Adhyaya 89

Verse 1

श्रीशुक उवाच सरस्वत्यास्तटे राजन्नृषय: सत्रमासत । वितर्क: समभूत्तेषां त्रिष्वधीशेषु को महान् ॥ १ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: O Hari, sa pampang ng Ilog Sarasvatī, ang mga rishi ay nagsasagawa ng satra-yajña. Noon ay sumiklab ang pagtatalo sa kanila kung sino ang pinakadakila sa tatlong pangunahing diyos.

Verse 2

तस्य जिज्ञासया ते वै भृगुं ब्रह्मसुतं नृप । तज्ज्ञप्‍त्‍यै प्रेषयामासु: सोऽभ्यगाद् ब्रह्मण: सभाम् ॥ २ ॥

Dahil sa pagnanais na lutasin ang tanong na iyon, O Hari, isinugo ng mga pantas si Bhṛgu, anak ni Brahmā, upang hanapin ang sagot. Una siyang nagtungo sa kapulungan ng kanyang ama, si Brahmā.

Verse 3

न तस्मै प्रह्वणं स्तोत्रं चक्रे सत्त्वपरीक्षया । तस्मै चुक्रोध भगवान् प्रज्वलन् स्वेन तेजसा ॥ ३ ॥

Upang subukin kung gaano katatag si Brahmā sa kabutihang-loob (sattva), hindi siya niyukuran ni Bhṛgu ni pinuri sa mga panalangin. Kaya nagalit si Brahmā, nag-aalab sa sariling kapangyarihan.

Verse 4

स आत्मन्युत्थितं मन्युमात्मजायात्मना प्रभु: । अशीशमद् यथा वह्निं स्वयोन्या वारिणात्मभू: ॥ ४ ॥

Bagaman sumisibol sa puso ang galit sa kanyang anak, napigil ito ni Brahmā sa pamamagitan ng talino—gaya ng apoy na napapawi ng sariling bunga nito, ang tubig.

Verse 5

तत: कैलासमगमत् स तं देवो महेश्वर: । परिरब्धुं समारेभ उत्थाय भ्रातरं मुदा ॥ ५ ॥

Pagkaraan, nagtungo si Bhṛgu sa Bundok Kailāsa. Doon, tumindig si Mahāśvara Śiva nang masaya at lumapit upang yakapin ang kanyang kapatid.

Verse 6

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्‍त्‍वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥

Ngunit tumanggi si Bhṛgu sa yakap at nagsabi, “Ikaw ay nalihis sa landas.” Nagalit si Śiva na may naglalagablab na mga mata; itinaas niya ang trident upang patayin si Bhṛgu. Bumagsak ang Devī sa kanyang paanan at pinayapa siya sa pamamagitan ng mga salita. Pagkaraan, umalis si Bhṛgu patungong Vaikuṇṭha, kung saan nananahan si Janārdana.

Verse 7

नैच्छत्त्वमस्युत्पथग इति देवश्चुकोप ह । शूलमुद्यम्य तं हन्तुमारेभे तिग्मलोचन: ॥ ६ ॥ पतित्वा पादयोर्देवी सान्‍त्‍वयामास तं गिरा । अथो जगाम वैकुण्ठं यत्र देवो जनार्दन: ॥ ७ ॥

Tinanggihan ni Bhṛgu ang yakap at sinabi, “Ikaw ay lumilihis sa landas, isang erehe.” Nagalit si Panginoong Śiva; nag-aapoy ang mga mata, itinaas niya ang trident upang patayin si Bhṛgu. Noon ay nagpatirapa ang Devī sa kanyang mga paa at pinayapa siya sa malumanay na pananalita. Pagkaraan, umalis si Bhṛgu patungong Vaikuṇṭha, kung saan nananahan si Janārdana.

Verse 8

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥

Sa Vaikuṇṭha, ang Kataas-taasang Panginoon ay nakahiga na ang ulo’y nasa kandungan ni Śrī; sinipa ni Bhṛgu ang Kanyang dibdib. Tumindig ang Bhagavān, ang sukdulang hantungan ng mga banal, kasama si Lakṣmī bilang paggalang. Bumaba Siya mula sa higaan, yumukod at nagbigay-galang sa pantas, at nagsabi: “Maligayang pagdating, O brāhmaṇa; maupo ka muna sa upuang ito at magpahinga. Patawarin mo kami, mahal na ginoo, sapagkat hindi namin napansin ang iyong pagdating.”

Verse 9

शयानं श्रिय उत्सङ्गे पदा वक्षस्यताडयत् । तत उत्थाय भगवान् सह लक्ष्म्या सतां गति: ॥ ८ ॥ स्वतल्पादवरुह्याथ ननाम शिरसा मुनिम् । आह ते स्वागतं ब्रह्मन् निषीदात्रासने क्षणम् । अजानतामागतान् व: क्षन्तुमर्हथ न: प्रभो ॥ ९ ॥

Sa Vaikuṇṭha, ang Kataas-taasang Panginoon ay nakahiga na ang ulo’y nasa kandungan ni Śrī; sinipa ni Bhṛgu ang Kanyang dibdib. Tumindig ang Bhagavān, ang sukdulang hantungan ng mga banal, kasama si Lakṣmī bilang paggalang. Bumaba Siya mula sa higaan, yumukod at nagbigay-galang sa pantas, at nagsabi: “Maligayang pagdating, O brāhmaṇa; maupo ka muna sa upuang ito at magpahinga. Patawarin mo kami, mahal na ginoo, sapagkat hindi namin napansin ang iyong pagdating.”

Verse 10

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्ल‍क्ष्‍म्‍या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥

Wika ng Bhagavān: “Pabanalin mo Ako, ang Aking kaharian, at ang mga daigdig ng mga lokapāla na sumasandig sa Akin, sa pamamagitan ng tubig na naghugas sa iyong mga paa—ang banal na tubig na nagbibigay-kabanalan sa lahat ng tirtha. Ngayon, mahal na panginoon, sapagkat ang iyong paa’y nag-alis ng kasalanan sa Akin, Ako’y naging tanging kanlungan ni Lakṣmī; papayag siyang manahan sa Aking dibdib.”

Verse 11

पुनीहि सहलोकं मां लोकपालांश्च मद्गतान् । पादोदकेन भवतस्तीर्थानां तीर्थकारिणा ॥ १० ॥ अद्याहं भगवँल्ल‍क्ष्‍म्‍या आसमेकान्तभाजनम् । वत्स्यत्युरसि मे भूतिर्भवत्पादहतांहस: ॥ ११ ॥

Wika ng Bhagavān: “Pabanalin mo Ako, ang Aking kaharian, at ang mga daigdig ng mga lokapāla na sumasandig sa Akin, sa pamamagitan ng tubig na naghugas sa iyong mga paa—ang banal na tubig na nagbibigay-kabanalan sa lahat ng tirtha. Ngayon, mahal na panginoon, sapagkat ang iyong paa’y nag-alis ng kasalanan sa Akin, Ako’y naging tanging kanlungan ni Lakṣmī; papayag siyang manahan sa Aking dibdib.”

Verse 12

श्रीशुक उवाच एवं ब्रुवाणे वैकुण्ठे भृगुस्तन्मन्द्रया गिरा । निर्वृतस्तर्पितस्तूष्णीं भक्त्युत्कण्ठोऽश्रुलोचन: ॥ १२ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Nang marinig ni Bhṛgu ang taimtim at marangal na mga salita ng Panginoong Vaikuṇṭha, siya’y lubos na nasiyahan at nagalak. Sa pagkalunod sa bhakti, nanahimik siya, at ang mga mata’y punô ng luha.

Verse 13

पुनश्च सत्रमाव्रज्य मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । स्वानुभूतमशेषेण राजन् भृगुरवर्णयत् ॥ १३ ॥

O Hari, muling bumalik si Bhṛgu sa pook ng yajña ng mga pantas na tagapagturo ng Veda, at isinalaysay niya nang buo ang lahat ng kanyang naranasan.

Verse 14

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nang marinig ang salaysay ni Bhṛgu, namangha ang mga muni; napawi ang lahat ng pag-aalinlangan at lalo nilang pinaniwalaang si Viṣṇu ang Kataas-taasang Panginoon. Mula sa Kanya nagmumula ang kapayapaan at kawalang-takot, ang diwa ng dharma, ang vairāgya na may jñāna, ang walong siddhi ng yoga, at ang Kanyang kaluwalhatian na naglilinis sa dumi ng isipan. Siya ang itinuturing na sukdulang hantungan ng mga sādhu na payapa at pantay ang loob—yaong tumalikod sa karahasan at walang pag-aangkin. Ang Kanyang pinakamamahal na anyo ay ang dalisay na sattva, at ang mga brāhmaṇa ang Kanyang iginagalang na mga diyos; ang mga matalas ang isip at may panloob na kapayapaan ay sumasamba sa Kanya nang walang makasariling hangarin.

Verse 15

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nang marinig ang salaysay ni Bhṛgu, namangha ang mga muni; napawi ang lahat ng pag-aalinlangan at lalo nilang pinaniwalaang si Viṣṇu ang Kataas-taasang Panginoon. Mula sa Kanya nagmumula ang kapayapaan at kawalang-takot, ang diwa ng dharma, ang vairāgya na may jñāna, ang walong siddhi ng yoga, at ang Kanyang kaluwalhatian na naglilinis sa dumi ng isipan. Siya ang itinuturing na sukdulang hantungan ng mga sādhu na payapa at pantay ang loob—yaong tumalikod sa karahasan at walang pag-aangkin. Ang Kanyang pinakamamahal na anyo ay ang dalisay na sattva, at ang mga brāhmaṇa ang Kanyang iginagalang na mga diyos; ang mga matalas ang isip at may panloob na kapayapaan ay sumasamba sa Kanya nang walang makasariling hangarin.

Verse 16

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nang marinig ang salaysay ni Bhṛgu, namangha ang mga muni; napawi ang lahat ng pag-aalinlangan at lalo nilang pinaniwalaang si Viṣṇu ang Kataas-taasang Panginoon. Mula sa Kanya nagmumula ang kapayapaan at kawalang-takot, ang diwa ng dharma, ang vairāgya na may jñāna, ang walong siddhi ng yoga, at ang Kanyang kaluwalhatian na naglilinis sa dumi ng isipan. Siya ang itinuturing na sukdulang hantungan ng mga sādhu na payapa at pantay ang loob—yaong tumalikod sa karahasan at walang pag-aangkin. Ang Kanyang pinakamamahal na anyo ay ang dalisay na sattva, at ang mga brāhmaṇa ang Kanyang iginagalang na mga diyos; ang mga matalas ang isip at may panloob na kapayapaan ay sumasamba sa Kanya nang walang makasariling hangarin.

Verse 17

तन्निशम्याथ मुनयो विस्मिता मुक्तसंशया: । भूयांसं श्रद्दधुर्विष्णुं यत: शान्तिर्यतोऽभयम् ॥ १४ ॥ धर्म: साक्षाद् यतो ज्ञानं वैराग्यं च तदन्वितम् । ऐश्वर्यं चाष्टधा यस्माद् यशश्चात्ममलापहम् ॥ १५ ॥ मुनीनां न्यस्तदण्डानां शान्तानां समचेतसाम् । अकिञ्चनानां साधूनां यमाहु: परमां गतिम् ॥ १६ ॥ सत्त्वं यस्य प्रिया मूर्तिर्ब्राह्मणास्त्विष्टदेवता: । भजन्त्यनाशिष: शान्ता यं वा निपुणबुद्धय: ॥ १७ ॥

Nang marinig ang salaysay ni Bhṛgu, namangha ang mga pantas; napawi ang lahat ng pag-aalinlangan at natiyak nilang si Viṣṇu ang Kataas-taasang Panginoon. Mula sa Kanya nagmumula ang kapayapaan, kawalang-takot, ang diwa ng dharma, paglayo sa pagnanasa na may jñāna, ang walong siddhi ng yoga, at ang papuri na naglilinis ng dumi ng isip. Siya ang sukdulang hantungan ng mga banal na tahimik, pantay ang loob, walang pagkamakasarili, at tumalikod sa karahasan. Ang Kanyang pinakamamahal na anyo ay dalisay na sattva; ang mga brāhmaṇa ang Kanyang mga karapat-dapat sambahin. Ang may matalas na isip at payapang diwa ay sumasamba sa Kanya nang walang pansariling hangarin.

Verse 18

त्रिविधाकृतयस्तस्य राक्षसा असुरा: सुरा: । गुणिन्या मायया सृष्टा: सत्त्वं तत्तीर्थसाधनम् ॥ १८ ॥

Ang Panginoon ay nahahayag sa tatlong uri—Rākṣasa, Asura, at Sura—na nilikha ng māyā na may mga guṇa at ginagapos ng mga iyon. Ngunit sa tatlong guṇa, ang sattva ang siyang daan sa sukdulang tagumpay.

Verse 19

श्रीशुक उवाच इत्थं सारस्वता विप्रा नृणां संशयनुत्तये । पुरुषस्य पदाम्भोजसेवया तद्गतिं गता: ॥ १९ ॥

Sinabi ni Śukadeva: Sa ganitong paraan, ang mga pantas na brāhmaṇa sa pampang ng Sarasvatī ay dumating sa pasyang ito upang pawiin ang pag-aalinlangan ng lahat. Pagkaraan, naghandog sila ng bhakti-sevā sa mga paang-loto ng Kataas-taasang Purusha at narating ang Kanyang tahanan.

Verse 20

श्रीसूत उवाच इत्येतन्मुनितनयास्यपद्मगन्ध- पीयूषं भवभयभित् परस्य पुंस: । सुश्लोकं श्रवणपुटै: पिबत्यभीक्ष्णं पान्थोऽध्वभ्रमणपरिश्रमं जहाति ॥ २० ॥

Sinabi ni Sūta: Sa gayon, umagos ang mabangong nektar mula sa bibig-loto ni Śukadeva, anak ni Vyāsa. Ang marikit na papuring ito sa Kataas-taasang Persona ay pumupuksa sa takot sa saṁsāra. Ang manlalakbay na palaging umiinom nito sa pamamagitan ng tainga ay makalilimot sa pagod ng paglalagalag sa mga landas ng daigdig.

Verse 21

श्रीशुक उवाच एकदा द्वारवत्यां तु विप्रपत्न्‍या: कुमारक: । जातमात्रो भुवं स्पृष्ट्वा ममार किल भारत ॥ २१ ॥

Sinabi ni Śukadeva: O Bhārata, minsan sa Dvārakā, ang asawa ng isang brāhmaṇa ay nagsilang ng isang sanggol na lalaki, ngunit namatay ito agad pagdampi sa lupa.

Verse 22

विप्रो गृहीत्वा मृतकं राजद्वार्युपधाय स: । इदं प्रोवाच विलपन्नातुरो दीनमानस: ॥ २२ ॥

Kinuha ng brahmana ang bangkay at inilapag ito sa pintuan ng bulwagan ni Haring Ugrasena. Pagkatapos, sa matinding pagdadalamhati, siya’y humagulhol at nagsalita nang ganito.

Verse 23

ब्रह्मद्विष: शठधियो लुब्धस्य विषयात्मन: । क्षत्रबन्धो: कर्मदोषात् पञ्चत्वं मे गतोऽर्भक: ॥ २३ ॥

Ang di-karapat-dapat na kṣatriyang ito—kaaway ng mga brahmana, tuso ang isip, sakim at alipin ng pita ng pandama—dahil sa kapintasan sa tungkulin, ay nagdala sa kamatayan ng aking sanggol.

Verse 24

हिंसाविहारं नृपतिं दु:शीलमजितेन्द्रियम् । प्रजा भजन्त्य: सीदन्ति दरिद्रा नित्यदु:खिता: ॥ २४ ॥

Ang mga mamamayang naglilingkod sa isang masamang hari—na nalulugod sa karahasan, masama ang asal, at di mapigil ang pandama—ay lulugmok sa kahirapan at walang humpay na dalamhati.

Verse 25

एवं द्वितीयं विप्रर्षिस्तृतीयं त्वेवमेव च । विसृज्य स नृपद्वारि तां गाथां समगायत ॥ २५ ॥

Gayon din, ang pantas na brahmana ay dumanas ng kaparehong trahedya sa ikalawa at ikatlong anak. Sa bawat pagkakataon, iniiwan niya ang bangkay sa pintuan ng hari at inaawit ang parehong panaghoy.

Verse 26

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥

Nang mamatay ang ikasiyam na anak, si Arjuna na nasa tabi ni Panginoong Keśava ay nagkataong nakarinig sa panaghoy ng brahmana. Kaya sinabi ni Arjuna: “Mahal na brahmana, ano ang nangyayari? Wala ba rito kahit isang mamamana na makatatayo man lamang sa harap ng iyong bahay na may busog sa kamay? Ang mga kṣatriya na ito’y kumikilos na parang mga brahmana na nakaupo lamang sa mga handog sa apoy.”

Verse 27

तामर्जुन उपश्रुत्य कर्हिचित् केशवान्तिके । परेते नवमे बाले ब्राह्मणं समभाषत ॥ २६ ॥ किंस्विद् ब्रह्मंस्त्वन्निवासे इह नास्ति धनुर्धर: । राजन्यबन्धुरेते वै ब्राह्मणा: सत्रमासते ॥ २७ ॥

Nang mamatay ang ika-siyam na bata, narinig ni Arjuna, na malapit kay Panginoong Keshava, ang pagtangis ng brahmana. Sinabi ni Arjuna: 'O brahmana! Wala bang mamamana rito? Ang mga kshatriya na ito ay umaasta na parang mga paring abala lamang sa mga ritwal.'

Verse 28

धनदारात्मजापृक्ता यत्र शोचन्ति ब्राह्मणा: । ते वै राजन्यवेषेण नटा जीवन्त्यसुम्भरा: ॥ २८ ॥

Ang mga pinuno ng kaharian kung saan ang mga brahmana ay tumatangis dahil sa nawalang yaman, asawa, at mga anak ay mga mapagkunwari lamang na gumaganap bilang hari.

Verse 29

अहं प्रजा: वां भगवन् रक्षिष्ये दीनयोरिह । अनिस्तीर्णप्रतिज्ञोऽग्निं प्रवेक्ष्ये हतकल्मष: ॥ २९ ॥

Panginoon ko, poprotektahan ko ang mga anak ninyong mag-asawa na nasa hapis. At kung mabigo akong tuparin ang pangakong ito, papasok ako sa apoy upang pagbayaran ang aking kasalanan.

Verse 30

श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥

Sinabi ng brahmana: Kahit sina Sankarshana, Vasudeva, Pradyumna na pinakamahusay sa mga mamamana, o ang walang katulad na mandirigmang si Aniruddha ay hindi nailigtas ang aking mga anak.

Verse 31

श्रीब्राह्मण उवाच सङ्कर्षणो वासुदेव: प्रद्युम्नो धन्विनां वर: । अनिरुद्धोऽप्रतिरथो न त्रातुं शक्नुवन्ति यत् ॥ ३० ॥ तत् कथं नु भवान् कर्म दुष्करं जगदीश्वरै: । त्वं चिकीर्षसि बालिश्यात् तन्न श्रद्दध्महे वयम् ॥ ३१ ॥

Kung gayon bakit mo inosenteng sinusubukan ang isang gawa na hindi magawa ng mga makapangyarihang Panginoon ng uniberso? Hindi kami makapaniwala sa iyo.

Verse 32

श्रीअर्जुन उवाच नाहं सङ्कर्षणो ब्रह्मन् न कृष्ण: कार्ष्णिरेव च । अहं वा अर्जुनो नाम गाण्डीवं यस्य वै धनु: ॥ ३२ ॥

Sinabi ni Śrī Arjuna: O brāhmaṇa, hindi ako si Saṅkarṣaṇa, hindi rin si Śrī Kṛṣṇa, ni anak ni Kṛṣṇa. Ako si Arjuna, may hawak ng busog na Gāṇḍīva.

Verse 33

मावमंस्था मम ब्रह्मन् वीर्यं त्र्यम्बकतोषणम् । मृत्युं विजित्य प्रधने आनेष्ये ते प्रजा: प्रभो ॥ ३३ ॥

O brāhmaṇa, huwag maliitin ang aking lakas na nakapagpasaya kay Tryambaka (Śiva). Mahal na panginoon, kahit talunin ko ang Kamatayan sa labanan, ibabalik ko ang iyong mga anak.

Verse 34

एवं विश्रम्भितो विप्र: फाल्गुनेन परन्तप । जगाम स्वगृहं प्रीत: पार्थवीर्यं निशामयन् ॥ ३४ ॥

O tagapagpahirap sa kaaway, nang mapaniwala ni Phālguna (Arjuna) ang brāhmaṇa, siya’y umuwi nang masaya matapos marinig ang pahayag ng tapang ni Pārtha.

Verse 35

प्रसूतिकाल आसन्ने भार्याया द्विजसत्तम: । पाहि पाहि प्रजां मृत्योरित्याहार्जुनमातुर: ॥ ३५ ॥

Nang muling malapit na manganak ang asawa ng dakilang brāhmaṇa, siya’y labis na nabalisa at lumapit kay Arjuna, nagsumamo: “Saklolo, saklolo! Iligtas ang aking anak sa kamatayan!”

Verse 36

स उपस्पृश्य शुच्यम्भो नमस्कृत्य महेश्वरम् । दिव्यान्यस्‍त्राणि संस्मृत्य सज्यं गाण्डीवमाददे ॥ ३६ ॥

Matapos humipo sa dalisay na tubig, yumukod kay Maheśvara (Śiva), at alalahanin ang mga mantra ng makalangit na sandata, iniunat ni Arjuna ang busog na Gāṇḍīva.

Verse 37

न्यरुणत् सूतिकागारं शरैर्नानास्‍त्रयोजितै: । तिर्यगूर्ध्वमध: पार्थश्चकार शरपञ्जरम् ॥ ३७ ॥

Pinalibutan ni Arjuna ang bahay ng panganganak sa pamamagitan ng mga palasong may iba’t ibang sandata. Kaya ang anak ni Pṛthā ay gumawa ng panangga—isang hawlang-palaso—sa itaas, ibaba, at sa lahat ng panig.

Verse 38

तत: कुमार: सञ्जातो विप्रपत्न्‍या रुदन्मुहु: । सद्योऽदर्शनमापेदे सशरीरो विहायसा ॥ ३८ ॥

Pagkaraan, nanganak ang asawa ng brāhmaṇa ng isang sanggol; umiyak ito nang sandali. Ngunit bigla itong naglaho sa himpapawid, kasama ang mismong katawan nito.

Verse 39

तदाह विप्रो विजयं विनिन्दन् कृष्णसन्निधौ । मौढ्यं पश्यत मे योऽहं श्रद्दधे क्लीबकत्थनम् ॥ ३९ ॥

Pagkatapos, nilait ng brāhmaṇa si Arjuna sa harap ni Śrī Kṛṣṇa: “Tingnan ninyo ang aking kamangmangan—naniwala ako sa pagyayabang ng isang duwag na walang lakas!”

Verse 40

न प्रद्युम्नो नानिरुद्धो न रामो न च केशव: । यस्य शेकु: परित्रातुं कोऽन्यस्तदवितेश्वर: ॥ ४० ॥

“Kung hindi man mailigtas nina Pradyumna, Aniruddha, Rāma, at Keśava ang isang tao, sino pa ang makapagtatanggol sa kanya?”

Verse 41

धिगर्जुनं मृषावादं धिगात्मश्लाघिनो धनु: । दैवोपसृष्टं यो मौढ्यादानिनीषति दुर्मति: ॥ ४१ ॥

“Isumpa ang sinungaling na si Arjuna! Isumpa ang busog ng mapagmalaking iyon! Sa kamangmangan, iniisip ng masamang isip na maibabalik niya ang taong inagaw na ng tadhana.”

Verse 42

एवं शपति विप्रर्षौ विद्यामास्थाय फाल्गुन: । ययौ संयमनीमाशु यत्रास्ते भगवान् यम: ॥ ४२ ॥

Habang patuloy na nilalait siya ng marunong na brahmanang rishi, ginamit ni Arjuna (Phalguna) ang mahiwagang mantra at agad na nagtungo sa Saṁyamanī, ang lungsod na tinitirhan ni Bhagavān Yamarāja.

Verse 43

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

Nang hindi niya makita roon ang anak ng brahmana, nagtungo si Arjuna sa mga lungsod nina Indra, Agni, Nirṛti, Soma, Vāyu, at Varuṇa. Handa ang mga sandata, hinalughog niya ang lahat ng dako ng sansinukob, mula Rasātala hanggang sa tuktok ng langit. Ngunit nang hindi pa rin matagpuan ang anak ng dvija, at dahil nabigo sa pangako, nagpasya siyang pumasok sa banal na apoy; subalit pinigilan siya ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa at nagsalita.

Verse 44

विप्रापत्यमचक्षाणस्तत ऐन्द्रीमगात् पुरीम् । आग्नेयीं नैऋर्तीं सौम्यां वायव्यां वारुणीमथ । रसातलं नाकपृष्ठं धिष्ण्यान्यन्यान्युदायुध: ॥ ४३ ॥ ततोऽलब्धद्विजसुतो ह्यनिस्तीर्णप्रतिश्रुत: । अग्निं विविक्षु: कृष्णेन प्रत्युक्त: प्रतिषेधता ॥ ४४ ॥

Nang hindi makita roon ang anak ng brahmana, nagtungo si Arjuna sa mga lungsod nina Indra, Agni, Nirṛti, Soma, Vāyu, at Varuṇa. Handa ang mga sandata, hinanap niya mula Rasātala hanggang sa bubong ng langit. Ngunit hindi pa rin natagpuan ang anak ng dvija; kaya dahil sa di pagtupad sa pangako, nais niyang pumasok sa banal na apoy, subalit pinigilan siya ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa at nagsalita.

Verse 45

दर्शये द्विजसूनूंस्ते मावज्ञात्मानमात्मना । ये ते न: कीर्तिं विमलां मनुष्या: स्थापयिष्यन्ति ॥ ४५ ॥

Ipapakita Ko sa iyo ang mga anak ng brahmana; kaya huwag mong hamakin ang sarili mo nang ganyan. Ang mga taong ngayo’y pumupuna sa atin, sila rin ang malapit nang magtatatag ng ating malinis at walang dungis na karangalan.

Verse 46

इति सम्भाष्य भगवानर्जुनेन सहेश्वर: । दिव्यं स्वरथमास्थाय प्रतीचीं दिशमाविशत् ॥ ४६ ॥

Pagkasabi nito kay Arjuna, si Bhagavān, ang Kataas-taasang Panginoon, ay isinama siya sa Kanyang makalangit na karwahe, at magkasama silang tumungo sa kanluran.

Verse 47

सप्त द्वीपान् ससिन्धूंश्च सप्तसप्तगिरीनथ । लोकालोकं तथातीत्य विवेश सुमहत्तम: ॥ ४७ ॥

Ang karwahe ng Panginoon ay lumampas sa pitong dvīpa ng gitnang daigdig, kasama ang kani-kanilang dagat at pitong pangunahing bundok. Pagkaraan ay tinawid nito ang hanggahang Lokāloka at pumasok sa malawak na dako ng ganap na dilim.

Verse 48

तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥

Sa dilim na iyon, naligaw ang mga kabayo ng karwahe—Śaibya, Sugrīva, Meghapuṣpa, at Balāhaka—o pinakamainam sa mga Bhārata. Nang makita ito, si Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, ang Kataas-taasang Panginoon ng mga dakilang yogī, ay ipinadala sa unahan ang Kanyang Sudarśana cakra, na nagniningning na parang sanlibong araw.

Verse 49

तत्राश्वा: शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहका: । तमसि भ्रष्टगतयो बभूवुर्भरतर्षभ ॥ ४८ ॥ तान् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्णो महायोगेश्वरेश्वर: । सहस्रादित्यसङ्काशं स्वचक्रं प्राहिणोत् पुर: ॥ ४९ ॥

Sa dilim na iyon, naligaw ang mga kabayo ng karwahe—Śaibya, Sugrīva, Meghapuṣpa, at Balāhaka—o pinakamainam sa mga Bhārata. Nang makita ito, si Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, ang Kataas-taasang Panginoon ng mga dakilang yogī, ay ipinadala sa unahan ang Kanyang Sudarśana cakra, na nagniningning na parang sanlibong araw.

Verse 50

तम: सुघोरं गहनं कृतं महद् विदारयद् भूरितरेण रोचिषा । मनोजवं निर्विविशे सुदर्शनं गुणच्युतो रामशरो यथा चमू: ॥ ५० ॥

Ang Sudarśana cakra ng Panginoon ay sumugod na kasingbilis ng isip; sa nag-aapoy nitong liwanag na sagana, nilaslas nito ang nakapangingilabot, siksik, at malawak na dilim—gaya ng palasong pinakawalan ni Śrī Rāma na humihiwa sa hukbo ng kaaway.

Verse 51

द्वारेण चक्रानुपथेन तत्तम: परं परं ज्योतिरनन्तपारम् । समश्न‍ुवानं प्रसमीक्ष्य फाल्गुन: प्रताडिताक्षो पिदधेऽक्षिणी उभे ॥ ५१ ॥

Sumunod sa landas ng cakra ang karwahe at nalampasan ang pintuan ng dilim, at narating ang walang-hanggang liwanag—ang brahmajyoti na lumalaganap sa lahat. Nang masilayan ni Arjuna (Phālguna) ang nakasisilaw na ningning, sumakit ang kanyang mga mata kaya ipinikit niya ang dalawa.

Verse 52

तत: प्रविष्ट: सलिलं नभस्वता बलीयसैजद् बृहदूर्मिभूषणम् । तत्राद्भ‍ुतं वै भवनं द्युमत्तमं भ्राजन्मणिस्तम्भसहस्रशोभितम् ॥ ५२ ॥

Pagkaraan, pumasok sila sa isang anyong-tubig na kumikislap, pinalalamutian ng malalaking alon na hinahalo ng malakas na hangin. Sa loob ng karagatang iyon, nakita ni Arjuna ang isang kamangha-manghang palasyo na higit na maningning kaysa sa anumang nakita niya, pinaganda ng libu-libong haliging may makinang na hiyas.

Verse 53

तस्मिन् महाभोगमनन्तमद्भ‍ुतं सहस्रमूर्धन्यफणामणिद्युभि: । विभ्राजमानं द्विगुणेक्षणोल्बणं सिताचलाभं शितिकण्ठजिह्वम् ॥ ५३ ॥

Sa palasyong iyon naroon ang dambuhala at kahanga-hangang ahas na si Ananta Śeṣa. Siya’y nagniningning sa liwanag ng mga hiyas sa libu-libong talukbong ng kanyang mga ulo, at kumikislap sa doble-dobleng bilang ng nakapanghihilakbot na mga mata. Siya’y wari’y puting Bundok Kailāsa, at ang kanyang mga leeg at dila ay bughaw na madilim.

Verse 54

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

Pagkatapos ay nakita ni Arjuna si Mahā-Viṣṇu, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang Makapangyarihan at nasa lahat ng dako, na nakaupo nang payapa sa higaan ng ahas na Śeṣa. Ang Kanyang kulay ay bughaw na gaya ng siksik na ulap-ulan; suot Niya ang marikit na dilaw na kasuotan; ang mukha’y maliwanag at mapayapa, ang malalapad na mata’y kaakit-akit, at mayroon Siyang walong mahahabang bisig. Ang Kanyang masaganang buhok ay naliligid ng ningning na sumasalamin mula sa mga hiyas sa korona at hikaw. Suot Niya ang batong Kaustubha, ang tanda ng Śrīvatsa, at ang garlandang gubat. Naglilingkod sa Kanya ang mga kasamang sina Sunanda at Nanda, ang cakra at iba pang sandata sa anyong-persona, at ang mga śakti na kasama Niya—Puṣṭi, Śrī, Kīrti, Ajā—at lahat ng Kanyang kapangyarihang mistiko, bilang Panginoon ng mga pinakadakila.

Verse 55

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

Nakita ni Arjuna si Mahā-Viṣṇu, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang nasa lahat ng dako at makapangyarihan sa lahat, na nakaupo nang payapa sa higaan ng ahas na Śeṣa. Ang Kanyang kulay ay bughaw na gaya ng siksik na ulap-ulan; suot Niya ang marikit na dilaw na kasuotan; ang mukha’y payapa at ang malalapad na mata’y kaakit-akit; at mayroon Siyang walong mahahabang bisig. Ang ningning ng mga hiyas sa korona at hikaw ay bumabalot sa Kanyang masaganang buhok. Suot Niya ang Kaustubha, ang tanda ng Śrīvatsa, at ang garlandang gubat. Naglilingkod sa Kanya sina Sunanda at Nanda, ang cakra at iba pang sandata sa anyong-persona, at ang mga śakti—Puṣṭi, Śrī, Kīrti, Ajā—at lahat ng kapangyarihang mistiko, bilang Panginoon ng mga pinakadakila.

Verse 56

ददर्श तद्भ‍ोगसुखासनं विभुं महानुभावं पुरुषोत्तमोत्तमम् । सान्द्राम्बुदाभं सुपिशङ्गवाससं प्रसन्नवक्त्रं रुचिरायतेक्षणम् ॥ ५४ ॥ महामणिव्रातकिरीटकुण्डल- प्रभापरिक्षिप्तसहस्रकुन्तलम् । प्रलम्बचार्वष्टभुजं सकौस्तुभं श्रीवत्सलक्ष्मं वनमालया वृतम् ॥ ५५ ॥ सुनन्दनन्दप्रमुखै: स्वपार्षदै- श्चक्रादिभिर्मूर्तिधरैर्निजायुधै: । पुष्‍ट्या श्रिया कीर्त्यजयाखिलर्धिभि- र्निषेव्यमानं परमेष्ठिनां पतिम् ॥ ५६ ॥

Nakita ni Arjuna si Mahā-Viṣṇu, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang nasa lahat ng dako at makapangyarihan sa lahat, na nakaupo nang payapa sa higaan ng ahas na Śeṣa. Ang Kanyang kulay ay bughaw na gaya ng siksik na ulap-ulan; suot Niya ang marikit na dilaw na kasuotan; ang mukha’y payapa at ang malalapad na mata’y kaakit-akit; at mayroon Siyang walong mahahabang bisig. Ang ningning ng mga hiyas sa korona at hikaw ay bumabalot sa Kanyang masaganang buhok. Suot Niya ang Kaustubha, ang tanda ng Śrīvatsa, at ang garlandang gubat. Naglilingkod sa Kanya sina Sunanda at Nanda, ang cakra at iba pang sandata sa anyong-persona, at ang mga śakti—Puṣṭi, Śrī, Kīrti, Ajā—at lahat ng kapangyarihang mistiko, bilang Panginoon ng mga pinakadakila.

Verse 57

ववन्द आत्मानमनन्तमच्युतो जिष्णुश्च तद्दर्शनजातसाध्वस: । तावाह भूमा परमेष्ठिनां प्रभु- र्बद्धाञ्जली सस्मितमूर्जया गिरा ॥ ५७ ॥

Sa walang-hanggang anyo, si Śrī Kṛṣṇa ay nagbigay-galang sa Kanyang sariling anyo; si Arjuna, nanginginig sa darśana ni Mahā-Viṣṇu, ay yumukod din. Nang sila’y nakatayo na magkapatong ang mga palad, si Mahā-Viṣṇu—ang Makapangyarihan, Kataas-taasang Panginoon ng lahat ng pinuno ng sansinukob—ay ngumiti at nagsalita sa tinig na puspos ng banal na awtoridad.

Verse 58

द्विजात्मजा मे युवयोर्दिद‍ृक्षुणा मयोपनीता भुवि धर्मगुप्तये । कलावतीर्णाववनेर्भरासुरान् हत्वेह भूयस्त्वरयेतमन्ति मे ॥ ५८ ॥

Wika ni Mahā-Viṣṇu: Dinala Ko rito ang mga anak ng brāhmaṇa upang makita Ko kayong dalawa—mga pagpapalawak Ko—na bumaba sa lupa upang ingatan ang dharma. Kapag napatay na ninyo ang mga asura na pabigat sa daigdig, magbalik kayo agad sa Akin.

Verse 59

पूर्णकामावपि युवां नरनारायणावृषी । धर्ममाचरतां स्थित्यै ऋषभौ लोकसङ्ग्रहम् ॥ ५९ ॥

Bagaman ganap na natupad ang lahat ng inyong hangarin, O pinakadakilang mga katauhan, para sa kapakinabangan ng lahat ay ipagpatuloy ninyong itanghal ang halimbawa ng dharma tulad ng mga ṛṣi na sina Nara at Nārāyaṇa.

Verse 60

इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥

Sa gayong tagubilin ng Kataas-taasang Panginoon, sina Kṛṣṇa at Arjuna ay sumang-ayon sa pagbigkas ng “Om,” at yumukod sa Makapangyarihang Mahā-Viṣṇu, saka isinama ang mga anak ng brāhmaṇa. Pagkatapos, masayang-masaya silang nagbalik sa kanilang tahanan sa Dvārakā sa parehong daang dinaanan, at ibinalik sa brāhmaṇa ang kanyang mga anak sa kaparehong anyong sanggol at kaparehong edad nang sila’y mawala.

Verse 61

इत्यादिष्टौ भगवता तौ कृष्णौ परमेष्ठिना । ॐ इत्यानम्य भूमानमादाय द्विजदारकान् ॥ ६० ॥ न्यवर्तेतां स्वकं धाम सम्प्रहृष्टौ यथागतम् । विप्राय ददतु: पुत्रान् यथारूपं यथावय: ॥ ६१ ॥

Sa gayong tagubilin ng Kataas-taasang Panginoon, sina Kṛṣṇa at Arjuna ay sumang-ayon sa pagbigkas ng “Om,” at yumukod sa Makapangyarihang Mahā-Viṣṇu, saka isinama ang mga anak ng brāhmaṇa. Pagkatapos, masayang-masaya silang nagbalik sa kanilang tahanan sa Dvārakā sa parehong daang dinaanan, at ibinalik sa brāhmaṇa ang kanyang mga anak sa kaparehong anyong sanggol at kaparehong edad nang sila’y mawala.

Verse 62

निशाम्य वैष्णवं धाम पार्थ: परमविस्मित: । यत्किञ्चित् पौरुषं पुंसां मेने कृष्णानुकम्पितम् ॥ ६२ ॥

Nang makita ni Arjuna ang banal na dhāma ni Viṣṇu, siya’y lubhang namangha. Napagtanto niya na anumang pambihirang lakas ng tao ay pagpapakita lamang ng habag ni Śrī Kṛṣṇa.

Verse 63

इतीद‍ृशान्यनेकानि वीर्याणीह प्रदर्शयन् । बुभुजे विषयान् ग्राम्यानीजे चात्युर्जितैर्मखै: ॥ ६३ ॥

Sa ganitong paraan, ipinakita ni Panginoong Śrī Kṛṣṇa ang marami pang katulad na kabayanihan sa mundong ito. Nagmistula Siyang tumatamasa ng karaniwang ligaya ng tao, at nagsagawa rin ng mga yajnang napakamakapangyarihan.

Verse 64

प्रववर्षाखिलान् कामान् प्रजासु ब्राह्मणादिषु । यथाकालं यथैवेन्द्रो भगवान् श्रैष्ठ्यमास्थित: ॥ ६४ ॥

Matapos ipakita ng Panginoon ang Kanyang kataas-taasan, sa angkop na panahon ay ibinuhos Niya ang lahat ng ninanais sa mga brāhmaṇa at iba pang nasasakupan, gaya ng pag-ulan ni Indra.

Verse 65

हत्वा नृपानधर्मिष्ठान् घातयित्वार्जुनादिभि: । अञ्जसा वर्तयामास धर्मं धर्मसुतादिभि: ॥ ६५ ॥

Matapos patayin ang maraming haring makasalanan at ipapatay ang iba sa pamamagitan nina Arjuna at iba pang deboto, madaling naipatupad ng Panginoon ang dharma sa pamamagitan ng mga banal na hari gaya ni Yudhiṣṭhira.