्णयन्ति ॥ ४ ॥

May ilan na naglalarawan sa dakilang makinang ito ng mga bituin at planeta na kahawig ng anyong śiśumāra (dolphin) sa tubig, at minsan ay itinuturing itong isang anyo ni Vāsudeva, si Kṛṣṇa. Ang mga dakilang yogī ay nagmumuni-muni kay Vāsudeva sa anyong nakikita, sapagkat ito’y tunay na nahahayag sa paningin.

Verse 5

यस्य पुच्छाग्रेऽवाक्‌शिरस: कुण्डलीभूतदेहस्य ध्रुव उपकल्पितस्तस्य लाङ्गूले प्रजापतिरग्निरिन्द्रो धर्म इति पुच्छमूले धाता विधाता च कट्यां सप्तर्षय: । तस्य दक्षिणावर्तकुण्डलीभूतशरीरस्य यान्युदगयनानि दक्षिणपार्श्वे तु नक्षत्राण्युपकल्पयन्ति दक्षिणायनानि तु सव्ये । यथा शिशुमारस्य कुण्डलाभोगसन्निवेशस्य पार्श्वयोरुभयोरप्यवयवा: समसंख्या भवन्ति । पृष्ठे त्वजवीथी आकाशगङ्गा चोदरत: ॥ ५ ॥

Ang anyong śiśumāra ay may ulong nakayuko pababa at katawan na nakapulupot. Sa dulo ng buntot naroon ang Dhruvaloka; sa katawan ng buntot naroon ang mga planeta nina Prajāpati, Agni, Indra, at Dharma; at sa ugat ng buntot naroon ang mga planeta nina Dhātā at Vidhātā. Sa bahaging tila balakang naroon ang pitong banal na rishi gaya nina Vasiṣṭha at Aṅgirā. Ang katawan na nakapulupot pakanan: sa kanang tagiliran ay ang labing-apat na konstelasyon mula Abhijit hanggang Punarvasu; sa kaliwa ay labing-apat mula Puṣyā hanggang Uttarāṣāḍhā. Dahil pantay ang bilang sa magkabilang panig, balanse ang anyo. Sa likod nito ay ang pangkat ng bituing Ajavīthī, at sa tiyan ay ang Ākāśa-gaṅgā, ang Ganges sa langit (Milky Way).

Verse 6

पुनर्वसुपुष्यौ दक्षिणवामयो: श्रोण्योरार्द्राश्लेषे च दक्षिणवामयो: पश्चिमयो: पादयोरभिजिदुत्तराषाढे दक्षिणवामयोर्नासिकयोर्यथासङ्ख्यं श्रवणपूर्वाषाढे दक्षिणवामयोर्लोचनयोर्धनिष्ठा मूलं च दक्षिणवामयो: कर्णयोर्मघादीन्यष्ट नक्षत्राणि दक्षिणायनानि वामपार्श्ववङ्‌क्रिषु युञ्जीत तथैव मृगशीर्षादीन्युदगयनानि दक्षिणपार्श्ववङ्‌क्रिषु प्रातिलोम्येन प्रयुञ्जीत शतभिषाज्येष्ठे स्कन्धयोर्दक्षिणवामयोर्न्यसेत् ॥ ६ ॥

Sa Śiśumāra-cakra, sa kanan at kaliwang panig ng baywang ay naroon ang mga bituing Punarvasu at Puṣyā. Sa kanang at kaliwang paa ay Ārdrā at Aśleṣā; sa kanang at kaliwang butas ng ilong ay Abhijit at Uttarāṣāḍhā; sa kanang at kaliwang mata ay Śravaṇā at Pūrvāṣāḍhā; at sa kanang at kaliwang tainga ay Dhaniṣṭhā at Mūlā. Ang walong bituin mula Maghā hanggang Anurādhā (timog na paglalakbay) ay nasa mga tadyang sa kaliwa, at ang walong mula Mṛgaśīrṣā hanggang Pūrvabhādra (hilagang paglalakbay) ay nasa mga tadyang sa kanan sa baligtad na ayos. Sa mga balikat ay Śatabhiṣā at Jyeṣṭhā.

Verse 7

उत्तराहनावगस्तिरधराहनौ यमो मुखेषु चाङ्गारक: शनैश्चर उपस्थे बृहस्पति: ककुदि वक्षस्यादित्यो हृदये नारायणो मनसि चन्द्रो नाभ्यामुशना स्तनयोरश्विनौ बुध: प्राणापानयो राहुर्गले केतव: सर्वाङ्गेषु रोमसु सर्वे तारागणा: ॥ ७ ॥

Sa itaas na panga ng śiśumāra ay si Agasti; sa ibabang panga ay si Yamarāja; at sa bibig ay si Mars. Sa ari ay si Saturn; sa likod ng leeg (kakuda) ay si Jupiter; sa dibdib ay ang araw; at sa pinakaloob ng puso ay si Nārāyaṇa. Sa isip ay ang buwan; sa pusod ay si Venus; sa mga dibdib ay ang kambal na Aśvinī-kumāra; at sa prāṇa–apāna, ang hininga ng buhay, ay si Mercury. Sa leeg ay si Rāhu; sa buong katawan ay mga Ketu (kometa); at sa mga butas ng balahibo ay napakaraming bituin.

Verse 8

एतदु हैव भगवतो विष्णो: सर्वदेवतामयं रूपमहरह: सन्ध्यायां प्रयतो वाग्यतो निरीक्षमाण उपतिष्ठेत नमो ज्योतिर्लोकाय कालायनायानिमिषां पतये महापुरुषायाभिधीमहीति ॥ ८ ॥

Mahal na Hari, ang katawan ng śiśumāra na ganito ang paglalarawan ay dapat ituring na panlabas na anyo ni Bhagavān Viṣṇu, na kinasasaklawan ng lahat ng mga deva. Araw-araw sa umaga, tanghali, at dapithapon, na may pagpipigil sa isip at pananalita, tahimik na pagmasdan ang anyong ito at sambahin Siya sa mantrang: “Pagpupugay sa Iyo, kanlungan ng daigdig ng liwanag; Ikaw na nag-anyong Panahon; salalayan ng mga landas ng mga planeta; Panginoon ng mga deva; Mahāpuruṣa—nagpapatirapa ako at nagmumuni sa Iyo.”

Verse 9

ग्रहर्क्षतारामयमाधिदैविकं पापापहं मन्त्रकृतां त्रिकालम् । नमस्यत: स्मरतो वा त्रिकालं नश्येत तत्कालजमाशु पापम् ॥ ९ ॥

Ang katawan ni Bhagavān Viṣṇu na bumubuo sa Śiśumāra-cakra ay kanlungan ng lahat ng mga deva at ng mga bituin at planeta, at tagapag-alis ng kasalanan. Ang sinumang umaawit ng mantrang ito upang sambahin ang Mahāpuruṣa nang tatlong ulit sa isang araw—umaga, tanghali, at dapithapon—tiyak na mapapalaya sa bunga ng kasalanan. Kahit ang simpleng pagpapatirapa o pag-alaala sa anyong ito nang tatlong ulit sa isang araw ay sumisira agad sa mga kamakailang kasalanan.