Srimad Bhagavatam — Dvadasha Skandha, Shloka 8
Kriyā-yoga, the Virāṭ-Puruṣa Mapping, and the Sun-God’s Monthly Expansions
एतद् वै पौरुषं रूपं भू: पादौ द्यौ: शिरो नभ: । नाभि: सूर्योऽक्षिणी नासे वायु: कर्णौ दिश: प्रभो: ॥ ६ ॥ प्रजापति: प्रजननमपानो मृत्युरीशितु: । तद्बाहवो लोकपाला मनश्चन्द्रो भ्रुवौ यम: ॥ ७ ॥ लज्जोत्तरोऽधरो लोभो दन्ता ज्योत्स्ना स्मयो भ्रम: । रोमाणि भूरुहा भूम्नो मेघा: पुरुषमूर्धजा: ॥ ८ ॥
etad vai pauruṣaṁ rūpaṁ bhūḥ pādau dyauḥ śiro nabhaḥ nābhiḥ sūryo ’kṣiṇī nāse vāyuḥ karṇau diśaḥ prabhoḥ
Ito ang anyong Puruṣa ng sansinukob: ang lupa ay Kanyang mga paa, ang kalangitan ay Kanyang ulo, ang himpapawid ay Kanyang pusod; ang araw ay Kanyang mga mata, ang hangin ay Kanyang mga butas ng ilong, ang mga direksiyon ay Kanyang mga tainga. Si Prajāpati ang Kanyang sangkap ng paglikha, ang apāna (kamatayan) ang Kanyang puwitan; ang mga tagapangalaga ng mga daigdig ay Kanyang mga bisig, ang buwan ang Kanyang isip, si Yama ang Kanyang mga kilay. Ang hiya ang ibabang labi, ang kasakiman ang itaas na labi; ang liwanag ng buwan ang Kanyang mga ngipin, ang pagkalito ang Kanyang ngiti; ang mga puno ang Kanyang balahibo, at ang mga ulap ang Kanyang buhok sa ulo.
Various aspects of material creation, such as the earth, the sun and the trees, are sustained by various limbs of the universal body of the Lord. Thus they are considered nondifferent from Him, as described in this verse, which is meant for meditation.
FAQs
It teaches that the entire cosmos—earth, sky, directions, sun, moon, winds, and even deities like Prajāpati and Yama—can be contemplated as limbs and functions of the Lord’s universal body.
To give Parīkṣit a devotional framework for understanding creation and the Lord’s immanence—helping the mind fix on Bhagavān by seeing all existence as supported by Him.
Train reverence and remembrance: view nature and cosmic order as sacred, reduce egoistic separation, and cultivate steady God-consciousness in daily perception.