Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच आसीद् गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुत: । क्षीरोदेनावृत: श्रीमान्योजनायुतमुच्छ्रित: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: Mahal na Hari, may isang napakalaking bundok na tinatawag na Trikūṭa. Napaliligiran ito ng Karagatang Gatas, napakaganda, at may taas na sampung libong yojana.

Verse 2

तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: श‍ृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥

Ang bundok ay kasinglawak ng haba nito. Ang tatlong pangunahing tuktok—gawa sa bakal, pilak, at ginto—ay nagpapaganda sa lahat ng dako at sa langit. May iba pang mga tuktok na hitik sa hiyas at mineral, pinalamutian ng mga puno, baging, at palumpong; at ang malamyos na ugong ng mga talon ay lalo pang nagpapaganda sa bawat panig.

Verse 3

तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: श‍ृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥

Ang bundok ay kasinglawak ng haba nito. Ang tatlong pangunahing tuktok—gawa sa bakal, pilak, at ginto—ay nagpapaganda sa lahat ng dako at sa langit. May iba pang mga tuktok na hitik sa hiyas at mineral, pinalamutian ng mga puno, baging, at palumpong; at ang malamyos na ugong ng mga talon ay lalo pang nagpapaganda sa bawat panig.

Verse 4

स चावनिज्यमानाङ्‍‍घ्रि: समन्तात् पयऊर्मिभि: । करोति श्यामलां भूमिं हरिन्मरकताश्मभि: ॥ ४ ॥

Ang paanan ng bundok ay laging hinuhugasan ng mga alon ng Karagatang Gatas sa paligid; at dahil sa mga batong esmeraldang luntian na lumilitaw, ang lupa sa walong direksiyon ay nagiging luntiang madilim at marikit.

Verse 5

सिद्धचारणगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भ‍िर्जुष्टकन्दर: ॥ ५ ॥

Ang mga yungib ng bundok na iyon ay punô ng mga nilalang sa mas mataas na daigdig—mga Siddha, Cāraṇa, Gandharva, Vidyādhara, Mahoraga (mga nāga), Kinnara, at Apsarā—na dumarating upang maglaro at magsaya; kaya’t ang bawat yungib ay hitik sa mga naninirahan sa langit.

Verse 6

यत्र सङ्गीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया । अभिगर्जन्ति हरय: श्लाघिन: परशङ्कया ॥ ६ ॥

Sa pook na umaalingawngaw sa mga yungib ang awit ng mga nilalang sa langit, ang mga leon na palalo sa lakas ay umuungal sa di-matiis na inggit, sa pag-aakalang may ibang leon na umuungal nang gayon.

Verse 7

नानारण्यपशुव्रातसङ्कुलद्रोण्यलङ्‌कृत: । चित्रद्रुमसुरोद्यानकलकण्ठविहङ्गम: ॥ ७ ॥

Ang mga lambak sa paanan ng Bundok Trikūṭa ay napupuno ng sari-saring hayop sa gubat, at sa mga punong inaalagaan sa hardin ng mga deva, ang mga ibong may matamis na tinig ay masayang umaawit.

Verse 8

सरित्सरोभिरच्छोदै: पुलिनैर्मणिवालुकै: । देवस्त्रीमज्जनामोदसौरभाम्ब्वनिलैर्युत: ॥ ८ ॥

Maraming ilog at lawa ang Bundok Trikūṭa, at ang mga pampang ay nababalutan ng maliliit na hiyas na wari’y mga butil ng buhangin. Ang tubig ay malinaw na parang kristal; kapag naliligo roon ang mga dalagang deva, ang halimuyak ng kanilang katawan ay humahalo sa tubig at simoy, kaya’t lalo pang bumabango ang paligid.

Verse 9

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

Sa isang lambak ng Trikūṭa ay may harding tinatawag na Ṛtumat, pag-aari ni Varuṇa—ang dakilang banal at deboto—at ito’y pook-laro ng mga dalagang deva. Pinalamutian ito sa lahat ng dako ng mga punong makalangit na laging namumulaklak at namumunga sa bawat panahon: mandāra, pārijāta, pāṭala, aśoka, campaka; cūta, piyāla, panasa, mangga, āmrātaka, kramuka, niyog, datiles, granada; madhuka, śāla, palma, tamāla, asana, arjuna, ariṣṭa, uḍumbara, plakṣa, balete, kiṁśuka, punong-sandal; at mayroon ding picumarda, kovidāra, sarala, deodara, ubas, tubo, saging, jambu, badarī, akṣa, abhayā, at āmalakī.

Verse 10

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

Sa isang lambak ng Trikūṭa ay may harding tinatawag na Ṛtumat, pag-aari ni Varuṇa—ang dakilang banal at deboto—at ito’y pook-laro ng mga dalagang deva. Pinalamutian ito sa lahat ng dako ng mga punong makalangit na laging namumulaklak at namumunga sa bawat panahon: mandāra, pārijāta, pāṭala, aśoka, campaka; cūta, piyāla, panasa, mangga, āmrātaka, kramuka, niyog, datiles, granada; madhuka, śāla, palma, tamāla, asana, arjuna, ariṣṭa, uḍumbara, plakṣa, balete, kiṁśuka, punong-sandal; at mayroon ding picumarda, kovidāra, sarala, deodara, ubas, tubo, saging, jambu, badarī, akṣa, abhayā, at āmalakī.

Verse 11

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

Sa isang lambak ng Bundok Trikūṭa ay may banal na hardin na tinatawag na Ṛtumat. Ito’y pag-aari ng dakilang Varuṇa at pook-laro ng mga dalagang makalangit. Doon ay may mga punong namumulaklak at namumunga sa lahat ng panahon—mandāra, pārijāta, pāṭala, aśoka, campaka, at marami pang iba.

Verse 12

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

Sa harding iyon ay may mga punong madhuka, śāla, palma, tamāla, asana, arjuna, ariṣṭa, udumbara, plakṣa, balete, kiṁśuka at punong-sandal. Sa sari-saring bulaklak at bunga na di nauubos sa bawat panahon, ang hardin ni Varuṇa ay laging marilag, gaya ng palaruan ng mga diwata.

Verse 13

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

Naroon din ang ubas, tubo, saging, jambu, badarī, akṣa, abhaya at āmalakī; at napalilibutan ng mga punong picumarda, kovidāra, sarala at sura-dāru. Sa kasaganaan ng bulaklak at bunga sa bawat panahon, ang hardin ay nagningning ng banal na ganda sa lambak ng Trikūṭa.

Verse 14

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

Sa harding iyon ay may isang napakalawak na lawa, napaliligiran ng mga punong bilva, kapittha, jambīra, bhallātaka at iba pa; sa loob nito’y namumukadkad ang mga lotus na kumikislap na tila ginto. Hitik ang lawa sa kumuda, utpala, kahlāra at śatapatra, na lalo pang nagpaganda sa bundok.

Verse 15

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

Ang lawa’y hitik sa ganda ng mga bulaklak na kumuda, utpala, kahlāra at śatapatra. Ang mga bubuyog na lasing sa pulot ay umuugong, at ang mga ibong may malamyos na tinig ay umaawit; kaya’t ang pook ay lubhang kaaya-aya.

Verse 16

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

Sa harding iyon ay may isang napakalawak na lawa na punô ng mga lotus na kumikislap na tila ginto, at ng mga bulaklak na kumuda, utpala, kahlāra, at śatapatra na nagdaragdag sa ganda ng bundok. May mga punong bilva, kapittha, jambīra, bhallātaka at iba pa; ang mga bubuyog na lasing sa pulot ay umuugong, at ang mga ibon ay umaawit nang matamis at banal ang himig.

Verse 17

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

Dahil sa paglangoy ng mga isda at paggalaw ng mga pagong, ang tubig ay nag-aalun-alon at wari’y pinalamutian ng polen na nalaglag mula sa mga lotus. Ang lawa ay napalilibutan ng kadamba, vetasa, nala, nīpa, vañjulaka at iba pang halaman.

Verse 18

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

Ang lawa ay napaliligiran at pinalamutian ng mga bulaklak at punong gaya ng kunda, kurubaka, aśoka, śirīṣa, kūṭaja, iṅguda, kubjaka, at ng svarṇa-yūthī, nāga, punnāga, at jātī. Dahil sa sari-saring mababangong bulaklak, ang pampang ay lalo ring kaaya-aya sa debosyon.

Verse 19

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

Ang lawa at ang pampang nito ay pinalamutian ng mga baging na mallikā, śatapatra, at ng mādhavī, jālakā at iba pa. Sa pampang ay marami ring punong tila may “walang hanggang panahon,” sapagkat laging namumulaklak at namumunga. Kaya ang buong bundok ay nagningning sa marangal na kagandahan.

Verse 20

तत्रैकदा तद्‌गिरिकाननाश्रय: करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् । सकण्टकं कीचकवेणुवेत्रवद् विशालगुल्मं प्ररुजन्वनस्पतीन् ॥ २० ॥

Minsan, ang pinuno ng mga elepanteng naninirahan sa gubat ng Bundok Trikūṭa ay naglakad patungo sa lawa kasama ang mga babaeng elepante. Sa daan, winasak niya ang maraming halaman, baging, masukal na palumpong at mga puno, na hindi iniintindi ang matutulis na tinik.

Verse 21

यद्गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगा: सखड्‌गा: । महोरगाश्चापि भयाद्‌द्रवन्ति सगौरकृष्णा: सरभाश्चमर्य: ॥ २१ ॥

Sa amoy pa lamang ni Gajendra, ang ibang elepante, mga tigre at mababangis na hayop gaya ng leon, rhinoceros, malalaking ahas at itim‑puting sarabha ay tumakas sa takot; pati mga camarī na usa ay naglayasan.

Verse 22

गोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च । अन्यत्र क्षुद्रा हरिणा: शशादय- श्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण ॥ २२ ॥

Dahil sa biyaya ng elepanteng iyon, ang mga soro, lobo, kalabaw, oso, baboy‑ramo, gopuccha, porcupine, unggoy, kuneho, iba pang usa at maraming maliliit na hayop ay gumagala sa ibang bahagi ng gubat nang walang takot; hindi sila natatakot sa kanya.

Verse 23

स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्‌द्रुतम् ॥ २४ ॥

Ang pinuno ng mga elepante, na pinapaso ng init, ay napaliligiran ng mga lalaking at babaeng elepante at sinusundan ng mga batang elepanteng may tumutulong katas ng musth. Sa bigat ng kanyang katawan ay pinayanig niya sa paligid ang Bundok Trikūṭa; ang mga bubuyog na umiinom ng pulot ay wari’y naglilingkod sa kanya sa pag-inom ng kanyang musth. Mula sa malayo ay naamoy niya ang alikabok ng polen ng lotus na dala ng hangin mula sa lawa; kaya, kasama ang kanyang pangkat na uhaw na uhaw, at may matang nalalango, mabilis siyang dumating sa pampang ng lawa.

Verse 24

स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्‌द्रुतम् ॥ २४ ॥

Ang pinuno ng mga elepante, na pinapaso ng init, ay napaliligiran ng mga lalaking at babaeng elepante at sinusundan ng mga batang elepanteng may tumutulong katas ng musth. Sa bigat ng kanyang katawan ay pinayanig niya sa paligid ang Bundok Trikūṭa; ang mga bubuyog na umiinom ng pulot ay wari’y naglilingkod sa kanya sa pag-inom ng kanyang musth. Mula sa malayo ay naamoy niya ang alikabok ng polen ng lotus na dala ng hangin mula sa lawa; kaya, kasama ang kanyang pangkat na uhaw na uhaw, at may matang nalalango, mabilis siyang dumating sa pampang ng lawa.

Verse 25

विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुरूषितम् । पपौ निकामं निजपुष्करोद्‌धृत- मात्मानमद्भ‍ि: स्‍नपयन्गतक्लम: ॥ २५ ॥

Pumasok ang hari ng mga elepante sa lawa na malinaw, malamig at tila amrita, na mabango sa alikabok ng polen ng lotus at utpala na kumikislap na parang ginto. Naligo siya nang lubos at nawala ang pagod; saka gamit ang kanyang nguso ay sumalok ng tubig at uminom nang sagana hanggang mabusog ang uhaw.

Verse 26

स पुष्करेणोद्‌धृतशीकराम्बुभि- र्निपाययन्संस्‍नपयन्यथा गृही । घृणी करेणु: करभांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणोऽजमायया ॥ २६ ॥

Gaya ng taong kulang sa espirituwal na kaalaman at labis na nakakapit sa pamilya, si Gajendra na nalinlang ng panlabas na māyā ni Śrī Kṛṣṇa ay sumalok ng tubig sa lawa gamit ang kanyang nguso, binasâ at pinaligo ang mga inahing elepante at mga anak, at pinainom sila; hindi niya ininda ang hirap ng paggawa.

Verse 27

तं तत्र कश्चिन्नृप दैवचोदितो ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् । यद‍ृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो यथाबलं सोऽतिबलो विचक्रमे ॥ २७ ॥

O Hari, sa pagsasaayos ng tadhana, isang napakalakas na buwaya ang nagalit at sinunggaban ang paa ni Gajendra sa tubig. Bagaman biglang napasok sa kapahamakan, ang malakas na elepante ay nagsikap nang buong lakas upang makalaya.

Verse 28

तथातुरं यूथपतिं करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा । विचुक्रुशुर्दीनधियोऽपरे गजा: पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन् ॥ २८ ॥

Pagkaraan, nang makita ng mga inahing elepante ang pinuno ng kawan na si Gajendra na hinihila nang mabilis ng mas malakas na buwaya, sila’y labis na nalungkot at napaiyak. Ninais tumulong ang ibang elepante sa paghawak mula sa likuran, ngunit dahil sa lakas ng buwaya ay hindi nila siya mailigtas.

Verse 29

नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयो- र्विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथ: । समा: सहस्रं व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चित्रममंसतामरा: ॥ २९ ॥

O Hari, sa ganitong paraan naglaban ang elepante at ang buwaya, hinihila ang isa’t isa papasok at palabas ng tubig, sa loob ng isang libong taon. Nang makita ng mga diyos ang labang ito ng dalawang nilalang na kapwa buhay pa, sila’y lubhang namangha.

Verse 30

ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां कालेन दीर्घेण महानभूद् व्यय: । विकृष्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत् सकलं जलौकस: ॥ ३० ॥

Pagkaraan, dahil sa patuloy na paghila sa kanya sa tubig at sa mahabang taong pakikipaglaban, nabawasan nang malaki ang lakas ng isip, katawan, at pandama ni Gajendra. Kabaligtaran naman, ang buwaya bilang hayop sa tubig ay lalo pang sumigla at lumakas ang katawan at pandama.

Verse 31

इत्थं गजेन्द्र: स यदाप सङ्कटं प्राणस्य देही विवशो यद‍ृच्छया । अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत ॥ ३१ ॥

Sa gayon, si Gajendra, hari ng mga elepante, ay ayon sa kalooban ng tadhana ay naipit sa kapit ng buwaya. Dahil may katawan, siya’y naging walang magawa at matagal na hindi makalaya. Sa takot sa kamatayan, nagmuni-muni siya nang matagal at sa huli’y nagpasya nang ganito.

Verse 32

न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजा: कुत: करिण्य: प्रभवन्ति मोचितुम् । ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो- ऽप्यहं च तं यामि परं परायणम् ॥ ३२ ॥

Ni ang mga elepanteng kaibigan at kamag-anak ko ay hindi ako mailigtas sa panganib na ito; lalo na ang aking mga asawa. Sa kalooban ng Tagapag-ayos ng tadhana, nabihag ako sa pisi ng buwaya. Kaya ako’y sasandig sa Bhagavān, ang Kataas-taasang Kanlungan ng lahat.

Verse 33

य: कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्भ‍या- न्मृत्यु: प्रधावत्यरणं तमीमहि ॥ ३३ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ay tunay na makapangyarihan. Ang ahas ng panahon—ang kamatayan—na may nakakatakot na lakas ay walang tigil na humahabol upang lumamon sa lahat; ngunit ang sinumang matakot at sumilong sa Panginoon ay Kanyang pinangangalagaan. Maging ang kamatayan ay tumatakas sa takot sa Kanya; kaya ako’y sumusuko sa Kanya, ang tunay na kanlungan ng lahat.