Adhyaya 17

Verse 1

श्रीशुक उवाच तत्र भगवत: साक्षाद्यज्ञलिङ्गस्य विष्णोर्विक्रमतो वामपादाङ्गुष्ठनखनिर्भिन्नोर्ध्वाण्डकटाहविवरेणान्त:प्रविष्टा या बाह्यजलधारा तच्चरणपङ्कजावनेजनारुणकिञ्जल्कोपरञ्जिताखिलजगदघमलापहोपस्पर्शनामला साक्षाद्भ‍गवत्पदीत्यनुपलक्षितवचोऽभिधीयमानातिमहता कालेन युगसहस्रोपलक्षणेन दिवो मूर्धन्यवततार यत्तद्विष्णुपदमाहु: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Mahal na Hari, sa dako ng yajña ni Bali Mahārāja, ang Bhagavān Viṣṇu—ang mismong anyo ng sakripisyo—ay nagpakita bilang Vāmanadeva. Nang iunat Niya ang Kanyang kaliwang paa hanggang sa dulo ng sansinukob, nabutas ng kuko ng hinlalaki ang balot ng uniberso. Sa butas na iyon pumasok ang dalisay na tubig mula sa Karagatang Sanhi at naging Ilog Gaṅgā sa mundong ito. Dahil hinugasan nito ang mga lotus na paa ng Panginoon na may mapulang alikabok, nagkaroon ang Gaṅgā ng marikit na kulay rosas. Sa paghipo sa banal na tubig na ito, ang nilalang ay agad nalilinis sa dungis ng kasalanan, ngunit ang Gaṅgā ay nananatiling walang dungis magpakailanman; kaya siya’y tinatawag na Viṣṇupadī. Pagkaraan ng napakahabang panahon—sinusukat sa isang libong yuga—bumaba ang Gaṅgā sa Dhruvaloka; kaya ipinahahayag ng mga pantas na ang Dhruvaloka ay Viṣṇupada, ‘nasa mga paa ni Viṣṇu’.

Verse 2

यत्र ह वाव वीरव्रत औत्तानपादि: परमभागवतोऽस्मत्कुलदेवताचरणारविन्दोदकमिति यामनुसवनमुत्कृष्यमाणभगवद्भ‍‌क्‍तियोगेन द‍ृढं क्लिद्यमानान्तर्हृदय औत्कण्ठ्यविवशामीलितलोचनयुगलकुड्‌मलविगलितामलबाष्पकलयाभिव्यज्यमानरोमपुलककुलकोऽधुनापि परमादरेण शिरसा बिभर्ति ॥ २ ॥

Doon, si Dhruva Mahārāja, anak ni Uttānapāda na may matatag na panata, ay kilala bilang pinakadakilang bhāgavata. Batid niyang ang banal na tubig ng Gangga ay naghuhugas sa lotus na mga paa ni Panginoong Viṣṇu, kaya hanggang ngayon sa kaniyang planeta ay buong debosyon niyang tinatanggap iyon sa ibabaw ng ulo. Sapagkat lagi niyang inaalala si Kṛṣṇa sa kaibuturan ng puso, siya’y napapanaig ng banal na pananabik; dumadaloy ang dalisay na luha mula sa bahagyang nakadilat na mga mata, at nangingilabot ang buong katawan sa romāñca.

Verse 3

तत: सप्त ऋषयस्तत्प्रभावाभिज्ञा यां ननु तपसआत्यन्तिकी सिद्धिरेतावती भगवति सर्वात्मनि वासुदेवेऽनुपरतभक्तियोगलाभेनैवोपेक्षितान्यार्थात्मगतयो मुक्तिमिवागतां मुमुक्षव इव सबहुमानमद्यापि जटाजूटैरुद्वहन्ति ॥ ३ ॥

Pagkaraan, ang pitong dakilang ṛṣi na batid ang kapangyarihan ng tubig na iyon ay hanggang ngayon ay may paggalang na nagtatangan ng tubig-Gangga sa kanilang jata o buhol ng buhok. Napagpasyahan nila na ang sukdulang kayamanan at ganap na bunga ng lahat ng tapa ay ang pagkamithi ng walang patid na bhakti-yoga kay Vāsudeva, ang Sarvātmā. Yamang natamo na nila ang tuluy-tuloy na debosyon, kanilang pinababayaan ang iba pang landas—dharma, artha, kāma—maging ang mukti na pagkalusaw; gaya ng pagtingin ng mga jñānī sa mukti bilang pinakamataas, gayon din tinatanggap ng mga banal na ito ang bhakti bilang kasakdalan ng buhay.

Verse 4

ततोऽनेकसहस्रकोटिविमानानीकसङ्कुलदेवयानेनावतरन्तीन्दुमण्डलमावार्य ब्रह्मसदने निपतति ॥ ४ ॥

Matapos dalisayin ang pitong daigdig na malapit sa Dhruvaloka, ang tubig ng Gangga ay ibinababa sa mga landas sa kalangitan ng mga deva, na siksik sa di-mabilang na libo-libong-koti ng mga makalangit na vimāna. Pagkaraan, nilulubog nito ang Candraloka at sa huli’y dumarating sa tahanan ni Brahmā sa tuktok ng Bundok Meru.

Verse 5

तत्र चतुर्धा भिद्यमाना चतुर्भिर्नामभिश्चतुर्दिशमभिस्पन्दन्ती नदनदीपतिमेवाभिनिविशति सीतालकनन्दा चक्षुर्भद्रेति ॥ ५ ॥

Sa tuktok ng Bundok Meru, nahahati ang Gangga sa apat na sanga; sa apat na pangalan ay bumubulwak ito sa apat na dako, at sa huli’y pumapasok sa karagatan, ang panginoon ng mga ilog. Ang apat na sanga ay tinatawag na Sītā, Alakanandā, Cakṣu, at Bhadrā.

Verse 6

सीता तु ब्रह्मसदनात्केसराचलादिगिरिशिखरेभ्योऽधोऽध: प्रस्रवन्ती गन्धमादनमूर्धसु पतित्वान्तरेण भद्राश्ववर्षं प्राच्यां दिशि क्षारसमुद्रमभिप्रविशति ॥ ६ ॥

Ang sangang Gangga na tinatawag na Sītā ay umaagos mula sa tahanan ni Brahmā, at unti-unting bumababa mula sa mga tuktok ng Kesarācala at iba pang bundok, saka bumabagsak sa tuktok ng Bundok Gandhamādana. Mula roon, dinidiligan nito ang Bhadrāśva-varṣa sa daan at pumapasok sa maalat na karagatan (Kṣāra-samudra) sa silangan.

Verse 7

एवं माल्यवच्छिखरान्निष्पतन्ती ततोऽनुपरतवेगा केतुमालमभि चक्षु: प्रतीच्यां दिशि सरित्पतिं प्रविशति ॥ ७ ॥

Sa ganitong paraan, ang sangay ng Ganga na tinatawag na Cakṣu ay bumabagsak mula sa tuktok ng Bundok Mālyavān, dumadaloy nang walang tigil sa Ketumāla-varṣa, at pumapasok sa maalat na karagatan sa kanluran.

Verse 8

भद्रा चोत्तरतो मेरुशिरसो निपतिता गिरिशिखराद्‌गिरिशिखरमतिहाय श‍ृङ्गवत: श‍ृङ्गादवस्यन्दमाना उत्तरांस्तु कुरूनभित उदीच्यां दिशि जलधिमभिप्रविशति ॥ ८ ॥

Ang sangay ng Ganga na tinatawag na Bhadrā ay dumadaloy mula sa hilagang panig ng Bundok Meru; ang tubig nito’y sunod-sunod na bumabagsak sa mga tuktok ng Kumuda, Nīla, Śveta, at Śṛṅgavān, saka tumatawid sa Uttara-Kuru at pumapasok sa maalat na karagatan sa hilaga.

Verse 9

तथैवालकनन्दा दक्षिणेन ब्रह्मसदनाद्ब‍हूनि गिरिकूटान्यतिक्रम्य हेमकूटाद्धैमकूटान्यतिरभसतररंहसा लुठयन्ती भारतमभिवर्षं दक्षिणस्यां दिशि जलधिमभिप्रविशति यस्यां स्‍नानार्थं चागच्छत: पुंस: पदे पदेऽश्वमेधराजसूयादीनां फलं न दुर्लभमिति ॥ ९ ॥

Gayundin, ang sangay ng Ganga na tinatawag na Alakanandā ay dumadaloy mula sa timog ng Brahma-sadana; nilalampasan ang maraming tuktok ng bundok at bumabagsak nang marahas sa Hemakūṭa at Himakūṭa. Pagkaraan, binabaha nito ang Bhārata-varṣa at pumapasok sa maalat na karagatan sa timog. Mapalad ang mga dumarating upang maligo sa banal na ilog na ito; sa bawat hakbang ay madali nilang nakakamit ang bunga ng mga dakilang yajña gaya ng Rājasūya at Aśvamedha.

Verse 10

अन्ये च नदा नद्यश्च वर्षे वर्षे सन्ति बहुशो मेर्वादिगिरिदुहितर: शतश: ॥ १० ॥

Bukod pa rito, sa bawat varṣa ay may marami pang malalaki at maliliit na ilog; tulad ng mga anak na babae ng Bundok Meru at iba pang kabundukan, umaagos sila sa daan-daang sanga.

Verse 11

तत्रापि भारतमेव वर्षं कर्मक्षेत्रमन्यान्यष्ट वर्षाणि स्वर्गिणां पुण्यशेषोपभोगस्थानानि भौमानि स्वर्गपदानि व्यपदिशन्ति ॥ ११ ॥

Sa siyam na varṣa, ang Bhārata-varṣa lamang ang kinikilalang larangan ng karma. Ipinahahayag ng mga pantas at banal na tao na ang iba pang walong varṣa ay para sa mga lubhang banal na nagbalik mula sa mga langit upang tamasahin ang natitirang bunga ng kanilang kabutihan—mga paraisong makalupa na tulad ng langit.

Verse 12

एषु पुरुषाणामयुतपुरुषायुर्वर्षाणां देवकल्पानां नागायुतप्राणानां वज्रसंहननबलवयोमोदप्रमुदितमहासौरतमिथुनव्यवायापवर्गवर्षधृतैकगर्भ कलत्राणां तत्र तु त्रेतायुगसम: कालो वर्तते ॥ १२ ॥

Sa walong varṣa na ito, ang buhay ng tao ayon sa bilang sa daigdig ay sampung libong taon. Ang mga naninirahan ay halos tulad ng mga deva: lakas na gaya ng sampung libong elepante at katawan na matibay na parang vajra. Ang kanilang kabataan ay kaaya-aya; ang lalaki at babae ay nagtatamasa ng dakilang ligaya ng pagsasama sa mahabang panahon. Pagkaraan ng mga taon ng pagnanasa, kapag isang taon na lamang ang natitira, saka nagdadalang-tao ang asawa. Ang antas ng ligaya roon ay tulad ng sa Tretā-yuga.

Verse 13

यत्र ह देवपतय: स्वै: स्वैर्गणनायकैर्विहितमहार्हणा: सर्वर्तुकुसुमस्तबकफलकिसलयश्रियाऽऽनम्यमानविटपलता विटपिभिरुपशुम्भमानरुचिरकाननाश्रमायतनवर्षगिरिद्रोणीषु तथा चामलजलाशयेषु विकचविविधनववनरुहामोदमुदितराजहंसजलकुक्कुटकारण्डवसारसचक्रवाकादिभिर्मधुकरनिकराकृतिभिरुपकूजितेषु जलक्रीडादिभिर्विचित्रविनोदै: सुललितसुरसुन्दरीणां कामकलिलविलासहासलीलावलोकाकृष्टमनोद‍ृष्टय: स्वैरं विहरन्ति ॥ १३ ॥

Sa bawat lupain, ang mga pinunong deva, kasama ang kani-kanilang mga tagapanguna ng pangkat, ay pinararangalan sa dakilang pagsamba. Ang mga hardin at mga ashram ay pinalalamutian ng mga baging at punong-kahoy na yumuyuko sa ganda ng mga bulaklak ayon sa panahon, mga bunga, at mga murang usbong. Sa mga lambak ng mga bundok na hangganan ay may malalawak na lawa ng malinaw na tubig, punô ng bagong sibol na mga lotus; sa halimuyak nito ay nagsasaya ang mga sisne, bibe, ibong-tubig, karandava, tagak, chakravāka at iba pa, at ang ugong ng mga bubuyog ay pumupuno sa hangin. Sa tabi ng lawa sila’y malayang namamasyal, naglalaro sa tubig at sa sari-saring aliw. Ang mga apsara ay ngumingiti at tumitingin nang mapang-akit, hinahatak ang puso ng mga asawa; ang mga lingkod ay laging naghahandog ng paste ng sandalwood at mga kuwintas ng bulaklak. Sa ganitong paraan, ang mga naninirahan sa walong makalangit na varṣa ay nagagalak, naaakit sa kilos ng kabaligtarang kasarian.

Verse 14

नवस्वपि वर्षेषु भगवान्नारायणो महापुरुष: पुरुषाणां तदनुग्रहायात्मतत्त्वव्यूहेनात्मनाद्यापि सन्निधीयते ॥ १४ ॥

Sa lahat ng siyam na varṣa, upang magpakita ng habag sa mga deboto, ang Bhagavān Nārāyaṇa, ang Mahāpuruṣa, ay pinalalawak ang Kanyang sarili bilang catur-vyūha—Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, at Aniruddha—at nananatiling malapit sa mga bhakta upang tanggapin ang kanilang paglilingkod.

Verse 15

इलावृते तु भगवान् भव एक एव पुमान्न ह्यन्यस्तत्रापरो निर्विशति भवान्या: शापनिमित्तज्ञो यत्प्रवेक्ष्यत: स्त्रीभावस्तत्पश्चाद्वक्ष्यामि ॥ १५ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Sa lupain na tinatawag na Ilāvṛta-varṣa, ang tanging lalaki ay si Bhagavān Bhava (Śiva). Walang ibang lalaki ang maaaring pumasok doon. Alam ni Bhavānī (Durgā) ang dahilan ng kanyang sumpa; sinumang mangahas pumasok ay agad na nagiging babae. Ipaaunawa ko ito sa bandang huli.

Verse 16

भवानीनाथै: स्त्रीगणार्बुदसहस्रैरवरुध्यमानो भगवतश्चतुर्मूर्तेर्महापुरुषस्य तुरीयां तामसीं मूर्तिं प्रकृतिमात्मन: सङ्कर्षणसंज्ञामात्मसमाधिरूपेण सन्निधाप्यैतदभिगृणन् भव उप-धावति ॥ १६ ॥

Sa Ilāvṛta-varṣa, si Śiva ay laging napapalibutan ng sampung bilyong mga aliping babae ni Bhavānī (Durgā) na naglilingkod sa kanya. Ang catur-mūrti ng Mahāpuruṣa ay binubuo ng Vāsudeva, Pradyumna, Aniruddha, at Saṅkarṣaṇa. Si Saṅkarṣaṇa, ang ikaapat na pagpapalawak, ay tunay na transendental; ngunit dahil ang gawain ng pagwasak sa mundong materyal ay kaugnay ng guṇa ng kamangmangan, tinatawag siyang anyong tāmasī. Batid ni Śiva na si Saṅkarṣaṇa ang unang sanhi ng kanyang pag-iral; kaya sa samādhi ay itinatatag niya ang presensya Niya at binibigkas ang sumusunod na mantra, tumatakbo sa Kanyang kanlungan.

Verse 17

श्रीभगवानुवाच ॐ नमो भगवते महापुरुषाय सर्वगुणसङ्ख्यानायानन्तायाव्यक्ताय नम इति ॥ १७ ॥

Wika ni Sri Bhagavan: Om, nagpupugay ako sa Bhagavan na Mahapurusha; Ikaw ang sisidlan ng lahat ng banal na katangian, walang hanggan, at di nahahayag sa mga di-may debosyon—namah sa Iyo.

Verse 18

भजे भजन्यारणपादपङ्कजंभगस्य कृत्‍स्‍नस्य परं परायणम् । भक्तेष्वलं भावितभूतभावनंभवापहं त्वा भवभावमीश्वरम् ॥ १८ ॥

O Panginoon, sinasamba ko ang karapat-dapat sambahing lotus na mga paa Mo; Ikaw ang sukdulang kanlungan ng lahat ng karangyaan. Sa awa sa mga bhakta, nagpapakita Ka sa iba’t ibang anyo upang sila’y masiyahan; Ikaw ang nagpapalaya sa gapos ng samsara, ngunit ang di-may debosyon ay nananatiling nakatali ayon sa Iyong kalooban. Tanggapin Mo ako bilang Iyong walang-hanggang lingkod.

Verse 19

न यस्य मायागुणचित्तवृत्तिभि-र्निरीक्षतो ह्यण्वपि द‍ृष्टिरज्यते । ईशे यथा नोऽजितमन्युरंहसांकस्तं न मन्येत जिगीषुरात्मन: ॥ १९ ॥

Hindi natin mapigil ang lakas ng galit; kaya kapag tumitingin sa mga bagay na makamundo, di natin maiiwasan ang pag-akit o pag-ayaw. Ngunit ang Kataas-taasang Panginoon ay hindi naaapektuhan: kahit silipin Niya ang daigdig para sa paglikha, pag-iingat, at pagwawasak, hindi Siya nadadapuan kahit bahagya. Kaya ang nagnanais magwagi sa mga pandama ay dapat kumupkop sa lotus na mga paa ng Panginoon; at siya’y magtatagumpay.

Verse 20

असद्‍दृशो य: प्रतिभाति मायया क्षीबेव मध्वासवताम्रलोचन: । न नागवध्वोऽर्हण ईशिरे ह्रियायत्पादयो: स्पर्शनधर्षितेन्द्रिया: ॥ २० ॥

Sa may maruming paningin, dahil sa maya, ang mga mata ng Panginoon ay tila mapula gaya ng lasing sa alak; nalilito, nagagalit sila sa Kanya, at dahil sa galit na iyon ang Panginoon ay waring galit at nakapanghihilakbot—ngunit ito’y ilusyon lamang. Nang ang mga asawa ng demonyong ahas ay nayugyog sa paghipo ng lotus na mga paa ng Panginoon, napahinto sila sa pagsamba dahil sa hiya; subalit ang Panginoon ay hindi natinag, sapagkat Siya’y pantay sa lahat ng kalagayan. Kaya sino ang hindi sasamba sa Bhagavan?

Verse 21

यमाहुरस्य स्थितिजन्मसंयमंत्रिभिर्विहीनं यमनन्तमृषय: । न वेद सिद्धार्थमिव क्‍वचित्स्थितंभूमण्डलं मूर्धसहस्रधामसु॒ ॥ २१ ॥

Nagpatuloy si Shiva: Tinatanggap ng mga dakilang rishi ang Panginoon bilang pinagmumulan ng paglikha, pag-iingat, at pagwasak, bagaman sa katotohanan Siya’y hindi nakatali sa mga gawaing iyon; kaya Siya’y tinatawag na Ananta, ang Walang-Hanggan. Sa anyong Śeṣa, pasan Niya ang lahat ng sansinukob sa libu-libong talukbong, ngunit ang bawat sansinukob ay di man lamang kasingbigat ng butil ng mustasa para sa Kanya. Kaya sino ang naghahangad ng kasakdalan ang hindi sasamba sa Kanya?

Verse 22

यस्याद्य आसीद् गुणविग्रहो महान्विज्ञानधिष्ण्यो भगवानज: किल । यत्सम्भवोऽहं त्रिवृता स्वतेजसावैकारिकं तामसमैन्द्रियं सृजे ॥ २२ ॥ एते वयं यस्य वशे महात्मन:स्थिता: शकुन्ता इव सूत्रयन्त्रिता: । महानहं वैकृततामसेन्द्रिया:सृजाम सर्वे यदनुग्रहादिदम् ॥ २३ ॥

Mula sa Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang Bhagavan, lumitaw si Panginoong Brahmā na ang katawan ay mula sa kabuuang lakas-materyal at siyang sisidlan ng talinong pinaghaharian ng rajas. Mula kay Brahmā, ako mismo’y isinilang bilang Rudra, anyo ng huwad na ego (ahaṅkāra) na vaikarika; at sa sarili kong kapangyarihan nililikha ko ang ibang mga deva, ang limang dakilang elemento, at ang mga pandama. Kaya sinasamba ko ang Kataas-taasang Panginoon na higit sa aming lahat, na sa Kanyang kapangyarihan nakapailalim ang mga deva, mga elemento at mga pandama—pati si Brahmā at ako—na parang mga ibong nakatali sa lubid. Sa Kanyang biyaya lamang nagaganap ang paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw ng daigdig; sa Kanya ako’y nag-aalay ng pagyukod na may paggalang.

Verse 23

यस्याद्य आसीद् गुणविग्रहो महान्विज्ञानधिष्ण्यो भगवानज: किल । यत्सम्भवोऽहं त्रिवृता स्वतेजसावैकारिकं तामसमैन्द्रियं सृजे ॥ २२ ॥ एते वयं यस्य वशे महात्मन:स्थिता: शकुन्ता इव सूत्रयन्त्रिता: । महानहं वैकृततामसेन्द्रिया:सृजाम सर्वे यदनुग्रहादिदम् ॥ २३ ॥

Kaming lahat ay nasa ilalim ng kapangyarihan ng dakilang Panginoon, gaya ng mga ibong nakatali sa lubid. Ang mahān-ahaṅkāra, ang vaikṛta-tāmasa, at ang mga pandama—nalilikha lamang namin dahil sa Kanyang biyaya; kaya sa Kataas-taasang Panginoon kami’y muling-muling yumuyukod.

Verse 24

यन्निर्मितां कर्ह्यपि कर्मपर्वणींमायां जनोऽयं गुणसर्गमोहित: । न वेद निस्तारणयोगमञ्जसातस्मै नमस्ते विलयोदयात्मने ॥ २४ ॥

Ang māyā ng Kataas-taasang Panginoon ang nagbibigkis sa mga kaluluwang nakatali sa mundong ito sa mga yugto ng karma, at nilulunod sila sa pagkalito ng paglikha ng mga guṇa; kaya kung walang Kanyang pagpapala, hindi namin mauunawaan ang madaling landas upang makalampas sa māyā. Nag-aalay ako ng pagyukod sa Panginoon, ang sanhi ng paglikha at pagkalusaw.