Adhyaya 16

Verse 1

मैत्रेय उवाच इति ब्रुवाणं नृपतिं गायका मुनिचोदिता: । तुष्टुवुस्तुष्टमनसस्तद्वागमृतसेवया ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: Habang nagsasalita nang gayon si Haring Pṛthu, ang mga mang-aawit na inutusan ng mga dakilang pantas ay labis na nalugod sa kababaang-loob ng kaniyang mga salitang tila nektar. Pagkaraan, muli nilang ipinagpatuloy ang pagpupuri sa hari sa pamamagitan ng maririkit at dakilang panalangin.

Verse 2

नालं वयं ते महिमानुवर्णने यो देववर्योऽवततार मायया । वेनाङ्गजातस्य च पौरुषाणि ते वाचस्पतीनामपि बभ्रमुर्धिय: ॥ २ ॥

Sinabi ng mga Suta: “O Hari, ikaw ay tuwirang pagkakatawang-tao ng Kataas-taasang Panginoon, si Śrī Viṣṇu; sa Kanyang walang-sanhíng habag ikaw ay bumaba sa lupa. Kaya hindi namin kayang ilarawan nang ganap ang iyong kadakilaan at mararangal na gawa. Bagama’t nagpakita ka sa pamamagitan ng katawan ni Haring Vena, maging si Brahmā at ang mga diyos at dakilang mananalumpati ay hindi rin ganap na makapagsasalaysay ng iyong kaluwalhatian.”

Verse 3

अथाप्युदारश्रवस: पृथोर्हरे: कलावतारस्य कथामृताद‍ृता: । यथोपदेशं मुनिभि: प्रचोदिता: श्लाघ्यानि कर्माणि वयं वितन्महि ॥ ३ ॥

Gayunman, may makalangit na panlasa kami sa “amritang salaysay” tungkol kay Mahārāja Pṛthu, ang bahagyang paglalangkap ni Hari na may dakilang kapurihan. Ayon sa tagubilin ng mga muni, uudyukan kaming ilahad ang kanyang kapuri-puring mga gawa; subalit ang aming pananalita ay mananatiling kulang at hamak.

Verse 4

एष धर्मभृतां श्रेष्ठो लोकं धर्मेऽनुवर्तयन् । गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता तत्परिपन्थिनाम् ॥ ४ ॥

Ang haring ito, si Mahārāja Pṛthu, ang pinakadakila sa mga tagapangalaga ng dharma. Aakayin niya ang lahat na sumunod sa landas ng dharma, poprotektahan ang mga tuntuning-dharma, at parurusahan ang mga lumalaban sa dharma at ang mga walang pananampalataya.

Verse 5

एष वै लोकपालानां बिभर्त्येकस्तनौ तनू: । काले काले यथाभागं लोकयोरुभयोर्हितम् ॥ ५ ॥

Ang haring ito, mag-isa sa sariling katawan, ay sa iba’t ibang panahon magpapakita ng mga anyong tulad ng mga lokapāla upang gampanan ang mga tungkuling pangkagawaran, para sa kapakanan ng dalawang daigdig ayon sa nararapat na bahagi.

Verse 6

वसु काल उपादत्ते काले चायं विमुञ्चति । सम: सर्वेषु भूतेषु प्रतपन् सूर्यवद्विभु: ॥ ६ ॥

Ang Haring Pṛthu ay magiging makapangyarihan gaya ng diyos-araw. Kung paanong ang araw ay pantay na nagbibigay ng liwanag sa lahat, gayon din ay pantay niyang ipamamahagi ang kanyang habag sa lahat ng nilalang. At kung paanong ang araw ay sumisipsip ng tubig sa loob ng maraming buwan at ibinabalik ito nang sagana sa panahon ng ulan, gayon din ay maniningil siya ng buwis at ibabalik ito sa oras ng pangangailangan.

Verse 7

तितिक्षत्यक्रमं वैन्य उपर्याक्रमतामपि । भूतानां करुण: शश्वदार्तानां क्षितिवृत्तिमान् ॥ ७ ॥

Si Haring Pṛthu na mula sa Vainya ay magiging lubhang mahabagin sa lahat ng mamamayan. Kahit ang isang dukha ay lumabag sa mga tuntunin na para bang tinatapakan ang ulo ng hari, dahil sa walang-sanhing awa ay lilimutin niya at patatawarin. Bilang tagapangalaga ng daigdig, siya’y magiging matiisin gaya ng lupa.

Verse 8

देवेऽवर्षत्यसौ देवो नरदेववपुर्हरि: । कृच्छ्रप्राणा: प्रजा ह्येष रक्षिष्यत्यञ्जसेन्द्रवत् ॥ ८ ॥

Kapag hindi nagpaulan ang mga deva at nalalagay sa panganib ang mamamayan dahil sa kakulangan ng tubig, ang haring ito—si Hari sa anyong nara-deva—ay makapagbibigay ng ulan gaya ni Indra. Sa gayon, madali niyang mapangangalagaan ang bayan laban sa tagtuyot.

Verse 9

आप्याययत्यसौ लोकं वदनामृतमूर्तिना । सानुरागावलोकेन विशदस्मितचारुणा ॥ ९ ॥

Si Haring Pṛthu, sa pamamagitan ng mukhang tila anyo ng amṛta, ng mapagmahal na titig at ng malinaw na kaakit-akit na ngiti, ay magpapasigla sa buong daigdig. Ang kanyang mapagmahal na pagtanaw ay magpapalago ng payapang buhay ng lahat.

Verse 10

अव्यक्तवर्त्मैष निगूढकार्योगम्भीरवेधा उपगुप्तवित्त: । अनन्तमाहात्म्यगुणैकधामापृथु: प्रचेता इव संवृतात्मा ॥ १० ॥

Nagpatuloy ang mga tagapagbigkas: Walang makauunawa sa landas ng patakaran na susundin ng hari. Ang kanyang mga gawain ay lubhang lihim at malalim; hindi malalaman kung paano niya pinagtatagumpay ang bawat gawain. Ang kanyang kabang-yaman ay mananatiling di-nakikita ng lahat. Si Pṛthu ay tahanan ng walang-hanggang kaluwalhatian at mabubuting katangian, at gaya ni Varuṇa na nababalutan ng tubig sa lahat ng dako, pananatilihin niyang natatakpan at ligtas ang kanyang kalagayan, tulad ni Pracetas na mapagpigil sa sarili.

Verse 11

दुरासदो दुर्विषह आसन्नोऽपि विदूरवत् । नैवाभिभवितुं शक्यो वेनारण्युत्थितोऽनल: ॥ ११ ॥

Si Haring Pṛthu ay magiging mahirap lapitan at di-matiis para sa mga kaaway. Kahit malapit, para sa kanila’y tila malayo siya. Ipinanganak siya mula sa patay na katawan ni Haring Vena gaya ng apoy na lumilitaw mula sa kahoy na araṇi; kaya walang makalalamang sa kanyang lakas, at ang mga kaaway ay hindi makalalapit kahit nasa tabi na.

Verse 12

अन्तर्बहिश्च भूतानां पश्यन् कर्माणि चारणै: । उदासीन इवाध्यक्षो वायुरात्मेव देहिनाम् ॥ १२ ॥

Makikita ni Haring Pṛthu, sa pamamagitan ng mga espiya, ang lahat ng gawain ng kanyang mga mamamayan—sa loob at sa labas; ngunit walang makaaalam ng kanyang sistema ng paniniktik. Mananatili siyang walang kinikilingan sa papuri o panlalait—gaya ng prāṇa-vāyu, ang hininga ng buhay sa katawan, na nasa loob at labas ngunit di kumakapit sa anumang gawain.

Verse 13

नादण्ड्यं दण्डयत्येष सुतमात्मद्विषामपि । दण्डयत्यात्मजमपि दण्ड्यं धर्मपथे स्थित: ॥ १३ ॥

Dahil ang haring ito’y laging nakatindig sa landas ng dharma, hindi niya parurusahan ang anak ng kaaway kung hindi ito dapat parusahan; ngunit kung ang sarili niyang anak ang dapat parusahan, agad niya itong paparusahan. Sa katarungan, siya’y patas at walang kinikilingan.

Verse 14

अस्याप्रतिहतं चक्रं पृथोरामानसाचलात् । वर्तते भगवानर्को यावत्तपति गोगणै: ॥ १४ ॥

Gaya ng diyos-araw na nagpapalawak ng kanyang sinag hanggang sa lupain ng Arktiko nang walang hadlang, gayon din ang di-mapipigil na impluwensiya ni Haring Pṛthu: sasaklaw ito sa lahat ng lupain hanggang Arktiko at mananatiling di-nagagambala habang siya’y nabubuhay.

Verse 15

रञ्जयिष्यति यल्लोकमयमात्मविचेष्टितै: । अथामुमाहू राजानं मनोरञ्जनकै: प्रजा: ॥ १५ ॥

Ang haring ito’y magpapasaya sa lahat sa pamamagitan ng kanyang mga gawaing tunay at praktikal; kaya ang mga mamamayan ay mananatiling lubos na nasisiyahan. Dahil sa kanyang mga katangiang nakalulugod sa puso, tatanggapin siya ng bayan nang may galak bilang kanilang naghaharing hari.

Verse 16

द‍ृढव्रत: सत्यसन्धो ब्रह्मण्यो वृद्धसेवक: । शरण्य: सर्वभूतानां मानदो दीनवत्सल: ॥ १६ ॥

Ang hari ay magiging matatag sa panata, nakaugat sa katotohanan, tagapangalaga ng kulturang brahmin, at tagapaglingkod ng matatanda. Siya’y kanlungan ng lahat ng nilalang na sumuko, nagbibigay-galang sa bawat isa, at laging mahabagin sa dukha at inosente.

Verse 17

मातृभक्ति: परस्त्रीषु पत्‍न्यामर्ध इवात्मन: । प्रजासु पितृवत्स्‍निग्ध: किङ्करो ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७ ॥

Igagalang ng haring iyon ang lahat ng ibang babae na parang sariling ina, at ituturing ang kanyang asawa bilang kalahati ng kanyang katawan. Magiging mapagmahal siyang ama sa mamamayan, at magiging masunuring lingkod ng mga bhakta na laging nagpapahayag ng kaluwalhatian ng Panginoon.

Verse 18

देहिनामात्मवत्प्रेष्ठ: सुहृदां नन्दिवर्धन: । मुक्तसङ्गप्रसङ्गोऽयं दण्डपाणिरसाधुषु ॥ १८ ॥

Ituturing ng haring iyon ang lahat ng may katawan na nilalang na kasinghalaga ng sarili, at palaging magpapalago ng ligaya ng kanyang mga kaibigan. Makikisama siya sa mga pinalaya na, at magiging kamay ng parusa sa masasama.

Verse 19

अयं तु साक्षाद्भगवांस्त्र्यधीश:कूटस्थ आत्मा कलयावतीर्ण: । यस्मिन्नविद्यारचितं निरर्थकंपश्यन्ति नानात्वमपि प्रतीतम् ॥ १९ ॥

Ang haring ito ang panginoon ng tatlong daigdig at tuwirang pinagkalooban ng kapangyarihan ng Bhagavan; siya ang di-nagbabagong Atman, bumaba bilang śaktyāveśa-avatāra. Bilang kaluluwang pinalaya at ganap na marunong, nakikita niyang walang saysay ang sari-saring anyong materyal, kahit tila totoo, sapagkat ugat nito ang kamangmangan (avidyā).

Verse 20

अयं भुवो मण्डलमोदयाद्रे-र्गोप्तैकवीरो नरदेवनाथ: । आस्थाय जैत्रं रथमात्तचाप:पर्यस्यते दक्षिणतो यथार्क: ॥ २० ॥

Ang haring ito, tagapangalaga ng daigdig, ay magiging natatanging bayani na walang katunggali. Sasakay siya sa karwaheng nagwawagi, tangan ang di-matatalong pana, at lilibot sa buong mundo na gaya ng araw na umiikot sa sariling landas mula sa timog.

Verse 21

अस्मै नृपाला: किल तत्र तत्रबलिं हरिष्यन्ति सलोकपाला: । मंस्यन्त एषां स्त्रिय आदिराजंचक्रायुधं तद्यश उद्धरन्त्य: ॥ २१ ॥

Kapag naglakbay ang hari sa buong daigdig, ang ibang mga hari at mga tagapangalaga ng mga daigdig (mga diyos) ay mag-aalay sa kanya ng buwis at mga handog sa iba’t ibang lugar. Maging ang kanilang mga reyna ay kikilalanin siya bilang unang hari na may hawak na pamalo at disk (cakra), at aawitin ang kanyang katanyagan, sapagkat ang kanyang dangal ay magiging kasingtanyag ng Bhagavan.

Verse 22

अयं महीं गां दुदुहेऽधिराज:प्रजापतिर्वृत्तिकर: प्रजानाम् । यो लीलयाद्रीन् स्वशरासकोट्याभिन्दन् समां गामकरोद्यथेन्द्र: ॥ २२ ॥

Ang dakilang haring ito, tagapangalaga ng mga mamamayan, ay kapantay ng mga Prajāpati. Para sa ikabubuhay ng lahat, “gagatasan” niya ang lupa na parang baka, at gaya ni Indra ay dudurugin ang mga burol sa dulo ng kanyang busog upang mapantay ang daigdig.

Verse 23

विस्फूर्जयन्नाजगवं धनु: स्वयंयदाचरत्क्ष्मामविषह्यमाजौ । तदा निलिल्युर्दिशि दिश्यसन्तोलाङ्गूलमुद्यम्य यथा मृगेन्द्र: ॥ २३ ॥

Kapag siya mismo ang magpapaugong sa tali ng busog na Ajagava at magiging di-matitinag sa labanan habang nililibot ang kaharian, ang masasamang may ugaling asura at mga magnanakaw ay magtatago sa lahat ng dako, gaya ng maliliit na hayop na nagkukubli kapag ang leon ay naglalakad sa gubat na nakataas ang buntot.

Verse 24

एषोऽश्वमेधाञ् शतमाजहारसरस्वती प्रादुरभावि यत्र । अहार्षीद्यस्य हयं पुरन्दर:शतक्रतुश्चरमे वर्तमाने ॥ २४ ॥

Sa pinagmumulan ng Ilog Sarasvatī, isasagawa ng haring ito ang sandaang sakripisyong Aśvamedha. Sa huling sakripisyo, si Indra—Purandara, ang Śatakratu—ay magnanakaw ng kabayong panghandog.

Verse 25

एष स्वसद्मोपवने समेत्यसनत्कुमारं भगवन्तमेकम् । आराध्य भक्त्यालभतामलं तज्ज्ञानं यतो ब्रह्म परं विदन्ति ॥ २५ ॥

Makikipagtagpo ang haring ito kay Bhagavān Sanat-kumāra, isa sa apat na Kumāra, sa hardin ng kanyang palasyo. Sa debosyon (bhakti) ay sasambahin niya siya at tatanggap ng dalisay na kaalaman na nagpapakilala sa Kataas-taasang Brahman at nagdudulot ng transendental na ligaya.

Verse 26

तत्र तत्र गिरस्तास्ता इति विश्रुतविक्रम: । श्रोष्यत्यात्माश्रिता गाथा: पृथु: पृथुपराक्रम: ॥ २६ ॥

Sa ganitong paraan, kapag ang kabayanihan ni Haring Pṛthu ay makikilala ng lahat, si Pṛthu na may natatanging lakas ay palaging makikinig sa mga awit at salaysay na tumutukoy sa kanya at pumupuri sa kanyang mga gawaing makapangyarihan.

Verse 27

दिशो विजित्याप्रतिरुद्धचक्र:स्वतेजसोत्पाटितलोकशल्य: । सुरासुरेन्द्रैरुपगीयमानमहानुभावो भविता पतिर्भुव: ॥ २७ ॥

Walang sinuman ang makakasalungat sa utos ni Maharaja Pṛthu. Matapos niyang lupigin ang daigdig, sa kanyang ningning ay lubos niyang aalisin ang tatlong uri ng pagdurusa ng mga mamamayan. Pagkaraan, kikilalanin siya sa lahat ng dako, at ang mga pinuno ng mga deva at asura ay tiyak na aawit ng papuri sa kanyang dakilang mga gawa.