Adhyaya 11

Verse 1

श्रीभगवानुवाच बद्धो मुक्त इति व्याख्या गुणतो मे न वस्तुत: । गुणस्य मायामूलत्वान्न मे मोक्षो न बन्धनम् ॥ १ ॥

Sinabi ng Panginoon: O Uddhava, dahil sa impluwensiya ng mga guṇa ng materyal na kalikasan na nasa ilalim ng Aking kapangyarihan, ang jīva ay tinatawag kung minsan na ‘nakagapos’ at kung minsan na ‘pinalaya’. Ngunit sa katotohanan, hindi ito ganoon. Sapagkat ang mga guṇa ay may ugat sa māyā at Ako ang Kataas-taasang Panginoon ng māyā, kaya para sa Akin ay walang alinman—hindi pagkakagapos at hindi rin paglaya.

Verse 2

शोकमोहौ सुखं दु:खं देहापत्तिश्च मायया । स्वप्नो यथात्मन: ख्याति: संसृतिर्न तु वास्तवी ॥ २ ॥

Ang pagdadalamhati at pagkalito, ligaya at pighati, at ang pagtanggap ng materyal na katawan sa ilalim ng māyā—lahat ng ito ay mga likha ng Aking mapanlinlang na lakas. Kung paanong ang panaginip ay guni-guni lamang ng isipan at walang tunay na sangkap, gayundin ang pag-iral sa sanlibutan ay walang mahalagang realidad.

Verse 3

विद्याविद्ये मम तनू विद्ध्युद्धव शरीरिणाम् । मोक्षबन्धकरी आद्ये मायया मे विनिर्मिते ॥ ३ ॥

O Uddhava, alamin mo na ang kaalaman at kamangmangan ay kapwa Aking “katawan,” mga pagpapalawak ng Aking kapangyarihan. Ang dalawang ito, na nilikha ng Aking māyā, ay walang pasimula; at sa mga may katawan, ang mga ito’y nagbibigay ng paglaya at pagkakagapos ayon sa pagkakasunod.

Verse 4

एकस्यैव ममांशस्य जीवस्यैव महामते । बन्धोऽस्याविद्ययानादिर्विद्यया च तथेतर: ॥ ४ ॥

O Uddhava na napakatalino, ang jīva ay bahagi Ko mismo. Ngunit dahil sa kamangmangan, siya’y nagdurusa sa materyal na pagkakagapos mula pa noong walang pasimula. Sa pamamagitan ng kaalaman, gayunman, maaari siyang mapalaya.

Verse 5

अथ बद्धस्य मुक्तस्य वैलक्षण्यं वदामि ते । विरुद्धधर्मिणोस्तात स्थितयोरेकधर्मिणि ॥ ५ ॥

Ngayon, mahal kong Uddhava, sasabihin Ko sa iyo ang pagkakaiba ng mga tanda ng kaluluwang nakagapos at ng Panginoong laging malaya. Sa iisang katawan lumilitaw ang magkasalungat na katangian gaya ng ligaya at pighati, sapagkat naroon kapwa ang Bhagavan na nitya-mukta at ang jiva na nakatali.

Verse 6

सुपर्णावेतौ सद‍ृशौ सखायौ यद‍ृच्छयैतौ कृतनीडौ च वृक्षे । एकस्तयो: खादति पिप्पलान्न- मन्यो निरन्नोऽपि बलेन भूयान् ॥ ६ ॥

Nagkataon na dalawang ibong magkaibigan at magkatulad ang likas na ugali ang gumawa ng pugad sa iisang puno. Ang isa ay kumakain ng bunga ng puno, samantalang ang isa ay hindi kumakain ngunit nasa mas mataas na kalagayan dahil sa Kanyang kapangyarihan.

Verse 7

आत्मानमन्यं च स वेद विद्वा- नपिप्पलादो न तु पिप्पलाद: । योऽविद्यया युक् स तु नित्यबद्धो विद्यामयो य: स तु नित्यमुक्त: ॥ ७ ॥

Ang ibong hindi kumakain ng bunga ay ang Kataas-taasang Panginoon na ganap na nakaaalam; batid Niya ang Kanyang kalagayan at ang kalagayan ng jiva na nakagapos na inihahalintulad sa ibong kumakain. Ngunit ang jiva ay hindi nakakakilala sa sarili o sa Panginoon; natatakpan ng avidya kaya tinatawag na laging nakatali, samantalang ang Bhagavan na puspos ng ganap na kaalaman ay laging malaya.

Verse 8

देहस्थोऽपि न देहस्थो विद्वान् स्वप्नाद् यथोत्थित: । अदेहस्थोऽपि देहस्थ: कुमति: स्वप्नद‍ृग् यथा ॥ ८ ॥

Ang taong maliwanag sa pagsasakatuparan ng sarili, bagama’t naninirahan sa katawan, ay hindi itinuturing ang sarili na nasa katawan—gaya ng taong nagising sa panaginip at iniwan ang pagkakakilanlan sa katawan ng panaginip. Ngunit ang mangmang, kahit hindi siya ang katawan at lampas dito, iniisip pa rin niyang nasa katawan siya, gaya ng nananaginip na nakikita ang sarili sa kathang-isip na katawan.

Verse 9

इन्द्रियैरिन्द्रियार्थेषु गुणैरपि गुणेषु च । गृह्यमाणेष्वहं कुर्यान्न विद्वान् यस्त्वविक्रिय: ॥ ९ ॥

Ang taong maliwanag at malaya sa dungis ng pagnanasang materyal ay hindi itinuturing ang sarili na tagagawa ng mga gawain ng katawan. Batid niya na sa lahat ng gawain, ang mga pandama na isinilang mula sa mga guna ng kalikasan lamang ang sumasalamuha sa mga bagay na pandama na mula rin sa mga gunang iyon.

Verse 10

दैवाधीने शरीरेऽस्मिन् गुणभाव्येन कर्मणा । वर्तमानोऽबुधस्तत्र कर्तास्मीति निबध्यते ॥ १० ॥

Ang mangmang na nasa katawang nabuo mula sa bunga ng dating karma at nasa ilalim ng kalooban ng Maykapal ay nag-aakalang, “Ako ang gumagawa.” Dahil sa huwad na pagkamakasarili, siya’y nabibigkis ng mga gawaing pinaiikot ng mga guna ng kalikasan.

Verse 11

एवं विरक्त: शयन आसनाटनमज्जने । दर्शनस्पर्शनघ्राणभोजनश्रवणादिषु । न तथा बध्यते विद्वान् तत्र तत्रादयन् गुणान् ॥ ११ ॥

Ang taong may kaliwanagan na nakatindig sa paglayo sa pagnanasa ay ginagamit ang katawan sa paghiga, pag-upo, paglakad, pagligo, pagtingin, paghipo, pag-amoy, pagkain, pakikinig, at iba pa, ngunit hindi nasasangkot. Bilang saksi, hinahayaan lamang niyang umugnay ang mga pandama sa kanilang mga bagay.

Verse 12

प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥

Bagaman ang kalawakan ang pahingahan ng lahat, hindi ito humahalo ni nabibigkis; ang araw na nasasalamin sa di-mabilang na imbakan ng tubig ay hindi nakakapit sa tubig; at ang malakas na hangin na umiihip saanman ay hindi naaapektuhan ng sari-saring amoy. Gayon din, ang kaluluwang nakatanto sa Sarili ay ganap na hiwalay sa katawan at sa daigdig. Sa paninging pinatalas ng paglayo sa pagnanasa, pinuputol niya ang lahat ng pag-aalinlangan sa kaalaman ng Atman at iniuurong ang kamalayan mula sa paglawak ng pagkakaiba-iba, gaya ng nagising mula sa panaginip.

Verse 13

प्रकृतिस्थोऽप्यसंसक्तो यथा खं सवितानिल: । वैशारद्येक्षयासङ्गशितया छिन्नसंशय: ॥ १२ ॥ प्रतिबुद्ध इव स्वप्नान्नानात्वाद् विनिवर्तते ॥ १३ ॥

Umiuurong siya mula sa pagkakaiba-iba gaya ng taong nagising mula sa panaginip. Sa paninging pinatalas ng paglayo sa pagnanasa, pinuputol ng nakakakilala sa Sarili ang mga pag-aalinlangan sa talim ng kaalaman at iniuurong ang isip mula sa panlabas na paglawak.

Verse 14

यस्य स्युर्वीतसङ्कल्पा: प्राणेन्द्रियमनोधियाम् । वृत्तय: स विनिर्मुक्तो देहस्थोऽपि हि तद्गुणै: ॥ १४ ॥

Ang tao ay itinuturing na ganap na malaya kapag ang mga gawain ng prana, mga pandama, isip, at talino ay nagaganap nang walang pagnanasa. Kahit nasa katawan, hindi siya nabibigkis ng mga katangian nito.

Verse 15

यस्यात्मा हिंस्यते हिंस्रैर्येन किञ्चिद् यद‍ृच्छया । अर्च्यते वा क्व‍‍चित्तत्र न व्यतिक्रियते बुध: ॥ १५ ॥

Minsan, nang walang malinaw na dahilan, ang katawan ay sinasalakay ng malulupit na tao o mababangis na hayop; sa ibang pagkakataon at lugar, biglang inaalayan ng malaking paggalang o pagsamba. Ang hindi nagagalit sa pag-atake at hindi nalulugod sa pagsamba—siya ang tunay na marunong.

Verse 16

न स्तुवीत न निन्देत कुर्वत: साध्वसाधु वा । वदतो गुणदोषाभ्यां वर्जित: समद‍ृङ्‍मुनि: ॥ १६ ॥

Ang banal na pantas na may pantay na pagtingin ay hindi pumupuri at hindi naninira, kahit makita ang iba na gumagawa ng mabuti o masama at nagsasalita nang tama o mali. Siya’y hindi naaapektuhan ng ganda at kapintasan.

Verse 17

न कुर्यान्न वदेत् किञ्चिन्न ध्यायेत् साध्वसाधु वा । आत्मारामोऽनया वृत्त्या विचरेज्जडवन्मुनि: ॥ १७ ॥

Kahit upang mapanatili ang katawan, ang pinalayang pantas ay hindi dapat kumilos, magsalita, o mag-isip ayon sa sukatan ng mundong ‘mabuti’ o ‘masama’. Sa pagkalas sa lahat ng kalagayan at sa ligaya ng pagkakilala sa Sarili, siya’y maglakbay sa ganitong malayang pamumuhay, na sa paningin ng iba’y tila mangmang.

Verse 18

शब्दब्रह्मणि निष्णातो न निष्णायात् परे यदि । श्रमस्तस्य श्रमफलो ह्यधेनुमिव रक्षत: ॥ १८ ॥

Kung ang isa’y maging dalubhasa sa śabda-brahman, ang panitikang Veda, ngunit hindi magsikap na ituon ang isip sa Kataas-taasang Persona ng Diyos, si Bhagavan, ang bunga ng kanyang pagsisikap ay pagod lamang. Ito’y tulad ng pag-aalaga sa bakang walang gatas.

Verse 19

गां दुग्धदोहामसतीं च भार्यां देहं पराधीनमसत्प्रजां च । वित्तं त्वतीर्थीकृतमङ्ग वाचं हीनां मया रक्षति दु:खदु:खी ॥ १९ ॥

Mahal kong Uddhava, tunay na pinakakawawa ang taong nag-aalaga sa bakang walang gatas, sa asawang di tapat, sa katawang lubos na umaasa sa iba, sa mga anak na walang saysay, o sa yamang hindi ginagamit sa wastong layon. Gayundin, ang nag-aaral ng kaalamang Veda na walang papuri sa Aking kaluwalhatian ay lubhang kawawa.

Verse 20

यस्यां न मे पावनमङ्ग कर्म स्थित्युद्भ‍वप्राणनिरोधमस्य । लीलावतारेप्सितजन्म वा स्याद् वन्ध्यां गिरं तां बिभृयान्न धीर: ॥ २० ॥

O Uddhava, ang panitikang hindi naglalarawan ng aking banal na mga lila at gawa—na nagpapahayag ng paglikha, pag-iingat, at paglipol ng sansinukob, at hindi bumabanggit sa aking pinakamamahal na anyo, sina Sri Krishna at Balarama—ay salitang baog; hindi ito tinatanggap ng marunong.

Verse 21

एवं जिज्ञासयापोह्य नानात्वभ्रममात्मनि । उपारमेत विरजं मनो मय्यर्प्य सर्वगे ॥ २१ ॥

Sa ganitong pagkaunawa sa pamamagitan ng masusing pagsisiyasat, iwaksi ang maling akala ng sari-saring pagkakaiba ng materya na ipinapataw sa atma; tumigil sa pag-iral na makamundo, at ialay ang isip sa Akin—sapagkat Ako’y laganap sa lahat—upang ito’y maging matatag.

Verse 22

यद्यनीशो धारयितुं मनो ब्रह्मणि निश्चलम् । मयि सर्वाणि कर्माणि निरपेक्ष: समाचर ॥ २२ ॥

O Uddhava, kung hindi mo pa kayang gawing di-natitinag ang isip sa Brahman at palayain ito sa lahat ng gulo ng materya, gawin mo ang lahat ng gawain bilang handog sa Akin, nang walang pagnanais sa bunga.

Verse 23

श्रद्धालुर्मत्कथा: श‍ृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥

O Uddhava, ang mga salaysay ng aking mga lila at katangian ay lubhang mapalad at nagpapadalisay sa buong daigdig. Ang taong may pananampalataya na laging nakikinig, umaawit ng papuri, at umaalaala, na sa pagtatanghal ay muling isinasabuhay ang aking mga lila mula sa aking paglitaw, at kumakalinga sa Akin, iniaalay ang dharma, kama, at artha para sa aking kagalakan—tiyak na nakakamit ang di-natitinag na bhakti sa Akin, ang Walang-hanggang Panginoon.

Verse 24

श्रद्धालुर्मत्कथा: श‍ृण्वन् सुभद्रा लोकपावनी: । गायन्ननुस्मरन् कर्म जन्म चाभिनयन् मुहु: ॥ २३ ॥ मदर्थे धर्मकामार्थानाचरन् मदपाश्रय: । लभते निश्चलां भक्तिं मय्युद्धव सनातने ॥ २४ ॥

O Uddhava, ang mga salaysay ng aking mga lila at katangian ay lubhang mapalad at nagpapadalisay sa buong daigdig. Ang taong may pananampalataya na laging nakikinig, umaawit ng papuri, at umaalaala, na sa pagtatanghal ay muling isinasabuhay ang aking mga lila mula sa aking paglitaw, at kumakalinga sa Akin, iniaalay ang dharma, kama, at artha para sa aking kagalakan—tiyak na nakakamit ang di-natitinag na bhakti sa Akin, ang Walang-hanggang Panginoon.

Verse 25

सत्सङ्गलब्धया भक्त्या मयि मां स उपासिता । स वै मे दर्शितं सद्भ‍िरञ्जसा विन्दते पदम् ॥ २५ ॥

Ang sinumang nakatamo ng dalisay na bhakti sa pakikisama sa mga deboto Ko at laging sumasamba sa Akin, ay madaling makarating sa Aking dhama na inihayag ng mga banal na deboto.

Verse 26

श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीद‍ृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीद‍ृशी सद्भ‍िराद‍ृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥

Sinabi ni Śrī Uddhava: O Panginoong pinupuri ng pinakamataas na mga himno, anong uri ng tao ang itinuturing Mong tunay na sadhu-bhakta? At anong uri ng paglilingkod na bhakti ang iginagalang ng dakilang mga deboto bilang karapat-dapat ihandog sa Iyo?

Verse 27

श्रीउद्धव उवाच साधुस्तवोत्तमश्लोक मत: कीद‍ृग्विध: प्रभो । भक्तिस्त्वय्युपयुज्येत कीद‍ृशी सद्भ‍िराद‍ृता ॥ २६ ॥ एतन्मे पुरुषाध्यक्ष लोकाध्यक्ष जगत्प्रभो । प्रणतायानुरक्ताय प्रपन्नाय च कथ्यताम् ॥ २७ ॥

O Tagapamahala ng lahat ng nilalang, Tagapamahala ng mga tagapamahala, Panginoon ng sansinukob, ako’y yumuyuko, nagmamahal sa Iyo, at ganap na sumasandig sa Iyo; kaya ipaliwanag Mo ito sa akin.

Verse 28

त्वं ब्रह्म परमं व्योम पुरुष: प्रकृते: पर: । अवतीर्णोऽसि भगवन् स्वेच्छोपात्तपृथग्वपु: ॥ २८ ॥

Mahal na Panginoon, Ikaw ang Kataas-taasang Brahman, gaya ng langit na di kailanman nasasangkot, ang Purusha na lampas sa prakriti; gayunman, dahil sa pag-ibig ng mga deboto na nagpapasuko sa Iyo, tumatanggap Ka ng maraming anyo at nag-aavatāra ayon sa kanilang hangarin.

Verse 29

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: O Uddhava, ang taong banal ay mahabagin at hindi nananakit; mapagtiis at mapagpatawad sa lahat ng nilalang. Ang katotohanan ang kanyang diwa; malinis ang loob; pantay sa ligaya at dalamhati; at iniuukol ang sarili sa kapakanan ng iba. Hindi nalilito ang kanyang isip ng mga pagnanasa; kontrolado ang mga pandama; siya’y banayad, dalisay, at walang pag-aangkin. Hindi siya abala sa karaniwang gawaing makamundo; kumakain nang katamtaman; payapa, matatag, at itinuturing Ako bilang tanging kanlungan. Siya’y maingat, malalim ang kalooban, matibay ang loob, at nagtagumpay sa anim: gutom, uhaw, dalamhati, ilusyon, katandaan, at kamatayan. Hindi siya naghahangad ng dangal, ngunit nagbibigay-galang sa iba; mapagpala, palakaibigan, mahabagin, at may pusong makata. Batid ang mga katangian at pagkukulang na Aking itinuro, at ganap na sumisilong sa Aking mga paang-loto, sa huli’y iniiwan niya ang karaniwang tungkuling panrelihiyon at sumasamba sa Akin lamang; siya ang itinuturing na pinakadakila sa mga nilalang.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: O Uddhava, ang banal na tao ay mahabagin, hindi nananakit, at matiisin sa lahat ng nilalang. Siya’y nakaugat sa katotohanan, malinis ang puso, pantay sa ligaya at dalamhati, at laging gumagawa para sa kapakanan ng iba; hindi nalilito ng pagnanasa, napipigil ang mga pandama, banayad, dalisay, walang pag-aangkin, katamtaman kumain, mapayapa, matatag, at Ako lamang ang kanyang kanlungan.

Verse 31

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

Siya’y hindi pabaya, malalim ang loob, matatag ang pagtitiis, at nagwagi sa anim: gutom, uhaw, dalamhati, pagkalito, katandaan, at kamatayan. Hindi siya naghahangad ng dangal, ngunit nagbibigay-galang sa iba; mapagpala, palakaibigan, mahabagin, at marunong (kavi).

Verse 32

श्रीभगवानुवाच कृपालुरकृतद्रोहस्तितिक्षु: सर्वदेहिनाम् । सत्यसारोऽनवद्यात्मा सम: सर्वोपकारक: ॥ २९ ॥ कामैरहतधीर्दान्तो मृदु: शुचिरकिञ्चन: । अनीहो मितभुक् शान्त: स्थिरो मच्छरणो मुनि: ॥ ३० ॥ अप्रमत्तो गभीरात्मा धृतिमाञ्जितषड्‍गुण: । अमानी मानद: कल्यो मैत्र: कारुणिक: कवि: ॥ ३१ ॥ आज्ञायैवं गुणान् दोषान् मयादिष्टानपि स्वकान् । धर्मान् सन्त्यज्य य: सर्वान् मां भजेत स तु सत्तम: ॥ ३२ ॥

Kahit nauunawaan niya ang mga katangian at pagkukulang na itinuro Ko, pati ang karaniwang mga tungkuling-dharma para sa kanya, ang sinumang lubos na sumilong sa Aking mga paang-loto at tinalikuran ang lahat ng iyon upang Ako lamang ang sambahin, siya ang itinuturing na pinakadakila.

Verse 33

ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै मां यावान् यश्चास्मि याद‍ृश: । भजन्त्यनन्यभावेन ते मे भक्ततमा मता: ॥ ३३ ॥

Maaaring alam nila o hindi kung sino Ako at paano Ako umiiral, ngunit kung sinasamba nila Ako nang may pag-ibig na walang halo at walang ibang inaasahan, itinuturing Ko silang pinakamainam Kong mga deboto.