Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच गोविन्दभुजगुप्तायां द्वारवत्यां कुरूद्वह । अवात्सीन्नारदोऽभीक्ष्णं कृष्णोपासनलालस: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: O pinakamahusay sa mga Kuru, si Nārada Muni, na sabik sa pagsamba kay Kṛṣṇa, ay nanatili nang ilang panahon sa Dvārakā na laging pinangangalagaan ng mga bisig ni Govinda.

Verse 2

को नु राजन्निन्द्रियवान् मुकुन्दचरणाम्बुजम् । न भजेत् सर्वतोमृत्युरुपास्यममरोत्तमै: ॥ २ ॥

Mahal na Hari, sa mundong ito ay may kamatayan sa bawat hakbang; kaya sino sa mga nilalang na alipin ng pandama ang hindi maglilingkod sa mga paang-loto ni Mukunda, na sinasamba maging ng pinakadakilang mga pinalaya?

Verse 3

तमेकदा तु देवर्षिं वसुदेवो गृहागतम् । अर्चितं सुखमासीनमभिवाद्येदमब्रवीत् ॥ ३ ॥

Isang araw, dumating sa bahay ni Vasudeva ang banal na pantas ng mga deva, si Nārada. Matapos siyang sambahin nang nararapat, paupuin nang maginhawa at magbigay-galang, nagsalita si Vasudeva nang ganito.

Verse 4

श्रीवसुदेव उवाच भगवन् भवतो यात्रा स्वस्तये सर्वदेहिनाम् । कृपणानां यथा पित्रोरुत्तमश्लोकवर्त्मनाम् ॥ ४ ॥

Sinabi ni Śrī Vasudeva: “O Bhagavan, ang pagdalaw mo ay para sa kapakanan ng lahat ng nilalang, gaya ng ama na dumarating para sa ikabubuti ng mga anak. Lalo mong tinutulungan ang mga dukha at ang mga sumusulong sa landas patungo kay Uttamaśloka.”

Verse 5

भूतानां देवचरितं दु:खाय च सुखाय च । सुखायैव हि साधूनां त्वाद‍ृशामच्युतात्मनाम् ॥ ५ ॥

Ang mga gawain ng mga deva ay nagdudulot sa mga nilalang ng lungkot at ligaya; ngunit ang mga gawa ng mga sādhu na tulad mo, na tinanggap si Acyuta bilang mismong kaluluwa, ay nagbubunga lamang ng kagalakan para sa lahat.

Verse 6

भजन्ति ये यथा देवान् देवा अपि तथैव तान् । छायेव कर्मसचिवा: साधवो दीनवत्सला: ॥ ६ ॥

Kung paano sambahin ng tao ang mga deva, gayon din sila tumutugon nang ayon sa handog. Ang mga deva ay tagapaglingkod ng karma, gaya ng anino; ngunit ang mga sādhu ay tunay na mahabagin sa mga nalugmok.

Verse 7

ब्रह्मंस्तथापि पृच्छामो धर्मान् भागवतांस्तव । यान् श्रुत्वा श्रद्धया मर्त्यो मुच्यते सर्वतोभयात् ॥ ७ ॥

O brāhmaṇa, bagaman nasisiyahan na ako sa pagtanaw sa iyo, nais ko pa ring magtanong tungkol sa mga tungkuling Bhāgavata. Ang sinumang mortal na makinig dito nang may pananampalataya ay napapalaya sa lahat ng uri ng takot.

Verse 8

अहं किल पुरानन्तं प्रजार्थो भुवि मुक्तिदम् । अपूजयं न मोक्षाय मोहितो देवमायया ॥ ८ ॥

Sa nakaraang buhay sa mundong ito, sinamba ko ang Kataas-taasang Panginoon na si Ananta, ang tanging nagbibigay ng moksha, dahil sa pagnanais ng anak; ngunit hindi para sa kalayaan. Kaya nalinlang ako ng māyā ng Panginoon.

Verse 9

यथा विचित्रव्यसनाद् भवद्भ‍िर्विश्वतोभयात् । मुच्येम ह्यञ्जसैवाद्धा तथा न: शाधि सुव्रत ॥ ९ ॥

Mahal kong Panginoon na tapat sa panata, mangyaring turuan mo ako nang malinaw, upang sa iyong awa ay madali akong makalaya sa pag-iral sa sanlibutan na puno ng panganib at laging nagbubuklod sa takot.

Verse 10

श्रीशुक उवाच राजन्नेवं कृतप्रश्न‍ो वसुदेवेन धीमता । प्रीतस्तमाह देवर्षिर्हरे: संस्मारितो गुणै: ॥ १० ॥

Sinabi ni Śukadeva: O Hari, nalugod si Devarṣi Nārada sa mga tanong ng napakatalinong Vasudeva. Dahil ipinahiwatig ng mga ito ang mga transendental na katangian ni Hari (Kṛṣṇa), naalala ni Nārada ang Panginoon at sumagot siya nang ganito.

Verse 11

श्रीनारद उवाच सम्यगेतद् व्यवसितं भवता सात्वतर्षभ । यत् पृच्छसे भागवतान् धर्मांस्त्वं विश्वभावनान् ॥ ११ ॥

Sinabi ni Śrī Nārada: O pinakamainam sa mga Sātvata, tama ang iyong pasiya; sapagkat itinatanong mo ang walang hanggang tungkulin ng kaluluwa sa Kataas-taasang Panginoon—ang bhāgavata-dharma. Ang ganitong bhakti ay napakalakas na nakapaglilinis ng buong sansinukob.

Verse 12

श्रुतोऽनुपठितो ध्यात आद‍ृतो वानुमोदित: । सद्य: पुनाति सद्धर्मो देव विश्वद्रुहोऽपि हि ॥ १२ ॥

Ang dalisay na bhakti sa Kataas-taasang Panginoon ay napakalakas sa espiritu: sa pagdinig lamang nito, sa pag-awit ng mga papuri nito, sa pagninilay, sa pagyakap dito nang may paggalang at pananampalataya, o sa pagpuri sa bhakti ng iba—kahit ang mga napopoot sa mga deva at sa lahat ng nilalang ay agad na nalilinis.

Verse 13

त्वया परमकल्याण: पुण्यश्रवणकीर्तन: । स्मारितो भगवानद्य देवो नारायणो मम ॥ १३ ॥

Ngayong araw, pinaalala mo sa akin ang aking Panginoon, ang Bhagavān Nārāyaṇa na lubhang mapagpala. Ang sinumang nakikinig at umaawit ng Kanyang kaluwalhatian ay nagiging ganap na banal at marapat.

Verse 14

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । आर्षभाणां च संवादं विदेहस्य महात्मन: ॥ १४ ॥

Dito rin, upang ipaliwanag ang paglilingkod na may bhakti sa Panginoon, isinalaysay ng mga pantas ang isang sinaunang kasaysayan—ang pag-uusap ng dakilang Haring Videha at ng mga anak ni Ṛṣabha.

Verse 15

प्रियव्रतो नाम सुतो मनो: स्वायम्भुवस्य य: । तस्याग्नीध्रस्ततो नाभिऋर्षभस्तत्सुत: स्मृत: ॥ १५ ॥

Si Svāyambhuva Manu ay may anak na nagngangalang Priyavrata. Sa mga anak ni Priyavrata ay si Āgnīdhra; mula kay Āgnīdhra isinilang si Nābhi, at ang anak ni Nābhi ay nakilala bilang Ṛṣabhadeva.

Verse 16

तमाहुर्वासुदेवांशं मोक्षधर्मविवक्षया । अवतीर्णं सुतशतं तस्यासीद् ब्रह्मपारगम् ॥ १६ ॥

Si Śrī Ṛṣabhadeva ay kinikilalang pagpapalawak (aṁśa) ni Vāsudeva. Siya’y nagkatawang-tao upang ipalaganap ang dharma na umaakay sa mga nilalang tungo sa mokṣa. May sandaang anak siya, pawang ganap sa kaalamang Veda.

Verse 17

तेषां वै भरतो ज्येष्ठो नारायणपरायण: । विख्यातं वर्षमेतद् यन्नाम्ना भारतमद्भ‍ुतम् ॥ १७ ॥

Sa sandaang anak na iyon, ang panganay na si Bharata ay lubos na nakatuon kay Nārāyaṇa. Dahil sa katanyagan ni Bharata, ang lupain na ito’y dakilang kinikilala bilang Bhārata-varṣa.

Verse 18

स भुक्तभोगां त्यक्त्वेमां निर्गतस्तपसा हरिम् । उपासीनस्तत्पदवीं लेभे वै जन्मभिस्त्रिभि: ॥ १८ ॥

Itinuring ni Haring Bharata na panandalian at walang saysay ang mga layaw ng mundo kaya tinalikuran niya ang sanlibutan. Iniwan niya ang batang asawa at pamilya, sumamba kay Śrī Hari sa mahigpit na pag-aayuno at pagninilay, at matapos ang tatlong buhay ay nakamit ang tahanan ng Panginoon.

Verse 19

तेषां नव नवद्वीपपतयोऽस्य समन्तत: । कर्मतन्त्रप्रणेतार एकाशीतिर्द्विजातय: ॥ १९ ॥

Ang siyam na natitirang anak ay naging mga pinuno ng siyam na pulo ng Bhārata-varṣa at naghari nang ganap. Ang walumpu’t isang anak ay naging mga “dalawang ulit na isinilang” na brāhmaṇa at tumulong magpasimula ng landas na Vedic ng mga handog at sakripisyong karma-kāṇḍa.

Verse 20

नवाभवन् महाभागा मुनयो ह्यर्थशंसिन: । श्रमणा वातरसना आत्मविद्याविशारदा: ॥ २० ॥ कविर्हविरन्तरीक्ष: प्रबुद्ध: पिप्पलायन: । आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमस: करभाजन: ॥ २१ ॥

Ang siyam na natitirang anak ay mga pinagpalang pantas—masigasig na nagpapalaganap ng ganap na Katotohanan; mga śramaṇa, mga dikaṃbara na naglalakbay na hubad, at bihasa sa ātma-vidyā. Ang kanilang mga pangalan: Kavi, Havir, Antarīkṣa, Prabuddha, Pippalāyana, Āvirhotra, Drumila, Camasa, at Karabhājana.

Verse 21

नवाभवन् महाभागा मुनयो ह्यर्थशंसिन: । श्रमणा वातरसना आत्मविद्याविशारदा: ॥ २० ॥ कविर्हविरन्तरीक्ष: प्रबुद्ध: पिप्पलायन: । आविर्होत्रोऽथ द्रुमिलश्चमस: करभाजन: ॥ २१ ॥

Ang siyam na natitirang anak ay mga pinagpalang pantas—masigasig na nagpapalaganap ng ganap na Katotohanan; mga śramaṇa, mga dikaṃbara na naglalakbay na hubad, at bihasa sa ātma-vidyā. Ang kanilang mga pangalan: Kavi, Havir, Antarīkṣa, Prabuddha, Pippalāyana, Āvirhotra, Drumila, Camasa, at Karabhājana.

Verse 22

त एते भगवद्रूपं विश्वं सदसदात्मकम् । आत्मनोऽव्यतिरेकेण पश्यन्तो व्यचरन् महीम् ॥ २२ ॥

Naglakbay sa daigdig ang mga pantas na iyon na nakikita ang buong sansinukob—magaspang man o banayad, may anyo man o di-makita—bilang anyo ng Bhagavān, at bilang hindi naiiba sa sariling ātman.

Verse 23

अव्याहतेष्टगतय: सुरसिद्धसाध्य- गन्धर्वयक्षनरकिन्नरनागलोकान् । मुक्ताश्चरन्ति मुनिचारणभूतनाथ- विद्याधरद्विजगवां भुवनानि कामम् ॥ २३ ॥

Ang siyam na Yogendra ay mga kaluluwang pinalaya; walang kapangyarihang makamundo ang makapipigil sa kanilang paglalakbay ayon sa nais. Malaya silang naglalakbay sa mga daigdig ng mga deva, siddha, sadhya, gandharva, yaksha, tao, kinnara at naga, at gayundin sa mga daigdig ng mga muni, carana, mga tagasunod ni Bhūtanātha (mga gana ni Śiva), vidyadhara, mga brahmana at mga banal na baka, ayon sa kanilang kalooban.

Verse 24

त एकदा निमे: सत्रमुपजग्मुर्यद‍ृच्छया । वितायमानमृषिभिरजनाभे महात्मन: ॥ २४ ॥

Minsan, sa di-inaasahang pagkakataon, dumating sila sa Ajanābha (dating pangalan ng daigdig) at nadatnan ang sattrayajña ng dakilang kaluluwa na si Mahārāja Nimi, na isinasagawa sa pamamatnubay ng mga dakilang rishi.

Verse 25

तान् द‍ृष्ट्वा सूर्यसङ्काशान् महाभागवतान् नृप । यजमानोऽग्नयो विप्रा: सर्व एवोपतस्थिरे ॥ २५ ॥

Mahal na Hari, nang makita ang mga mahā-bhāgavata na kasingliwanag ng araw, ang nagsasagawa ng yajña, ang mga brahmana, at maging ang mga apoy ng handog—lahat ay tumindig nang may paggalang upang salubungin sila.

Verse 26

विदेहस्तानभिप्रेत्य नारायणपरायणान् । प्रीत: सम्पूजयां चक्रे आसनस्थान् यथार्हत: ॥ २६ ॥

Naunawaan ni Haring Videha (Nimi) na ang siyam na pantas ay mga dakilang deboto na nakatuon kay Nārāyaṇa. Sa galak sa kanilang mapalad na pagdating, inialay niya ang nararapat na mga upuan at sinamba sila nang wasto, gaya ng pagsamba sa Kataas-taasang Panginoon.

Verse 27

तान् रोचमानान् स्वरुचा ब्रह्मपुत्रोपमान् नव । पप्रच्छ परमप्रीत: प्रश्रयावनतो नृप: ॥ २७ ॥

Ang siyam na dakilang kaluluwa ay nagniningning sa sariling liwanag, na wari’y kapantay ng Apat na Kumāra, mga anak ni Brahmā. Sa labis na kagalakang espirituwal, yumuko ang hari nang may pagpapakumbaba at saka sila tinanong.

Verse 28

श्रीविदेह उवाच मन्ये भगवत: साक्षात् पार्षदान् वो मधुद्विष: । विष्णोर्भूतानि लोकानां पावनाय चरन्ति हि ॥ २८ ॥

Sinabi ni Haring Videha: Iniisip kong kayo’y tuwirang mga kasamahan ng Kataas-taasang Bhagavān, na kilala bilang kaaway ni Madhu. Tunay, ang dalisay na mga deboto ni Viṣṇu ay naglalakbay sa sansinukob hindi para sa sariling pakinabang, kundi upang dalisayin ang lahat ng mga kaluluwang nakagapos.

Verse 29

दुर्लभो मानुषो देहो देहिनां क्षणभङ्गुर: । तत्रापि दुर्लभं मन्ये वैकुण्ठप्रियदर्शनम् ॥ २९ ॥

Para sa mga may katawan, napakahirap makamit ang katawang-tao at ito’y madaling mawala sa isang iglap. Ngunit sa palagay ko, mas bihira pa ang makamit ang pakikipagtagpo at pakikisama sa mga dalisay na deboto na mahal ng Panginoon ng Vaikuṇṭha.

Verse 30

अत आत्यन्तिकं क्षेमं पृच्छामो भवतोऽनघा: । संसारेऽस्मिन् क्षणार्धोऽपि सत्सङ्ग: शेवधिर्नृणाम् ॥ ३० ॥

Kaya nga, O mga walang dungis, itinatanong ko sa inyo kung ano ang sukdulang kabutihan. Sapagkat sa mundong ito ng kapanganakan at kamatayan, kahit kalahating sandali ng satsaṅga sa mga banal ay kayamanang di matutumbasan para sa tao.

Verse 31

धर्मान् भागवतान् ब्रूत यदि न: श्रुतये क्षमम् । यै: प्रसन्न: प्रपन्नाय दास्यत्यात्मानमप्यज: ॥ ३१ ॥

Kung itinuturing ninyo akong karapat-dapat makinig, pakiusap, ipahayag ang bhāgavata-dharma—ang landas ng bhakti-sevā sa Kataas-taasang Panginoon. Sa gayon, nalulugod ang Aja, ang di-isinilang, at ibinibigay maging ang Kanyang Sarili sa sumukong kaluluwa.

Verse 32

श्रीनारद उवाच एवं ते निमिना पृष्टा वसुदेव महत्तमा: । प्रतिपूज्याब्रुवन् प्रीत्या ससदस्यर्त्विजं नृपम् ॥ ३२ ॥

Sinabi ni Śrī Nārada: O Vasudeva, nang si Mahārāja Nimi ay nagtanong nang gayon sa siyam na Yogendra tungkol sa bhakti-sevā sa Panginoon, ang mga banal na iyon ay nagpasalamat at nagbigay-galang sa mga tanong ng hari, at nagsalita nang may pag-ibig sa harap ng kapulungan ng yajña at ng mga ṛtvij na pari.

Verse 33

श्रीकविरुवाच मन्येऽकुतश्चिद्भयमच्युतस्य पादाम्बुजोपासनमत्र नित्यम् । उद्विग्नबुद्धेरसदात्मभावाद् विश्वात्मना यत्र निवर्तते भी: ॥ ३३ ॥

Sinabi ni Śrī Kavi: Naniniwala ako na ang nilalang na laging nababagabag ang isip dahil sa maling pagkakakilanlan sa pansamantalang katawan at daigdig ay makakamtan lamang ang tunay na kawalang-takot sa pamamagitan ng palagiang pagsamba sa mga talampakang-loto ng Panginoong Acyuta; sa bhakti sa Kaluluwa ng sansinukob, lubos na nawawala ang lahat ng takot.

Verse 34

ये वै भगवता प्रोक्ता उपाया ह्यात्मलब्धये । अञ्ज: पुंसामविदुषां विद्धि भागवतान् हि तान् ॥ ३४ ॥

Alamin na ang mga paraang itinuro mismo ng Bhagavān upang makamtan ang pagkakilala sa sarili ay siyang bhāgavata-dharma; kahit ang mangmang ay madaling makakakilala sa Kataas-taasang Panginoon kapag sinunod ito.

Verse 35

यानास्थाय नरो राजन् न प्रमाद्येत कर्हिचित् । धावन् निमील्य वा नेत्रे न स्खलेन्न पतेदिह ॥ ३५ ॥

O Hari, ang tumatanggap sa prosesong ito ng bhakti ay hindi kailanman magkakamali sa landas ng mundong ito; kahit tumakbo nang nakapikit, hindi siya matitisod ni mahuhulog.

Verse 36

कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वानुसृतस्वभावात् । करोति यद् यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयेत्तत् ॥ ३६ ॥

Ayon sa likas na ugaling natamo sa buhay na nakagapos, anuman ang gawin sa katawan, salita, isip, mga pandama, talino o dalisay na kamalayan ay dapat ihandog sa Kataas-taasan, na may pagninilay: “Ito’y para sa kagalakan ni Panginoong Nārāyaṇa.”

Verse 37

भयं द्वितीयाभिनिवेशत: स्या- दीशादपेतस्य विपर्ययोऽस्मृति: । तन्माययातो बुध आभजेत्तं भक्त्यैकयेशं गुरुदेवतात्मा ॥ ३७ ॥

Ang takot ay nagmumula sa pagkalubog sa “ikalawa,” sa pagkakapit sa anumang hiwalay sa Diyos; kapag tumalikod ang nilalang sa Īśa, dumarating ang baligtad na pagkaunawa at paglimot sa tunay na kalagayan—lahat ito’y gawa ng kapangyarihang māyā. Kaya ang marunong ay dapat maglingkod sa Panginoong iisa sa dalisay na bhakti, sa patnubay ng tunay na guru, na tinatanggap bilang sinasambang diyos at bilang buhay at kaluluwa niya.

Verse 38

अविद्यमानोऽप्यवभाति हि द्वयो ध्यातुर्धिया स्वप्नमनोरथौ यथा । तत् कर्मसङ्कल्पविकल्पकं मनो बुधो निरुन्ध्यादभयं तत: स्यात् ॥ ३८ ॥

Bagaman ang dalawahan ay hindi tunay na umiiral, ito’y nagmumukhang totoo sa talinong nakagapos, gaya ng panaginip at pagnanasa. Dapat pigilan ng marunong ang isip na pumipili ng tanggap‑tanggi sa gawa; sa gayon makakamtan ang kawalang‑takot.

Verse 39

श‍ृण्वन् सुभद्राणि रथाङ्गपाणे- र्जन्मानि कर्माणि च यानि लोके । गीतानि नामानि तदर्थकानि गायन् विलज्जो विचरेदसङ्ग: ॥ ३९ ॥

Ang marunong ay dapat talikdan ang pagkapit sa bagay-mundo at malayang maglakad nang walang hiya, habang nakikinig sa mapalad na kapanganakan at gawa ng Panginoong may hawak ng gulong ng karwahe, at umaawit ng Kanyang banal na mga pangalan na naglalahad ng kahulugan nito.

Verse 40

एवंव्रत: स्वप्रियनामकीर्त्या जातानुरागो द्रुतचित्त उच्चै: । हसत्यथो रोदिति रौति गाय- त्युन्मादवन्नृत्यति लोकबाह्य: ॥ ४० ॥

Sa ganitong panata, ang deboto sa pag-awit ng paboritong banal na Pangalan ay napupuno ng pag-ibig; lumalambot ang puso at minsan ay malakas na tumatawa, umiiyak, sumisigaw; minsan ay umaawit at sumasayaw na parang baliw, walang pakialam sa opinyon ng tao.

Verse 41

खं वायुमग्निं सलिलं महीं च ज्योतींषि सत्त्वानि दिशो द्रुमादीन् । सरित्समुद्रांश्च हरे: शरीरं यत् किंच भूतं प्रणमेदनन्य: ॥ ४१ ॥

Hindi dapat makita ng deboto ang anuman na hiwalay kay Kṛṣṇa. Kalawakan, hangin, apoy, tubig, lupa, araw at iba pang liwanag, lahat ng nilalang, mga dako, mga puno at halaman, mga ilog at dagat—anumang nararanasan ay ituring na katawan ni Hari at magbigay-galang nang may iisang puso.

Verse 42

भक्ति: परेशानुभवो विरक्ति- रन्यत्र चैष त्रिक एककाल: । प्रपद्यमानस्य यथाश्न‍त: स्यु- स्तुष्टि: पुष्टि: क्षुदपायोऽनुघासम् ॥ ४२ ॥

Para sa taong sumisilong sa Kataas-taasang Panginoon, ang bhakti, tuwirang karanasan sa Kanya, at paglayo sa iba pang bagay ay sabay-sabay na lumilitaw; gaya ng kumakain na sa bawat subo ay dumarating ang kasiyahan, lakas, at pag-alis ng gutom nang magkakasabay at papalakas.

Verse 43

इत्यच्युताङ्‍‍घ्रि भजतोऽनुवृत्त्या भक्तिर्विरक्तिर्भगवत्प्रबोध: । भवन्ति वै भागवतस्य राजं- स्तत: परां शान्तिमुपैति साक्षात् ॥ ४३ ॥

Mahal na Hari, ang debotong walang humpay na sumasamba sa mga paang-loto ng di-nagkakamaling Panginoon (Acyuta) ay nagkakamit ng matatag na bhakti, paglayo sa pagkapit, at malinaw na pagkaunawa sa Bhagavān; sa gayon, tuwirang natatamo niya ang kataas-taasang kapayapaang espirituwal.

Verse 44

श्रीराजोवाच अथ भागवतं ब्रूत यद्धर्मो याद‍ृशो नृणाम् । यथा चरति यद् ब्रूते यैर्लिङ्गैर्भगवत्प्रिय: ॥ ४४ ॥

Sinabi ng Hari: Ngayon, ipaliwanag ninyo ang tungkol sa bhāgavata na deboto: ano ang kanyang dharma sa gitna ng mga tao, paano siya kumikilos at nagsasalita, at sa anong mga palatandaan siya nagiging minamahal ng Bhagavān—ilarawan nang malinaw.

Verse 45

श्रीहविरुवाच सर्वभूतेषु य: पश्येद् भगवद्भ‍ावमात्मन: । भूतानि भगवत्यात्मन्येष भागवतोत्तम: ॥ ४५ ॥

Sinabi ni Śrī Havir: Ang pinakamaunlad na deboto ay nakakakita ng presensya ng Bhagavān sa lahat ng nilalang, at nauunawaang ang lahat ng umiiral ay walang hanggan na nananatili sa Panginoon; siya ang bhāgavata-uttama.

Verse 46

ईश्वरे तदधीनेषु बालिशेषु द्विषत्सु च । प्रेममैत्रीकृपोपेक्षा य: करोति स मध्यम: ॥ ४६ ॥

Ang madhyama-bhakta ay nag-aalay ng pag-ibig sa Panginoon, tapat na kaibigan ng mga deboto, mahabagin sa mga inosenteng mangmang, at hindi pinapansin ang mga naiinggit at kumakalaban sa Bhagavān.

Verse 47

अर्चायामेव हरये पूजां य: श्रद्धयेहते । न तद्भ‍क्तेषु चान्येषु स भक्त: प्राकृत: स्मृत: ॥ ४७ ॥

Ang debotong may pananampalataya na sumasamba lamang sa anyong-arcā ni Hari sa templo ngunit hindi maayos ang asal sa mga deboto at sa iba pang tao ay tinatawag na prākṛta-bhakta, debotong nasa pinakamababang antas.

Verse 48

गृहीत्वापीन्द्रियैरर्थान्यो न द्वेष्टि न हृष्यति । विष्णोर्मायामिदं पश्यन्स वै भागवतोत्तम: ॥ ४८ ॥

Kahit gamitin niya ang mga pandama sa mga bagay, hindi siya napopoot ni labis na natutuwa; nakikita niya ang buong daigdig bilang māyā-śakti ni Śrī Viṣṇu—siya ang bhāgavata-uttama.

Verse 49

देहेन्द्रियप्राणमनोधियां यो जन्माप्ययक्षुद्भ‍यतर्षकृच्छ्रै: । संसारधर्मैरविमुह्यमान: स्मृत्या हरेर्भागवतप्रधान: ॥ ४९ ॥

Ang hindi nalilito sa mga batas ng saṁsāra na dumadanas sa katawan, pandama, prāṇa, isip at talino—kapanganakan at pagkasira, gutom at uhaw, at mga paghihirap—at nananatiling hiwalay sa mga ito sa pag-alaala sa mga paang-loto ni Hari, siya ang bhāgavata-pradhāna.

Verse 50

न कामकर्मबीजानां यस्य चेतसि सम्भव: । वासुदेवैकनिलय: स वै भागवतोत्तम: ॥ ५० ॥

Ang sa puso’y hindi sumisibol ang binhi ng pagnanasa at karma, at tanging kay Vāsudeva lamang nananahan—siya ang bhāgavata-uttama.

Verse 51

न यस्य जन्मकर्मभ्यां न वर्णाश्रमजातिभि: । सज्जतेऽस्मिन्नहंभावो देहे वै स हरे: प्रिय: ॥ ५१ ॥

Ang taong ang ‘ako’ na pagmamataas ay hindi kumakapit sa katawang ito dahil sa kapanganakan at gawa, ni dahil sa varṇāśrama at uri—siya ang pinakamamahal na lingkod ni Hari.

Verse 52

न यस्य स्व: पर इति वित्तेष्वात्मनि वा भिदा । सर्वभूतसम: शान्त: स वै भागवतोत्तम: ॥ ५२ ॥

Ang taong walang paghahati sa yaman o sa sarili bilang ‘akin’ at ‘sa iba,’ hindi nag-iisip na ‘ito’y akin, iyon ay kanya’; pantay sa lahat ng nilalang at payapa—siya ang bhāgavata-uttama.

Verse 53

त्रिभुवनविभवहेतवेऽप्यकुण्ठ- स्मृतिरजितात्मसुरादिभिर्विमृग्यात् । न चलति भगवत्पदारविन्दा- ल्ल‍वनिमिषार्धमपि य: स वैष्णवाग्य्र: ॥ ५३ ॥

Kahit ialok ang paghahari at karangyaan ng tatlong daigdig, ang dalisay na deboto ay hindi nakakalimot sa mga paa-lotong ni Bhagavān na hinahanap maging nina Brahmā at Śiva. Hindi siya lumalayo roon kahit isang saglit, ni kalahating saglit; siya ang pinakadakilang Vaiṣṇava.

Verse 54

भगवत उरुविक्रमाङ्‍‍घ्रिशाखा- नखमणिचन्द्रिकया निरस्ततापे । हृदि कथमुपसीदतां पुन: स प्रभवति चन्द्र इवोदितेऽर्कताप: ॥ ५४ ॥

Paano pa magpapatuloy ang apoy ng pagdurusang makamundo sa puso ng sumasamba sa Kataas-taasang Panginoon? Ang malamig na liwanag na tila sinag ng buwan mula sa mga hiyas sa dulo ng mga kuko ng Kanyang paa-lotong—na gumawa ng di-mabilang na kabayanihan—ay agad nag-aalis ng init sa puso, gaya ng paglitaw ng buwan na nagpapawi sa tindi ng araw.

Verse 55

विसृजति हृदयं न यस्य साक्षा- द्धरिरवशाभिहितोऽप्यघौघनाश: । प्रणयरसनया धृताङ्‍‍घ्रिपद्म: स भवति भागवतप्रधान उक्त: ॥ ५५ ॥

Si Hari, ang tuwirang tagapagwasak ng bunton ng kasalanan, ay napakamaawain: kahit mabigkas ang Kanyang banal na pangalan nang di sinasadya o labag sa loob, handa Siyang pawiin ang maraming kasalanan sa puso. Kaya ang debotong kumakapit sa Kanyang paa-lotong at umaawit ng Pangalan ni Kṛṣṇa nang may tunay na pag-ibig ay hindi na iniiwan ng Panginoon sa kanyang puso; siya ang bhāgavata-pradhāna.