Adhyaya 15

Verse 1

श्रीराजोवाच बले: पदत्रयं भूमे: कस्माद्धरिरयाचत । भूतेश्वर: कृपणवल्ल‍ब्धार्थोऽपि बबन्ध तम् ॥ १ ॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि न: । याच्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागस: ॥ २ ॥

Nagtanong ang Mahārāja Parīkṣit: Si Hari, ang May-ari ng lahat, bakit humingi kay Bali ng tatlong hakbang ng lupa na parang dukha? At nang matanggap ang handog, bakit pa rin siya iginapos ng Bhūteśvara? Labis naming nais malaman ang hiwaga ng mga tila salungatang ito; paano ginapos ng ganap na Yajñeśvara ang walang sala?

Verse 2

श्रीराजोवाच बले: पदत्रयं भूमे: कस्माद्धरिरयाचत । भूतेश्वर: कृपणवल्ल‍ब्धार्थोऽपि बबन्ध तम् ॥ १ ॥ एतद् वेदितुमिच्छामो महत्कौतूहलं हि न: । याच्ञेश्वरस्य पूर्णस्य बन्धनं चाप्यनागस: ॥ २ ॥

Tinanong ng Mahārāja Parīkṣit: Si Hari, ang Panginoon ng lahat, bakit humingi kay Bali ng tatlong hakbang ng lupa na parang maralita? At kahit natanggap na ang handog, bakit pa rin siya iginapos ng Bhūteśvara? Sabik kaming malaman: paano ginapos ng ganap na Yajñeśvara ang walang sala?

Verse 3

श्रीशुक उवाच पराजितश्रीरसुभिश्च हापितो हीन्द्रेण राजन्भृगुभि: स जीवित: । सर्वात्मना तानभजद् भृगून्बलि: शिष्यो महात्मार्थनिवेदनेन ॥ ३ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: O Hari, nang magapi ni Indra si Bali, nawala ang kanyang karangyaan at napatay pa sa labanan; saka siya muling binuhay ni Śukrācārya, na mula sa angkan ni Bhṛgu. Dahil dito, ang dakilang si Bali ay naging alagad at naglingkod sa mga Bhṛgu nang may matibay na pananampalataya, inihahandog ang lahat sa pamamagitan ng ganap na pagsuko ng sarili.

Verse 4

तं ब्राह्मणा भृगव: प्रीयमाणा अयाजयन्विश्वजिता त्रिणाकम् । जिगीषमाणं विधिनाभिषिच्य महाभिषेकेण महानुभावा: ॥ ४ ॥

Lubhang kinalugdan ng mga brāhmaṇa na mula sa angkan ni Bhṛgu si Bali. Dahil nais niyang daigin ang kaharian ni Indra sa Trināka, nilinis nila siya ayon sa mga tuntunin, pinaliguan, itinanghal sa pamamagitan ng dakilang abhiṣeka, at inatasang magsagawa ng yajñang tinatawag na Viśvajit.

Verse 5

ततो रथ: काञ्चनपट्टनद्धो हयाश्च हर्यश्वतुरङ्गवर्णा: । ध्वजश्च सिंहेन विराजमानो हुताशनादास हविर्भिरिष्टात् ॥ ५ ॥

Nang ialay ang ghee sa apoy ng paghahandog, mula sa apoy ay lumitaw ang isang makalangit na karwaheng nababalutan ng ginto at seda. Lumitaw rin ang mga dilaw na kabayong tulad ng kay Indra, at isang watawat na may tanda ng leon na nagniningning.

Verse 6

धनुश्च दिव्यं पुरटोपनद्धं तूणावरिक्तौ कवचं च दिव्यम् । पितामहस्तस्य ददौ च माला- मम्‍लानपुष्पां जलजं च शुक्र: ॥ ६ ॥

Lumitaw din ang isang banal na busog na ginintuan, dalawang sisidlan ng palaso na puno ng mga palasong di pumapalya, at makalangit na baluti. Pagkaraan, ibinigay ni Prahlāda Mahārāja, ang lolo, ang kuwintas ng bulaklak na di nalalanta, at ipinagkaloob ni Śukrācārya ang isang śaṅkha (banal na kabibe).

Verse 7

एवं स विप्रार्जितयोधनार्थ- स्तै: कल्पितस्वस्त्ययनोऽथ विप्रान् । प्रदक्षिणीकृत्य कृतप्रणाम: प्रह्लादमामन्‍त्र्य नमश्चकार ॥ ७ ॥

Kaya nito, matapos isagawa ni Mahārāja Bali ang natatanging ritwal na itinuro ng mga brāhmaṇa at, sa kanilang biyaya, matanggap ang mga kagamitang pangdigma, nilibot niya ang mga brāhmaṇa at nag-alay ng pagyukod. Binati rin niya si Prahlāda Mahārāja at naghandog ng paggalang sa kanya.

Verse 8

अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथ: । सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्‌गी धृतेषुधि: ॥ ८ ॥ हेमाङ्गदलसब्दाहु: स्फुरन्मकरकुण्डल: । रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट् ॥ ९ ॥

Pagkaraan, sumakay si Mahārāja Bali—ang dakilang mandirigma—sa makalangit na karwaheng ibinigay ni Śukrācārya ng angkan ni Bhṛgu. Nakasuot siya ng magandang kuwintas na bulaklak, nakabaluti, may hawak na busog, may tabak, at may sisidlan ng mga palaso. Sa mga bisig na may gintong pulseras at mga taingang may kumikislap na makara-kundal, nang maupo siya sa luklukan ng karwahe ay nagningning siyang tulad ng sinasambang apoy sa dambana ng yajña.

Verse 9

अथारुह्य रथं दिव्यं भृगुदत्तं महारथ: । सुस्रग्धरोऽथ सन्नह्य धन्वी खड्‌गी धृतेषुधि: ॥ ८ ॥ हेमाङ्गदलसब्दाहु: स्फुरन्मकरकुण्डल: । रराज रथमारूढो धिष्ण्यस्थ इव हव्यवाट् ॥ ९ ॥

Pagkaraan, sumakay si Mahārāja Bali—ang dakilang mandirigma—sa makalangit na karwaheng ibinigay ni Śukrācārya ng angkan ni Bhṛgu. Nakasuot siya ng magandang kuwintas na bulaklak, nakabaluti, may hawak na busog, may tabak, at may sisidlan ng mga palaso. Sa mga bisig na may gintong pulseras at mga taingang may kumikislap na makara-kundal, nang maupo siya sa luklukan ng karwahe ay nagningning siyang tulad ng sinasambang apoy sa dambana ng yajña.

Verse 10

तुल्यैश्वर्यबलश्रीभि: स्वयूथैर्दैत्ययूथपै: । पिबद्भ‍िरिव खं द‍ृग्भिर्दहद्भ‍ि: परिधीनिव ॥ १० ॥ वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभु: । ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी ॥ ११ ॥

Napapaligiran ng sariling hukbo at ng mga pinunong daitya na kapantay sa lakas, karangyaan, at kagandahan, si Bali Mahārāja’y waring iinumin ang langit sa tingin at susunugin ang lahat ng dako.

Verse 11

तुल्यैश्वर्यबलश्रीभि: स्वयूथैर्दैत्ययूथपै: । पिबद्भ‍िरिव खं द‍ृग्भिर्दहद्भ‍ि: परिधीनिव ॥ १० ॥ वृतो विकर्षन् महतीमासुरीं ध्वजिनीं विभु: । ययाविन्द्रपुरीं स्वृद्धां कम्पयन्निव रोदसी ॥ ११ ॥

Pagkaraan, habang itinutulak pasulong ang napakalaking hukbong asura, tumungo si Bali Mahārāja sa masaganang Indrapurī; wari’y nanginginig ang buong ibabaw ng daigdig.

Verse 12

रम्यामुपवनोद्यानै: श्रीमद्भ‍िर्नन्दनादिभि: । कूजद्विहङ्गमिथुनैर्गायन्मत्तमधुव्रतै: । प्रवालफलपुष्पोरुभारशाखामरद्रुमै: ॥ १२ ॥

Ang lungsod ni Indra ay hitik sa kaaya-ayang hardin at halamanan gaya ng Nandana; may mga pares ng ibong huni nang huni at mga bubuyog na lasing sa pulot na umaawit, at ang mga sanga ng mga punong walang-kamatayan ay nakayuko sa bigat ng dahon, bulaklak, at bunga.

Verse 13

हंससारसचक्राह्वकारण्डवकुलाकुला: । नलिन्यो यत्र क्रीडन्ति प्रमदा: सुरसेविता: ॥ १३ ॥

Doon ay may mga lawa ng lotus na punô ng mga sisne, tagak, cakravāka, at mga bibe; ang magagandang babae na iniingatan ng mga deva ay naglalaro roon.

Verse 14

आकाशगङ्गया देव्या वृतां परिखभूतया । प्राकारेणाग्निवर्णेन साट्टालेनोन्नतेन च ॥ १४ ॥

Ang lungsod ay napalilibutan ng mga trintserang punô ng banal na tubig-Ganga na tinatawag na Ākāśa-gaṅgā, at ng mataas na pader na kulay-apoy, na may mga parapet para sa pakikipaglaban.

Verse 15

रुक्‍मपट्टकपाटैश्च द्वारै: स्फटिकगोपुरै: । जुष्टां विभक्तप्रपथां विश्‍वकर्मविनिर्मिताम् ॥ १५ ॥

Ang mga pinto ng lungsod ay yari sa matitibay na plakang ginto, at ang mga tarangkahan ay mula sa napakagandang kristal. Pinagdugtong ito ng iba’t ibang lansangang-bayan; ang buong lungsod ay itinayo ni Viśvakarmā.

Verse 16

सभाचत्वररथ्याढ्यां विमानैर्न्यर्बुदैर्युताम् । श‍ृङ्गाटकैर्मणिमयैर्वज्रविद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥

Ang lungsod ay sagana sa mga bulwagan ng pagtitipon, mga liwasan at malalawak na lansangan, at hitik sa di-mabilang (nyarbuda) na vimāna. Ang mga sangandaan ay yari sa hiyas, at may mga upuang-dambana na gawa sa diyamante at koral.

Verse 17

यत्र नित्यवयोरूपा: श्यामा विरजवासस: । भ्राजन्ते रूपवन्नार्यो ह्यर्चिर्भिरिव वह्नय: ॥ १७ ॥

Doon, ang mga babaeng marikit—laging bata at maganda, may katangiang śyāmā, at nakasuot ng malilinis na kasuotan—ay kumikislap na parang apoy na may mga liyab.

Verse 18

सुरस्त्रीकेशविभ्रष्टनवसौगन्धिकस्रजाम् । यत्रामोदमुपादाय मार्ग आवाति मारुत: ॥ १८ ॥

Doon, ang simoy sa mga lansangan ay nagdadala ng halimuyak ng mga sariwang mababangong garlandang nalaglag mula sa buhok ng mga dalagang makalangit.

Verse 19

हेमजालाक्षनिर्गच्छद्धूमेनागुरुगन्धिना । पाण्डुरेण प्रतिच्छन्नमार्गे यान्ति सुरप्रिया: ॥ १९ ॥

Dumaan ang mga apsarā sa mga lansangang nababalutan ng maputing usok na mabango sa aguru, na lumalabas mula sa mga bintanang may gintong sala-sala.

Verse 20

मुक्तावितानैर्मणिहेमकेतुभि- र्नानापताकावलभीभिरावृताम् । शिखण्डिपारावतभृङ्गनादितां वैमानिकस्त्रीकलगीतमङ्गलाम् ॥ २० ॥

Nalililiman ang lungsod ng mga toldang may palamuting perlas, at sa tuktok ng mga palasyo ay may mga watawat na perlas at ginto. Umaalingawngaw ang tunog ng paboreal, kalapati at bubuyog; sa itaas, lumilipad ang mga vimana na puno ng magagandang babae na umaawit ng mapagpalang awit.

Verse 21

मृदङ्गशङ्खानकदुन्दुभिस्वनै: सतालवीणामुरजेष्टवेणुभि: । नृत्यै: सवाद्यैरुपदेवगीतकै- र्मनोरमां स्वप्रभया जितप्रभाम् ॥ २१ ॥

Napuno ang lungsod ng tunog ng mṛdaṅga, kabibe, ānaka, dundubhi, mga cymbal, vīṇā, muraja at matamis na plawta na sabay-sabay tumutugtog. Walang tigil ang sayaw at tugtugan, at umaawit ang mga Gandharva; ang kagandahan ng Indrapurī ay tila dinaig ang mismong kagandahan.

Verse 22

यां न व्रजन्त्यधर्मिष्ठा: खला भूतद्रुह: शठा: । मानिन: कामिनो लुब्धा एभिर्हीना व्रजन्ति यत् ॥ २२ ॥

Walang makapapasok sa lungsod na iyon na makasalanan, masama, nananakit ng mga nilalang, mapanlinlang, mapagkunwaring mapagmataas, mahalay, o sakim. Ang mga naninirahan doon ay walang ganitong kapintasan.

Verse 23

तां देवधानीं स वरूथिनीपति- र्बहि: समन्ताद् रुरुधे पृतन्यया । आचार्यदत्तं जलजं महास्वनं दध्मौ प्रयुञ्जन्भयमिन्द्रयोषिताम् ॥ २३ ॥

Si Bali Mahārāja, pinunò ng di-mabilang na hukbo, ay tinipon ang kanyang mga kawal sa labas ng tahanan ni Indra at sinalakay ito mula sa lahat ng panig. Hinipan niya ang malakas na kabibeng ibinigay ng kanyang gurong si Śukrācārya, kaya natakot ang mga babaeng nasa ilalim ng pag-iingat ni Indra.

Verse 24

मघवांस्तमभिप्रेत्य बले: परममुद्यमम् । सर्वदेवगणोपेतो गुरुमेतदुवाच ह ॥ २४ ॥

Nang makita ang di-mapapagod na pagsisikap at maunawaan ang layon ni Bali Mahārāja, si Maghavā Indra, kasama ang iba pang mga deva, ay lumapit sa kanyang gurong si Bṛhaspati at nagsalita nang ganito.

Verse 25

भगवन्नुद्यमो भूयान्बलेर्न: पूर्ववैरिण: । अविषह्यमिमं मन्ये केनासीत्तेजसोर्जित: ॥ २५ ॥

O Panginoon, ang dati naming kaaway na si Bali Mahārāja ay ngayo’y may panibagong sigla. Nakamtan niya ang kahanga-hangang lakas at kapangyarihan kaya iniisip naming baka hindi namin mapigil ang kanyang kabayanihan.

Verse 26

नैनं कश्चित् कुतो वापि प्रतिव्योढुमधीश्वर: । पिबन्निव मुखेनेदं लिहन्निव दिशो दश । दहन्निव दिशो द‍ृग्भि: संवर्ताग्निरिवोत्थित: ॥ २६ ॥

Walang sinuman saanman ang makapipigil sa ayos-militar ni Bali. Siya’y wari’y iinumin ang buong sansinukob sa kanyang bibig, didilaan ang sampung direksiyon sa kanyang dila, at susunugin ang lahat ng dako sa kanyang mga mata; siya’y bumangon na parang mapuksaing apoy na saṁvartaka.

Verse 27

ब्रूहि कारणमेतस्य दुर्धर्षत्वस्य मद्रिपो: । ओज: सहो बलं तेजो यत एतत्समुद्यम: ॥ २७ ॥

Pakisabi—ano ang sanhi ng pagiging di-matitinag ng aking kaaway na si Bali Mahārāja? Saan nagmula ang kanyang sigla, tapang, lakas, kapangyarihan, at pananabik sa tagumpay?

Verse 28

श्रीगुरुरुवाच जानामि मघवञ्छत्रोरुन्नतेरस्य कारणम् । शिष्यायोपभृतं तेजो भृगुभिर्ब्रह्मवादिभि: ॥ २८ ॥

Sinabi ni Bṛhaspati, ang gurong espirituwal ng mga deva: O Indra, alam ko ang sanhi ng paglakas ng iyong kaaway. Ang mga brāhmaṇa na mula sa angkan ni Bhṛgu, na mga tagapagsalita ng Brahman, ay nalugod sa kanilang alagad na si Bali Mahārāja at pinagkalooban siya ng pambihirang kapangyarihan.

Verse 29

ओजस्विनं बलिं जेतुं न समर्थोऽस्ति कश्चन । भवद्विधो भवान्वापि वर्जयित्वेश्वरं हरिम् । विजेष्यति न कोऽप्येनं ब्रह्मतेज:समेधितम् । नास्य शक्त: पुर: स्थातुं कृतान्तस्य यथा जना: ॥ २९ ॥

Walang sinuman ang makapagtatagumpay laban sa napakamakapangyarihang Bali. Kahit ang tulad mo, o ikaw man, maliban sa Kataas-taasang Panginoon na si Hari, ay hindi siya matatalo. Siya’y pinatibay ng brahma-tejas; gaya ng walang makatatayo sa harap ni Yamarāja, gayon din ngayon walang makatatayo sa harap ni Bali Mahārāja.

Verse 30

तस्मान्निलयमुत्सृज्य यूयं सर्वे त्रिविष्टपम् । यात कालं प्रतीक्षन्तो यत: शत्रोर्विपर्यय: ॥ ३० ॥

Kaya nga, kayong lahat ay lisanin ang Triviṣṭapa (kalangitan) at pumunta sa ibang dako; maghintay hanggang mabaligtad ang kalagayan ng mga kaaway, sa lugar na hindi nila kayo makikita.

Verse 31

एष विप्रबलोदर्क: सम्प्रत्यूर्जितविक्रम: । तेषामेवापमानेन सानुबन्धो विनङ्‌क्ष्यति ॥ ३१ ॥

Si Bali Mahārāja, anak ni Virocana, ay ngayo’y napakalakas dahil sa mga biyaya ng mga brāhmaṇa; ngunit kapag nilapastangan niya ang mga brāhmaṇa sa bandang huli, siya’y magagapi at mapapahamak kasama ang mga kaibigan at katuwang.

Verse 32

एवं सुमन्त्रितार्थास्ते गुरुणार्थानुदर्शिना । हित्वा त्रिविष्टपं जग्मुर्गीर्वाणा: कामरूपिण: ॥ ३२ ॥

Ipinagpatuloy ni Śukadeva Gosvāmī: Nang mapayuhan para sa kanilang kapakanan ni guro Bṛhaspati, agad tinanggap ng mga diyos ang kanyang salita. Nag-anyong ayon sa nais, iniwan nila ang kahariang langit at nagkawatak-watak nang hindi napapansin ng mga asura.

Verse 33

देवेष्वथ निलीनेषु बलिर्वैरोचन: पुरीम् । देवधानीमधिष्ठाय वशं निन्ये जगत्‍त्रयम् ॥ ३३ ॥

Nang maglaho ang mga diyos, si Bali Mahārāja, anak ni Virocana, ay pumasok sa Devadhānī, ang kabiserang makalangit, at mula roon ay isinailalim niya sa kanyang kapangyarihan ang tatlong daigdig.

Verse 34

तं विश्वजयिनं शिष्यं भृगव: शिष्यवत्सला: । शतेन हयमेधानामनुव्रतमयाजयन् ॥ ३४ ॥

Ang mga brāhmaṇa na inapo ni Bhṛgu, na mapagmahal sa kanilang alagad, ay lubhang nalugod sa disipulong nagwagi sa buong sansinukob; ayon sa kanilang panata at ritwal, pinagawa nila sa kanya ang sandaang aśvamedha na paghahandog.

Verse 35

ततस्तदनुभावेन भुवनत्रयविश्रुताम् । कीर्तिं दिक्षु वितन्वान: स रेज उडुराडिव ॥ ३५ ॥

Dahil sa bisa ng mga paghahandog na iyon, kumalat sa tatlong daigdig at sa lahat ng dako ang katanyagan ni Bali Mahārāja; siya’y nagningning sa kanyang kalagayan na parang maliwanag na buwan sa langit.

Verse 36

बुभुजे च श्रियं स्वृद्धां द्विजदेवोपलम्भिताम् । कृतकृत्यमिवात्मानं मन्यमानो महामना: ॥ ३६ ॥

Dahil sa biyaya ng mga brāhmaṇa, tinamasa ni Bali Mahārāja ang napakasaganang karangyaan; bilang dakilang-loob, inakala niyang ganap na siya at nagsimulang magtamasa ng ligaya ng kaharian.