Adhyaya 67

Verse 1

श्रीराजोवाच भुयोऽहं श्रोतुमिच्छामि रामस्याद्भ‍ुतकर्मण: । अनन्तस्याप्रमेयस्य यदन्यत् कृतवान् प्रभु: ॥ १ ॥

Sinabi ng maringal na Haring Parīkṣit: Nais kong marinig pa ang tungkol kay Śrī Balarāma, ang walang hanggan at di-masusukat na Kataas-taasang Panginoon, na ang mga gawa ay kahanga-hanga. Ano pa ang ginawa Niya?

Verse 2

श्रीशुक उवाच नरकस्य सखा कश्चिद् द्विविदो नाम वानर: । सुग्रीवसचिव: सोऽथ भ्राता मैन्दस्य वीर्यवान् ॥ २ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: May isang unggoy na ang pangalan ay Dvivida, kaibigan ni Narakāsura. Ang makapangyarihang Dvivida na ito ay kapatid ni Mainda at tagapayo-tagapaglingkod ni Haring Sugrīva.

Verse 3

सख्यु: सोऽपचितिं कुर्वन् वानरो राष्ट्रविप्लवम् । पुरग्रामाकरान् घोषानदहद् वह्निमुत्सृजन् ॥ ३ ॥

Upang ipaghiganti ang pagkamatay ng kaibigan, nilipol ng unggoy ang lupain. Nagpakawala siya ng apoy at sinunog ang mga lungsod, nayon, minahan, at mga pamayanan ng mga pastol ng baka.

Verse 4

क्व‍‍चित्स शैलानुत्पाट्य तैर्देशान् समचूर्णयत् । आनर्तान् सुतरामेव यत्रास्ते मित्रहा हरि: ॥ ४ ॥

Minsan, binubunot niya ang mga bundok at dinudurog ang mga kaharian sa paligid. Lalo niyang pininsala ang Ānarta, sapagkat doon nananahan si Panginoong Hari, ang pumatay sa kanyang kaibigan.

Verse 5

क्व‍‍चित् समुद्रमध्यस्थो दोर्भ्यामुत्क्षिप्य तज्जलम् । देशान् नागायुतप्राणो वेलाकूले न्यमज्जयत् ॥ ५ ॥

Sa ibang pagkakataon, pumasok siya sa gitna ng dagat at sa pamamagitan ng kanyang mga bisig ay iniahon at inalog ang tubig. Sa lakas na parang sampung libong elepante, nilubog niya ang mga baybaying lupain.

Verse 6

आश्रमानृषिमुख्यानां कृत्वा भग्नवनस्पतीन् । अदूषयच्छकृन्मूत्रैरग्नीन् वैतानिकान् खल: ॥ ६ ॥

Ang masamang unggoy ay nagwasak ng mga puno sa mga ashram ng dakilang mga rishi at dinumihan ang mga apoy ng handog na vaitānika sa dumi at ihi niya.

Verse 7

पुरुषान् योषितो द‍ृप्त: क्ष्माभृद्‍द्रोणीगुहासु स: । निक्षिप्य चाप्यधाच्छैलै: पेशष्कारीव कीटकम् ॥ ७ ॥

Sa kapalaluan, inihagis niya ang mga lalaki at babae sa mga yungib sa lambak ng bundok at sinarhan ng malalaking bato, gaya ng putakti na nagkukulong ng munting insekto.

Verse 8

एवं देशान् विप्रकुर्वन् दूषयंश्च कुलस्‍त्रिय: । श्रुत्वा सुललितं गीतं गिरिं रैवतकं ययौ ॥ ८ ॥

Habang si Dvivida ay patuloy na nanggugulo sa mga karatig-kaharian at dinudungisan ang mga babae ng mararangal na angkan, narinig niya ang napakatamis na awit mula sa Bundok Raivataka kaya nagtungo siya roon.

Verse 9

तत्रापश्यद् यदुपतिं रामं पुष्करमालिनम् । सुदर्शनीयसर्वाङ्गं ललनायूथमध्यगम् ॥ ९ ॥ गायन्तं वारुणीं पीत्वा मदविह्वललोचनम् । विभ्राजमानं वपुषा प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ १० ॥

Doon niya nakita si Śrī Balarāma, Panginoon ng mga Yadu, na may kuwintas na lotus, kaakit-akit sa bawat bahagi ng katawan, nasa gitna ng pangkat ng mga dalaga. Uminom Siya ng vāruṇī at umaawit; umiikot ang mga mata sa kalasingan, at nagniningning ang Kanyang katawan na parang elepanteng nasa init.

Verse 10

तत्रापश्यद् यदुपतिं रामं पुष्करमालिनम् । सुदर्शनीयसर्वाङ्गं ललनायूथमध्यगम् ॥ ९ ॥ गायन्तं वारुणीं पीत्वा मदविह्वललोचनम् । विभ्राजमानं वपुषा प्रभिन्नमिव वारणम् ॥ १० ॥

Doon niya nakita si Śrī Balarāma, Panginoon ng mga Yadu, na may kuwintas na lotus, kaakit-akit sa bawat bahagi ng katawan, nasa gitna ng pangkat ng mga dalaga. Uminom Siya ng vāruṇī at umaawit; umiikot ang mga mata sa kalasingan, at nagniningning ang Kanyang katawan na parang elepanteng nasa init.

Verse 11

दुष्ट: शाखामृग: शाखामारूढ: कम्पयन् द्रुमान् । चक्रे किलकिलाशब्दमात्मानं सम्प्रदर्शयन् ॥ ११ ॥

Ang pilyong unggoy ay umakyat sa sanga ng puno at pagkatapos ay ipinakita ang kanyang presensya sa pamamagitan ng pag-alog ng mga puno at paggawa ng tunog na kilakilā.

Verse 12

तस्य धार्ष्‍ट्यं कपेर्वीक्ष्य तरुण्यो जातिचापला: । हास्यप्रिया विजहसुर्बलदेवपरिग्रहा: ॥ १२ ॥

Nang makita ng mga asawa ni Panginoong Baladeva ang kawalan ng hiya ng unggoy, nagsimula silang tumawa. Tutal, sila ay mga batang babae na mahilig magbiro at likas na masayahin.

Verse 13

ता हेलयामास कपिर्भ्रूक्षेपैर्सम्मुखादिभि: । दर्शयन् स्वगुदं तासां रामस्य च निरीक्षित: ॥ १३ ॥

Kahit na nakatingin si Panginoong Balarāma, ininsulto ni Dvivida ang mga babae sa pamamagitan ng paggawa ng mga kakaibang galaw ng kanyang kilay, pagpunta sa harap nila, at pagpapakita ng kanyang puwit.

Verse 14

तं ग्राव्णा प्राहरत् क्रुद्धो बल: प्रहरतां वर: । स वञ्चयित्वा ग्रावाणं मदिराकलशं कपि: ॥ १४ ॥ गृहीत्वा हेलयामास धूर्तस्तं कोपयन् हसन् । निर्भिद्य कलशं दुष्टो वासांस्यास्फालयद् बलम् । कदर्थीकृत्य बलवान् विप्रचक्रे मदोद्धत: ॥ १५ ॥

Sa galit, si Panginoong Balarāma, ang pinakamahusay sa mga mandirigma, ay bumato ng bato sa kanya, ngunit iniwasan ng tusong unggoy ang bato at inagaw ang palayok ng alak ng Panginoon. Lalo pang ginalit si Panginoong Balarāma sa pamamagitan ng pagtawa at pangungutya sa Kanya, binasag ng masamang si Dvivida ang palayok at lalo pang ininsulto ang Panginoon sa pamamagitan ng paghila sa damit ng mga babae. Kaya ang makapangyarihang unggoy, na puno ng maling pagmamalaki, ay patuloy na ininsulto si Sri Balarāma.

Verse 15

तं ग्राव्णा प्राहरत् क्रुद्धो बल: प्रहरतां वर: । स वञ्चयित्वा ग्रावाणं मदिराकलशं कपि: ॥ १४ ॥ गृहीत्वा हेलयामास धूर्तस्तं कोपयन् हसन् । निर्भिद्य कलशं दुष्टो वासांस्यास्फालयद् बलम् । कदर्थीकृत्य बलवान् विप्रचक्रे मदोद्धत: ॥ १५ ॥

Sa galit, si Panginoong Balarāma, ang pinakamahusay sa mga mandirigma, ay bumato ng bato sa kanya, ngunit iniwasan ng tusong unggoy ang bato at inagaw ang palayok ng alak ng Panginoon. Lalo pang ginalit si Panginoong Balarāma sa pamamagitan ng pagtawa at pangungutya sa Kanya, binasag ng masamang si Dvivida ang palayok at lalo pang ininsulto ang Panginoon sa pamamagitan ng paghila sa damit ng mga babae. Kaya ang makapangyarihang unggoy, na puno ng maling pagmamalaki, ay patuloy na ininsulto si Sri Balarāma.

Verse 16

तं तस्याविनयं द‍ृष्ट्वा देशांश्च तदुपद्रुतान् । क्रुद्धो मुषलमादत्त हलं चारिजिघांसया ॥ १६ ॥

Nang makita ni Panginoong Balarāma ang kabastusan ng unggoy at ang mga kaguluhang idinulot nito sa mga kahariang karatig, nag-alab ang Kanyang galit; sa pasyang lipulin ang kaaway, kinuha Niya ang muṣala at ang sandatang araro (hala).

Verse 17

द्विविदोऽपि महावीर्य: शालमुद्यम्य पाणिना । अभ्येत्य तरसा तेन बलं मूर्धन्यताडयत् ॥ १७ ॥

Sumugod din sa labanan ang makapangyarihang si Dvivida. Binunot niya sa isang kamay ang punong śāla, saka mabilis na dumaluhong kay Balarāma at hinampas Siya sa ulo gamit ang punong-kahoy.

Verse 18

तं तु सङ्कर्षणो मूर्ध्‍नि पतन्तमचलो यथा । प्रतिजग्राह बलवान् सुनन्देनाहनच्च तम् ॥ १८ ॥

Ngunit si Panginoong Saṅkarṣaṇa ay nanatiling di-natitinag na parang bundok. Sinunggaban Niya ang punong-kahoy habang bumabagsak sa Kanyang ulo, saka hinampas si Dvivida gamit ang Kanyang muṣala na tinatawag na Sunanda.

Verse 19

मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया । गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ॥ १९ ॥ पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा । तेनाहनत् सुसङ्‌क्रु‌द्धस्तं बल: शतधाच्छिनत् ॥ २० ॥ ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत् ॥ २१ ॥

Nang tamaan sa bungo ng muṣala ng Panginoon, si Dvivida ay kumislap sa agos ng dugo, na parang bundok na pinapula ng okra. Di inalintana ang sugat, bumunot siya ng isa pang puno, inalis ang mga dahon sa lakas, at muling hinampas ang Panginoon. Sa matinding galit, dinurog ni Balarāma ang punong iyon sa daan-daang piraso. Kumuha pa si Dvivida ng isa pang puno at humampas nang nagngangalit; iyon man ay binasag ng Panginoon sa daan-daang piraso.

Verse 20

मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया । गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ॥ १९ ॥ पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा । तेनाहनत् सुसङ्‌क्रु‌द्धस्तं बल: शतधाच्छिनत् ॥ २० ॥ ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत् ॥ २१ ॥

Nang tamaan sa bungo ng muṣala ng Panginoon, si Dvivida ay kumislap sa agos ng dugo, na parang bundok na pinapula ng okra. Di inalintana ang sugat, bumunot siya ng isa pang puno, inalis ang mga dahon sa lakas, at muling hinampas ang Panginoon. Sa matinding galit, dinurog ni Balarāma ang punong iyon sa daan-daang piraso. Kumuha pa si Dvivida ng isa pang puno at humampas nang nagngangalit; iyon man ay binasag ng Panginoon sa daan-daang piraso.

Verse 21

मूषलाहतमस्तिष्को विरेजे रक्तधारया । गिरिर्यथा गैरिकया प्रहारं नानुचिन्तयन् ॥ १९ ॥ पुनरन्यं समुत्क्षिप्य कृत्वा निष्पत्रमोजसा । तेनाहनत् सुसङ्‌क्रु‌द्धस्तं बल: शतधाच्छिनत् ॥ २० ॥ ततोऽन्येन रुषा जघ्ने तं चापि शतधाच्छिनत् ॥ २१ ॥

Nang tamaan sa bungo ng pamalo ng Panginoon, si Dvivida ay nagningning sa agos ng dugo, na parang bundok na pinapaganda ng pulang okra. Hindi inalintana ang sugat, bumunot siya ng isa pang puno, nilagas ang mga dahon sa lakas, at muling hinampas si Śrī Balarāma; sa tindi ng galit, dinurog ni Balarāma ang punong iyon sa daan-daang piraso. Kumuha pa siya ng isa pang puno at humampas nang may poot, ngunit iyon man ay binasag ng Panginoon sa daan-daang piraso.

Verse 22

एवं युध्यन् भगवता भग्ने भग्ने पुन: पुन: । आकृष्य सर्वतो वृक्षान् निर्वृक्षमकरोद् वनम् ॥ २२ ॥

Kaya nito, habang nakikipaglaban sa Panginoon na paulit-ulit na dinudurog ang mga punong ipinanghahampas sa Kanya, patuloy na bumubunot si Dvivida ng mga puno sa lahat ng panig hanggang sa maging kalbong gubat na walang puno.

Verse 23

ततोऽमुञ्चच्छिलावर्षं बलस्योपर्यमर्षित: । तत्सर्वं चूर्णयामास लीलया मुषलायुध: ॥ २३ ॥

Pagkaraan, ang galit na unggoy ay nagpaulan ng mga bato kay Balarāma; ngunit ang Panginoong may hawak ng pamalo ay madaling dinurog ang lahat, na wari’y isang banal na paglalaro.

Verse 24

स बाहू तालसङ्काशौ मुष्टीकृत्य कपीश्वर: । आसाद्य रोहिणीपुत्रं ताभ्यां वक्षस्यरूरुजत् ॥ २४ ॥

Si Dvivida, pinuno ng mga unggoy, ay nagkuyom ng kamao sa dulo ng kanyang mga bisig na kasinglaki ng punong palma, lumapit sa anak ni Rohiṇī na si Śrī Balarāma, at sinuntok ang katawan ng Panginoon.

Verse 25

यादवेन्द्रोऽपि तं दोर्भ्यां त्यक्त्वा मुषललाङ्गले । जत्रावभ्यर्दयत्क्रुद्ध: सोऽपतद् रुधिरं वमन् ॥ २५ ॥

Pagkatapos, sa galit, itinabi ng Panginoon ng mga Yadava ang Kanyang pamalo at araro, at sa hubad na mga kamay ay hinampas nang malakas ang buto sa balikat ni Dvivida. Bumagsak ang unggoy, sumusuka ng dugo.

Verse 26

चकम्पे तेन पतता सटङ्क: सवनस्पति: । पर्वत: कुरुशार्दूल वायुना नौरिवाम्भसि ॥ २६ ॥

O tigre sa mga Kuru! Nang siya’y bumagsak, yumanig ang Bundok Raivataka kasama ang mga bangin at mga puno, na parang bangkang inuuga ng hangin sa dagat.

Verse 27

जयशब्दो नम:शब्द: साधु साध्विति चाम्बरे । सुरसिद्धमुनीन्द्राणामासीत् कुसुमवर्षिणाम् ॥ २७ ॥

Sa kalangitan, ang mga deva, siddha, at dakilang mga rishi ay sumigaw, “Tagumpay! Pagpupugay! Sādhu, sādhu!” at nagpaulan ng mga bulaklak sa Panginoon.

Verse 28

एवं निहत्य द्विविदं जगद्‍व्य‌‍‍तिकरावहम् । संस्तूयमानो भगवान् जनै: स्वपुरमाविशत् ॥ २८ ॥

Sa gayon, matapos patayin si Dvivida na gumulo sa buong daigdig, ang Bhagavān ay bumalik sa Kanyang kabisera habang ang mga tao sa daan ay umaawit ng Kanyang mga papuri.