Adhyaya 19

Verse 1

श्री-भगवान् उवाच यो विद्या-श्रुत-सम्पन्नः आत्मवान् नानुमानिकः । मया-मात्रम् इदं ज्ञात्वा ज्ञानं च मयि सन्न्यसेत् ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Ang may tunay na kaalaman at nakarinig ng mga kasulatan, may pagpipigil-sa-sarili at hindi nahuhumaling sa haka-haka, ay dapat maunawaan na ang daigdig na ito’y sinusuportahan lamang ng Akin, at saka ialay maging ang kanyang kaalaman sa Akin.

Verse 2

ज्ञानिनस् त्व् अहम् एवेष्टः स्वार्थो हेतुश् च सम्मतः । स्वर्गश् चैवापवर्गश् च नान्यो 'र्थो मद्-ऋते प्रियः ॥

Para sa marurunong, Ako lamang ang minamahal—Ako ang tunay nilang kapakinabangan at layunin. Ang langit at kalayaan ay nasa Akin; mahal Ko, bukod sa Akin ay wala nang tunay na mithiin.

Verse 3

ज्ञान-विज्ञान-संसिद्धाः पदं श्रेष्ठं विदुर्मम । ज्ञानी प्रियतमो 'तो मे ज्ञानेनासौ बिभर्ति माम् ॥

Ang mga ganap sa kaalaman at tuwirang pag-unawa ay nakakikilala sa Aking pinakamataas na kalagayan. Kaya ang tunay na marunong ang pinakamamahal Ko, sapagkat sa pamamagitan ng kaalaman ay dinadala niya Ako sa loob ng kanyang sarili.

Verse 4

तपस् तीर्थं जपो दानं पवित्राणीतराणि च । नालं कुर्वन्ति तां सिद्धिं या ज्ञान-कलया कृता ॥

Ang pag-aayuno at pagtitigis, paglalakbay sa banal na pook, japa, pagkakawanggawa, at iba pang paglilinis na gawain ay hindi sapat sa kanilang sarili upang ibigay ang kasakdalang nakakamtan kahit sa munting bahagi ng tunay na espirituwal na kaalaman.

Verse 5

तस्माज् ज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वात्मानम् उद्धव । ज्ञान-विज्ञान-सम्पन्नो भज मां भक्ति-भावतः ॥

Kaya nga, O Uddhava, matapos makilala ang iyong tunay na Sarili kasama ng banal na kaalaman, maging puspos ng jñāna-vijñāna at sambahin Ako nang may bhakti-bhāva sa loob ng puso.

Verse 6

ज्ञान-विज्ञान-यज्ञेन माम् इष्ट्वात्मानम् आत्मनि । सर्व-यज्ञ-पतिं मां वै संसिद्धिं मुनयो 'गमन् ॥

Sa pamamagitan ng handog na yajña ng jñāna at vijñāna, sinamba Ako ng mga pantas sa loob ng sarili bilang Paramātmā; sapagkat Ako ang Panginoon ng lahat ng yajña, nakamit nila ang kasakdalan.

Verse 7

त्वय्युद्धवाश्रयति यस्त्रिविधो विकारो मायान्तरापतति नाद्यपवर्गयोर्वयत् । जन्मादयोऽस्य यदमी तव तस्य किं स्युर् आद्यन्तयोऱ्यदसतोऽस्ति तदेव मध्ये ॥

O Uddhava, ang tatlong pagbabago—paglikha, pagpanatili, at pagkalusaw—ay nakasalalay sa Iyo. Ang māyā na nasa pagitan ng simula at wakas ay hindi dumadampi sa Iyo, sapagkat lampas Ka sa pagkaalipin at maging sa mokṣa. Kung may nakikitang kapanganakan at iba pang pagbabago sa mundo, iyon ay sa māyā—ano ang kabuluhan nito sa Iyo? Ang di-tunay ay may anyo lamang sa pagitan ng simula at wakas nito.

Verse 8

श्री-उद्धव उवाच ज्ञानं विशुद्धं विपुलं यथैतद् वैराग्य-विज्ञान-युतं पुराणम् । आख्याहि विश्वेश्वर विश्व-मूर्ते त्वद्-भक्ति-योगं च महद्-विमृग्यम् ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: O Panginoon ng sansinukob, O Ikaw na ang anyo ay ang sansinukob, ipaliwanag Mo sa akin ang malawak at ganap na dalisay na kaalaman ng Purāṇa na ito, na may kalakip na vairāgya at vijñāna; at ipaliwanag Mo rin ang Iyong bhakti-yoga na hinahanap maunawaan kahit ng mga dakilang kaluluwa.

Verse 9

ताप-त्रयेणाभिहतस्य घोरे सन्तप्यमानस्य भवाध्वनीश । पश्यामि नान्यच् छरणं तवाङ्घ्रि- द्वन्द्वातपत्राद् अमृताभिवर्षात् ॥

O Panginoon, tagapamahala ng paglalakbay sa saṁsāra, tinamaan ako ng mabagsik na tatlong pagdurusa at nag-aapoy sa loob. Wala akong nakikitang ibang kanlungan kundi ang Iyong dalawang paa na tulad ng lotus—isang payong laban sa nakapapasong init at isang ulang ng amṛta.

Verse 10

दष्टं जनं सम्पतितं बिले 'स्मिन् कालाहिना क्षुद्र-सुखोरु-तर्षम् । समुद्धरैनं कृपयापवर्ग्यैर् वचोभिर् आसीञ्च महाऽनुभाव ॥

O dakilang kaluluwa, ang taong ito ay nakagat ng ahas ng panahon at nahulog sa hukay na ito, uhaw na uhaw sa mumunting aliw. Sa habag, iahon mo siya at wisikan ng iyong mga salitang nagpapalaya.

Verse 11

श्री-भगवान् उवाच इत्थम् एतत् पुरा राजा भीष्मं धर्म-भृतां वरम् । अजात-शत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नो 'नुशृण्वताम् ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Noong unang panahon, si Haring Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira) ay nagtanong kay Bhīṣma, ang pinakadakila sa mga tagapangalaga ng dharma, habang kaming lahat ay taimtim na nakikinig.

Verse 12

निवृत्ते भारते युद्धे सुहृन्-निधन-विह्वलः । श्रुत्वा धर्मान् बहून् पश्चान् मोक्ष-धर्मान् अपृच्छत ॥

Pagkatapos magwakas ang Digmaang Bhārata, ang hari—lugmok sa pagpanaw ng minamahal na mga kaibigan—ay nakinig sa maraming aral ng dharma, at pagkaraan ay nagtanong nang tuwiran tungkol sa mga tuntunin ng paglaya.

Verse 13

तान् अहं ते 'भिधास्यामि देव-व्रत-मखाच् छ्रुतान् । ज्ञान-वैराग्य-विज्ञान-श्रद्धा-भक्त्युपबृंहितान् ॥

Ngayon ay ipaliliwanag ko sa iyo ang mga alituntuning iyon na narinig mula sa paghahandog ni Deva-vrata (Bhīṣma), na pinayaman ng kaalaman, paglayo sa pagnanasa, natanto at naranasang pag-unawa, pananampalataya, at bhakti.

Verse 14

नवैकादश पञ्च त्रीन् भावान् भूतेषु येन वै । ईक्षेताथैकम् अप्येषु तज् ज्ञानं मम निश्चितम् ॥

Ito ang tiyak Kong pagkaunawa: yaong kaalaman na sa pamamagitan nito ay nakikita ng tao sa lahat ng nilalang ang siyam, ang labing-isa, ang lima, at ang tatlong prinsipyo—at nakikita rin ang iisa, ang Kataas-taasang Katotohanan, na naroroon sa gitna nila.

Verse 15

एतद् एव हि विज्ञानं न तथैकॆन येन यत् । स्थित्युत्पत्त्यप्ययान् पश्येद् भावानां त्रिगुणात्मनाम् ॥

Ito ang tunay na kaalaman: sa pamamagitan nito malinaw na nakikita ang pagpananatili, paglikha, at pagkalusaw ng lahat ng kalagayang binubuo ng tatlong guna; ang isang-panig na pananaw ay hindi ito.

Verse 16

आदाव् अन्ते च मध्ये च सृज्यात् सृज्यं यद् अन्वियात् । पुनस् तत्प्रतिसङ्क्रमे यच् छिष्येत तदेव सत् ॥

Ang naroroon sa simula, sa gitna, at sa wakas—na lumalaganap sa lumikha at sa nilikha—at nananatili kapag ang nilikha ay bumabalik sa pagkalusaw, iyon lamang ang tunay na pag-iral (sat).

Verse 17

श्रुतिः प्रत्यक्षम् ऐतिह्यम् अनुमानं चतुष्टयम् । प्रमाणेष्व् अनवस्थानाद् विकल्पात् स विरज्यते ॥

Ang śruti (pahayag na kasulatan), tuwirang pagdama, tradisyong pangkasaysayan, at paghinuha—apat na pramāṇa ito; ngunit dahil hindi ganap na tiyak at napapailalim sa iba’t ibang paliwanag, ang marunong ay lumalayo sa hungkag na pagtatalo.

Verse 18

कर्मणां परिणामित्वाद् आ-विरिञ्च्याद् अमङ्गलम् । विपश्चिन् नश्वरं पश्येद् अदृष्टम् अपि दृष्ट-वत् ॥

Dahil ang bunga ng karma ay tiyak na nagbabago, ang lahat sa mundong ito—mula sa pinakamababa hanggang kay Brahmā—ay nauuwi sa di-mabuti. Kaya ang may pag-unawa ay nakikita kahit ang di pa nakikita na parang nakita na: lahat ng gayong tagumpay ay nasisira.

Verse 19

भक्ति-योगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय तेऽनघ । पुनश्च कथयिष्यामि मद्-भक्तेः कारणं परम् ॥

O walang dungis, sapagkat nalulugod kang makinig, naipahayag Ko na noon ang bhakti-yoga; ngayon ay muli Kong ipaliliwanag ang pinakamataas na sanhi kung paano sumisibol ang debosyon sa Akin.

Verse 20

श्रद्धामृत-कथायां मे शश्वन् मद्-अनुकीर्तनम् । परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम ॥

Pananampalataya sa aking mga salaysay na tila amrita, walang patid na pag-awit ng aking kaluwalhatian, matatag na pagtalima sa aking pagsamba, at mga panalanging pumupuri sa akin—ito ang nagpapalusog at nagtatatag ng bhakti sa akin.

Verse 21

आदरः परिचर्यायां सर्वाङ्गैरभिवन्दनम् । मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः ॥

Magalang na pag-iingat sa paglilingkod sa akin, pagyukod na may buong katawan, paggalang at pagsamba sa aking mga deboto bilang higit pa (kahit kaysa pagsamba sa akin), at pagtingin sa lahat ng nilalang na may pagkaunawang sila’y kaugnay ko—ito ang mga tanda ng bhakti.

Verse 22

मदर्थेष्वङ्गचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम् । मय्यर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम् ॥

Iukol ang mga gawa ng katawan para sa akin, gamitin ang pananalita upang ilarawan ang aking mga katangian, ialay ang isip sa akin, at talikuran ang lahat ng makasariling pagnanasa—ito rin ang mga sangkap ng bhakti.

Verse 23

मदर्थेऽर्थपरित्यागो भोगस्य च सुखस्य च । इष्टं दत्तं हुतं जप्तं मदर्थं यद् व्रतं तपः ॥

Para sa akin, isinusuko ang pakinabang na materyal, at tinatalikuran din ang paglalayaw at pansariling ligaya. Anuman ang gawin—pagsamba, kawanggawa, handog, pagbigkas ng mantra, panata, o pagtitika—kapag para sa akin, iyon ang tunay na pagsasanay espirituwal.

Verse 24

एवं धर्मैर्मनुष्याणामुद्धवात्मनिवेदिनाम् । मयि सञ्जायते भक्तिः कोऽन्योऽर्थोऽस्यावशिष्यते ॥

O Uddhava, sa pamamagitan ng gayong mga gawang-dharma, sa mga taong nag-alay ng kanilang sarili sa akin, sumisibol ang bhakti sa akin. Ano pa ngang layunin ang matitira?

Verse 25

यदात्मन्यर्पितं चित्तं शान्तं सत्त्वोपबृंहितम् । धर्मं ज्ञानं स वैराग्यमैश्वर्यं चाभिपद्यते ॥

Kapag ang isip ay inialay at naitatag sa Sarili/sa Panginoon, naging payapa at pinalakas ng sattva, kusang nakakamtan ang tunay na dharma, natanto na kaalaman, paglayo sa pagnanasa, at banal na karangyaan.

Verse 26

यदर्पितं तद्विकल्पे इन्द्रियैः परिधावति । रजस्-वलं चासन्-निष्ठं चित्तं विद्धि विपर्ययम् ॥

Ngunit kapag ang isip ay hindi tunay na naialay (sa Sarili/Panginoon), tumatakbo ito sa mga bagay at pag-aalinlangan sa pamamagitan ng mga pandama, nadudungisan ng rajas, at kumakapit sa di-totoo—ito ang baligtad na kalagayan ng kamalayan.

Verse 27

धर्मो मद्-भक्ति-कृत् प्रोक्तो ज्ञानं चैकाात्म्य-दर्शनम् । गुणेष्व् असङ्गो वैराग्यम् ऐश्वर्यं चाणिमादयः ॥

Ipinahayag Ko: ang tunay na dharma ay yaong gumigising ng bhakti sa Akin. Ang tunay na kaalaman ay ang pagtanaw sa pagkakaisa ng sarili. Ang di-pagkapit sa mga guna ay vairagya; at ang Aking karangyaan ay ang mga siddhi na nagsisimula sa aṇimā.

Verse 28

श्री-उद्धव उवाच यमः कति-विदः प्रोक्तो नियमो वारि-कर्षण । कः शमः को दमः कृष्ण ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: O Kṛṣṇa, tagapag-alis ng lahat ng dalamhati, ilang uri ng yama ang itinuro? At ano ang niyama? Ano ang śama, at ano ang dama?

Verse 29

का तितिक्षा धृतिः प्रभो किं दानं किं तपः शौर्यं । किं सत्यं ऋतमुच्यते कस्त्यागः किं धनं चेष्टं ॥

O Panginoon, ano ang tunay na pagtitiis (titikṣā) at ano ang katatagan (dhṛti)? Ano ang kawanggawa, ano ang pag-aayuno/tapas, at ano ang tunay na kabayanihan? Ano ang katotohanan, at ano ang tinatawag na ṛta? Ano ang tunay na pagtalikod, ano ang tunay na yaman, at alin ang pinakanais na pagsisikap?

Verse 30

को यज्ञः का च दक्षिणा पुंसः किं स्विद् बलं श्रीमन् । भगो लाभश्च केशव का विद्या ह्रीः परा का श्रीः ॥

O kagalang-galang na Panginoon, ano ang yajña at ano ang tunay na dakṣiṇā (handog na nararapat)? Ano ang tunay na lakas ng tao? O Keśava, ano ang tunay na karangyaan at tunay na pakinabang? Ano ang tunay na kaalaman, ang mas mataas na kahinhinan, at ang sukdulang Śrī—kagandahan at kasaganaan?

Verse 31

किं सुखं दुःखम् एव च कः पण्डितः कश् च मूर्खः । कः पन्था उत्पथश् च कः कः स्वर्गो नरकः कः स्वित् ॥

Ano ang kaligayahan at ano ang pagdurusa? Sino ang tunay na marunong at sino ang mangmang? Alin ang tamang landas at alin ang mapanlinlang na daan? At ano ang langit at ano ang impiyerno?

Verse 32

को बन्धुर् उत किं गृहम् क आढ्यः को दरिद्रो वा । कृपणः कः क ईश्वरः एतान् प्रश्नान् मम ब्रूहि । विपरीतांश् च सत्-पते श्री-भगवान् उवाच ॥

Sino ang tunay na kaibigan, at ano ang tunay na tahanan? Sino ang tunay na mayaman, at sino ang dukha? Sino ang kuripot, at sino ang tunay na panginoon? O banal na Guro, ipaliwanag mo sa akin ang mga tanong na ito—pati ang kabaligtaran nito. Pagkaraan, nagsalita ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 33

अहिंसा सत्यं अस्तेयम् असङ्गो ह्रीर् असञ्चयः । आस्तिक्यं ब्रह्मचर्यं च मौनं स्थैर्यं क्षमाभयम् ॥

Di-karahasan, katotohanan, hindi pagnanakaw, hindi pagkapit, kahinhinan, at hindi pag-iimbak; pananampalataya sa Veda, brahmacarya, disiplinadong pananahimik, katatagan, pagpapatawad, at kawalang-takot—ito ang mararangal na birtud na dapat linangin.

Verse 34

शौचं जपस् तपो होमः श्रद्धातिथ्यं मदर्चनम् । तीर्थाटनं परार्थेहा तुष्टिर् आचार्यसेवनम् ॥

Kalinisang-loob, pagbigkas ng mantra (japa), pagtitika, homa, mapanampalatayang pagtanggap sa panauhin, at pagsamba sa Akin; paglalakbay sa mga banal na pook, pagsisikap para sa kapakanan ng iba, kasiyahan, at paglilingkod sa guro—ito rin ay mga sagradong pagsasanay.

Verse 35

एते यमाः स-नियमाः उभयोर् द्वादश स्मृताः । पुंसाम् उपासितास् तात यथा-कामं दुहन्ति हि ॥

Ang mga yamang ito at mga niyama—labindalawa sa kabuuan—ay inaalala bilang magkapares na disiplina. O mahal na Uddhava, kapag iginalang at isinagawa ng tao, tunay na nagbibigay ito ng bunga ayon sa layunin na ninanais.

Verse 36

शमो मन्-निष्ठता बुद्धेर् दम इन्द्रिय-संयमः । तितिक्षा दुःख-सम्मर्षो जिह्वोपस्थ-जयो धृतिः ॥

Ang śama ay ang pagtitibay ng talino sa Akin; ang dama ay ang pagpipigil sa mga pandama. Ang titikṣā ay ang matiising pagtitiis ng pagdurusa; ang dhṛti ay ang pagwawagi sa dila at sa pagnanasa ng laman.

Verse 37

दण्ड-न्यासः परं दानं काम-त्यागस् तपः स्मृतम् । स्वभाव-विजयः शौर्यं सत्यं च सम-दर्शनम् ॥

Ang paglalagak ng udyok na magparusa ang siyang pinakamataas na kawanggawa. Ang pagtalikod sa pita ay tinatawag na tunay na pag-aayuno at tápas. Ang pagwawagi sa sariling likas na ugali ang tunay na kabayanihan, at ang katotohanan ay ang pagtanaw sa lahat ng nilalang nang pantay.

Verse 38

अन्यच् च सुनृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता । कर्मस्व् असङ्गमः शौचं त्यागः सन्न्यास उच्यते ॥

At higit pa, ang kaaya-aya at tapat na pananalita ay pinupuri ng mga pantas. Ang kalinisan ay ang di-pagkakapit sa mga gawa, at ang tunay na pagtalikod ay ang pagbitaw sa pag-aangkin at makasariling pag-aangkin ng karapatan.

Verse 39

धर्म इष्टं धनं नॄणां यज्ञो 'हं भगवत्तमः । दक्षिणा ज्ञान-सन्देशः प्राणायामः परं बलम् ॥

Para sa tao, ang dharma ang pinakamamahal na kayamanan. Ako, ang Kataas-taasang Panginoon, ang mismong yajña. Ang tunay na dakṣiṇā ay ang pagbabahagi ng mensahe ng kaalamang espirituwal, at ang pinakamataas na lakas ay prāṇāyāma—ang pagwawagi sa hininga ng buhay.

Verse 40

भगो म ऐश्वर्यो भावो लाभो मद्-भक्तिर उत्तमः । विद्यात्मनि भिदा-बाधो जुगुप्सा ह्रीर अकर्मसु ॥

Ang tunay Kong karangyaan ay banal na paghahari; ang tunay na pakinabang ay ang pinakamataas na bhakti sa Akin. Ang tunay na kaalaman ay ang pag-alis ng diwang pagkakaiba sa loob ng sarili, at ang tunay na hiya ay ang pandidiri at pagkapahiya sa mga gawaing di dapat gawin.

Verse 41

श्रीर्गुणा नैरपेक्ष्याद्याः सुखं दुःख-सुखात्ययः । दुःखं काम-सुखापेक्षा पण्डितो बन्ध-मोक्ष-वित् ॥

Ang tunay na kasaganaan ay ang paglinang ng mga katangiang gaya ng pag-asa sa sarili at di-pagdepende. Ang tunay na ligaya ay ang paglagpas sa saya at sakit. Ang tunay na pagdurusa ay ang pagnanasa sa aliw ng pandama at pag-asa sa kasiyahan. Ang tunay na pantas ay yaong nakaaalam ng pagkagapos at paglaya.

Verse 42

मूर्खो देहाद्य-हं-बुद्धिः पन्था मन्-निगमः स्मृतः । उत्पथश् चित्त-विक्षेपः स्वर्गः सत्त्व-गुणोदयः ॥

Ang mangmang ay yaong itinuturing na ‘ako’ ang katawan at mga kaugnay nito. Ang tunay na landas ay ang Aking aral na ibinigay sa mga Veda. Ang maling landas ay ang pagkaligalig at pagkalat ng isip. Ang langit ay ang pag-angat at pangingibabaw ng sattva-guna, ang katangian ng kabutihan.

Verse 43

नरकस् तम-उन्नाहो बन्धुर् गुरुर् अहं सखे । गृहं शरीरं मानुष्यं गुणाढ्यो ह्य् आढ्य उच्यते ॥

Kaibigan, ang impiyerno ay ang pag-umbok ng kadiliman ng kamangmangan. Ako ang tunay mong kaibigan at gurong espirituwal. Ang katawang-tao na ito ang tunay mong tahanan, at ang mayaman sa mabubuting katangian ang siyang tunay na mayaman.

Verse 44

दरिद्रो यस् त्व् असन्तुष्टः कृपणो यो 'जितेन्द्रियः । गुणेष्व् असक्त-धीर् ईशो गुण-सङ्गो विपर्ययः ॥

Ang tunay na dukha ay yaong di nasisiyahan; ang tunay na kuripot ay yaong di pa nagwawagi sa mga pandama. Ang tunay na panginoon ay yaong ang talino’y di nakakapit sa mga guna; ang pagkakapit sa mga guna ang kabaligtaran—pagkaalipin.

Verse 45

एत उद्धव ते प्रश्नाः सर्वे साधु निरूपिताः । किं वर्णितेन बहुना लक्षणं गुण-दोषयोः ॥ गुण-दोष-दृशिर्दोषो गुणस्तूभय-वर्जितः ॥

O Uddhava, nasagot nang wasto ang lahat ng tanong mo. Ano pa ang saysay ng mahabang paliwanag? Ang tanda ng kabutihan at pagkukulang ay ito: ang hilig na tumingin sa ‘mabuti–masama’ ay siya mismong pagkukulang; ang tunay na kabutihan ay ang pagiging malaya sa dalawa.