Adhyaya 11

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथो सुरा: प्रत्युपलब्धचेतस: परस्य पुंस: परयानुकम्पया । जघ्नुर्भृशं शक्रसमीरणादय- स्तांस्तान्‍रणे यैरभिसंहता: पुरा ॥ १ ॥

Sinabi ni Śukadeva: Pagkaraan, sa sukdulang habag ni Śrī Hari, ang mga diyos na pinamumunuan nina Indra at Vāyu ay muling nabuhay at nagbalik-lakas. Nang mapasigla, sinimulan nilang hampasin nang mabigat sa digmaan ang mismong mga asura na dati’y tumalo sa kanila.

Verse 2

वैरोचनाय संरब्धो भगवान्पाकशासन: । उदयच्छद् यदा वज्रं प्रजा हा हेति चुक्रुशु: ॥ २ ॥

Nang ang pinakamakapangyarihang si Indra ay nagalit at kinuha ang kanyang kidlat upang patayin si Mahārāja Bali, ang mga demonyo ay nagsimulang tumaghoy, 'Ay, ay!'

Verse 3

वज्रपाणिस्तमाहेदं तिरस्कृत्य पुर:स्थितम् । मनस्विनं सुसम्पन्नं विचरन्तं महामृधे ॥ ३ ॥

Mahinahon, mapagparaya at may sapat na kagamitan para sa pakikipaglaban, si Mahārāja Bali ay humarap kay Indra sa malaking larangan ng digmaan. Si Haring Indra, na laging may hawak na kidlat, ay sumaway kay Mahārāja Bali ng ganito.

Verse 4

नटवन्मूढ मायाभिर्मायेशान् नो जिगीषसि । जित्वा बालान् निबद्धाक्षान् नटो हरति तद्धनम् ॥ ४ ॥

Sinabi ni Indra: O tampalasan, tulad ng isang manloloko na tinatakpan ang mga mata ng isang bata at kinukuha ang kanyang mga ari-arian, sinusubukan mong talunin kami sa pamamagitan ng pagpapakita ng kapangyarihang mistiko, bagaman alam mo na kami ang mga panginoon ng lahat ng gayong kapangyarihan.

Verse 5

आरुरुक्षन्ति मायाभिरुत्सिसृप्सन्ति ये दिवम् । तान्दस्यून्विधुनोम्यज्ञान्पूर्वस्माच्च पदादध: ॥ ५ ॥

Ang mga hangal at tampalasan na nagnanais na umakyat sa itaas na sistema ng planeta sa pamamagitan ng kapangyarihang mistiko, o nagsisikap na makamit ang espirituwal na mundo, ay ipinapadala ko sa pinakamababang rehiyon ng uniberso.

Verse 6

सोऽहं दुर्मायिनस्तेऽद्य वज्रेण शतपर्वणा । शिरो हरिष्ये मन्दात्मन्घटस्व ज्ञातिभि: सह ॥ ६ ॥

Ngayon, gamit ang aking kidlat na may daan-daang matatalim na gilid, puputulin ko ang iyong ulo mula sa iyong katawan. Kahit na nakakagawa ka ng maraming salamangka sa pamamagitan ng ilusyon, kulang ka sa kaalaman. Ngayon, subukan mong mabuhay sa larangan ng digmaan na ito kasama ang iyong mga kamag-anak.

Verse 7

श्रीबलिरुवाच सङ्ग्रामे वर्तमानानां कालचोदितकर्मणाम् । कीर्तिर्जयोऽजयो मृत्यु: सर्वेषां स्युरनुक्रमात् ॥ ७ ॥

Sinabi ni Śrī Bali Mahārāja: Lahat ng nasa larangan ng digmaan ay nasa ilalim ng walang-hanggang Panahon; ayon sa itinakdang karma, sunod-sunod na dumarating ang dangal, tagumpay, pagkatalo, at kamatayan.

Verse 8

तदिदं कालरशनं जगत् पश्यन्ति सूरय: । न हृष्यन्ति न शोचन्ति तत्र यूयमपण्डिता: ॥ ८ ॥

Nakikita ng mga pantas ang mundong ito na nakagapos sa tali ng Panahon; kaya hindi sila nagagalak ni nagdadalamhati. Kaya dahil nagbubunyi kayo sa tagumpay, kayo’y itinuturing na hindi gaanong marunong.

Verse 9

न वयं मन्यमानानामात्मानं तत्र साधनम् । गिरो व: साधुशोच्यानां गृह्णीमो मर्मताडना: ॥ ९ ॥

Iniisip ninyong mga deva na kayo mismo ang dahilan ng dangal at tagumpay. Dahil sa inyong kamangmangan, naaawa sa inyo ang mga banal. Kaya kahit masakit sa puso ang inyong mga salita, hindi namin ito tinatanggap.

Verse 10

श्रीशुक उवाच इत्याक्षिप्य विभुं वीरो नाराचैर्वीरमर्दन: । आकर्णपूर्णैरहनदाक्षेपैराहतं पुन: ॥ १० ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Matapos sawayin si Indra, hari ng langit, sa matatalim na salita, si Bali Mahārāja—tagapagpabagsak ng mga bayani—ay humila ng pana hanggang sa tainga at sinalakay si Indra gamit ang mga palasong nārāca; saka muli siyang pinagsabihan nang mariin.

Verse 11

एवं निराकृतो देवो वैरिणा तथ्यवादिना । नामृष्यत् तदधिक्षेपं तोत्राहत इव द्विप: ॥ ११ ॥

Bagaman sinaway siya ng kaaway na nagsasabi ng katotohanan, hindi nainis si Haring Indra sa paratang na iyon, gaya ng elepanteng hinahampas ng pang-udyok ngunit hindi nagugulo.

Verse 12

प्राहरत् कुलिशं तस्मा अमोघं परमर्दन: । सयानो न्यपतद् भूमौ छिन्नपक्ष इवाचल: ॥ १२ ॥

Noon, si Indra na manlulupig sa kaaway ay nagpakawala ng di-sumasablay na vajra upang patayin si Bali Mahārāja. Bumagsak si Bali kasama ang kaniyang sasakyang panghimpapawid, gaya ng bundok na naputulan ng mga pakpak.

Verse 13

सखायं पतितं द‍ृष्ट्वा जम्भो बलिसख: सुहृत् । अभ्ययात् सौहृदं सख्युर्हतस्यापि समाचरन् ॥ १३ ॥

Nang makita ni Jambhāsura, ang kaibigan at tapat na kapanalig ni Bali, na bumagsak ang kaniyang kaibigan, humarap siya kay Indra na kaaway upang gampanan ang pagkamagiliw at tungkulin ng pagkakaibigan kahit sa napatay na kaibigan.

Verse 14

स सिंहवाह आसाद्य गदामुद्यम्य रंहसा । जत्रावताडयच्छक्रं गजं च सुमहाबल: ॥ १४ ॥

Ang napakalakas na si Jambhāsura, na nakasakay sa leon, ay mabilis na lumapit kay Indra at itinaas ang pamalo upang hampasin nang malakas ang balikat niya; hinampas din niya ang elepante ni Indra.

Verse 15

गदाप्रहारव्यथितो भृशं विह्वलितो गज: । जानुभ्यां धरणीं स्पृष्ट्वा कश्मलं परमं ययौ ॥ १५ ॥

Dahil sa hampas ng pamalo ni Jambhāsura, ang elepante ni Indra ay labis na nasaktan at nalito. Lumuhod ito at dumikit ang mga tuhod sa lupa, saka nawalan ng malay.

Verse 16

ततो रथो मातलिना हरिभिर्दशशतैर्वृत: । आनीतो द्विपमुत्सृज्य रथमारुरुहे विभु: ॥ १६ ॥

Pagkaraan, dinala ni Mātali, ang kutsero ni Indra, ang karwahe ni Indra na hinihila ng isang libong kabayo. Iniwan ni Indra ang elepante at sumakay sa karwahe.

Verse 17

तस्य तत् पूजयन् कर्म यन्तुर्दानवसत्तम: । शूलेन ज्वलता तं तु स्मयमानोऽहनन्मृधे ॥ १७ ॥

Pinuri ni Jambhāsura, ang pinakamainam sa mga asura, ang paglilingkod ni Mātali at ngumiti; subalit sa labanan ay tinamaan niya si Mātali ng naglalagablab na trident.

Verse 18

सेहे रुजं सुदुर्मर्षां सत्त्वमालम्ब्य मातलि: । इन्द्रो जम्भस्य सङ्‌क्रुद्धो वज्रेणापाहरच्छिर: ॥ १८ ॥

Bagaman napakasidhi ng sakit, tiniis iyon ni Mātali sa tibay ng loob. Ngunit nag-alab ang galit ni Indra kay Jambhāsura at sa hampas ng vajra ay naputol ang ulo nito sa katawan.

Verse 19

जम्भं श्रुत्वा हतं तस्य ज्ञातयो नारदाद‍ृषे: । नमुचिश्च बल: पाकस्तत्रापेतुस्त्वरान्विता: ॥ १९ ॥

Nang ipaalam ni Rishi Nārada sa mga kamag-anak at kaibigan na napatay na si Jambhāsura, ang tatlong asura na sina Namuci, Bala, at Pāka ay dumating sa digmaan nang nagmamadali.

Verse 20

वचोभि: परुषैरिन्द्रमर्दयन्तोऽस्य मर्मसु । शरैरवाकिरन् मेघा धाराभिरिव पर्वतम् ॥ २० ॥

Sa malulupit na salitang tumatama sa puso ay sinisi nila si Indra, at saka siya binuhusan ng mga palaso, gaya ng mga ulap na nagbubuhos ng malalakas na ulang parang mga agos sa bundok.

Verse 21

हरीन्दशशतान्याजौ हर्यश्वस्य बल: शरै: । तावद्भ‍िरर्दयामास युगपल्ल‍घुहस्तवान् ॥ २१ ॥

Sa digmaan, ang asurang si Bala na mabilis ang kamay ay nagpahirap sa isang libong kabayo ni Indra, nang sabay-sabay niyang tinusok ang lahat ng kaparehong bilang ng mga palaso.

Verse 22

शताभ्यां मातलिं पाको रथं सावयवं पृथक् । सकृत्सन्धानमोक्षेण तदद्भ‍ुतमभूद् रणे ॥ २२ ॥

Si Pāka, isa pang asura, ay nagkabit ng dalawang daang palaso sa kanyang busog at sabay-sabay na pinakawalan; tinamaan niya ang karwahe kasama ang lahat ng kasangkapan nito at ang kutsero na si Mātali nang magkakahiwalay. Sa digmaan, ito’y tunay na kagila-gilalas na gawa.

Verse 23

नमुचि: पञ्चदशभि: स्वर्णपुङ्खैर्महेषुभि: । आहत्य व्यनदत्सङ्ख्ये सतोय इव तोयद: ॥ २३ ॥

Pagkatapos, si Namuci, isa pang asura, ay tumama kay Śakra (Indra) gamit ang labinlimang makapangyarihang palasong may gintong balahibo, at sa labanan ay umalingawngaw na parang ulap na punô ng tubig.

Verse 24

सर्वत: शरकूटेन शक्रं सरथसारथिम् । छादयामासुरसुरा: प्रावृट्‌सूर्यमिवाम्बुदा: ॥ २४ ॥

Tinakpan ng ibang mga asura si Śakra (Indra), kasama ang kanyang karwahe at kutsero, ng walang tigil na ulang-palaso mula sa lahat ng panig, gaya ng mga ulap sa tag-ulan na tumatakip sa araw.

Verse 25

अलक्षयन्तस्तमतीव विह्वला विचुक्रुशुर्देवगणा: सहानुगा: । अनायका: शत्रुबलेन निर्जिता वणिक्पथा भिन्ननवो यथार्णवे ॥ २५ ॥

Dahil hindi nila makita si Indra sa labanan, ang mga deva kasama ang kanilang mga tagasunod ay labis na nabalisa at nanaghoy. Natalo ng lakas ng kaaway at walang pinuno, sila’y tumangis na parang mga mangangalakal sa sirang sasakyang-dagat sa gitna ng karagatan.

Verse 26

ततस्तुराषाडिषुबद्धपञ्जराद् विनिर्गत: साश्वरथध्वजाग्रणी: । बभौ दिश: खं पृथिवीं च रोचयन् स्वतेजसा सूर्य इव क्षपात्यये ॥ २६ ॥

Pagkaraan, pinalaya ni Indra ang sarili mula sa “hawla” na nabuo ng lambat ng mga palaso. Lumitaw siya kasama ang karwahe, watawat, mga kabayo, at kutsero, at pinaliwanag ang langit, lupa, at lahat ng dako sa sariling ningning—gaya ng araw sa pagtatapos ng gabi.

Verse 27

निरीक्ष्य पृतनां देव: परैरभ्यर्दितां रणे । उदयच्छद् रिपुं हन्तुं वज्रं वज्रधरो रुषा ॥ २७ ॥

Nang makita ni Indra, na kilala bilang Vajra-dhara, ang may hawak ng kidlat, na ang kanyang mga sundalo ay labis na inaapi ng mga kaaway sa larangan ng digmaan, siya ay nagalit nang husto. Kaya't itinaas niya ang kanyang sandatang kidlat upang patayin ang mga kaaway.

Verse 28

स तेनैवाष्टधारेण शिरसी बलपाकयो: । ज्ञातीनां पश्यतां राजञ्जहार जनयन्भयम् ॥ २८ ॥

O Haring Parīkṣit, ginamit ni Haring Indra ang kanyang sandatang kidlat upang pugutan ng ulo sina Bala at Pāka sa harap ng lahat ng kanilang mga kamag-anak at tagasunod. Sa ganitong paraan, lumikha siya ng napakatakot na kapaligiran sa larangan ng digmaan.

Verse 29

नमुचिस्तद्वधं द‍ृष्ट्वा शोकामर्षरुषान्वित: । जिघांसुरिन्द्रं नृपते चकार परमोद्यमम् ॥ २९ ॥

O Hari, nang makita ni Namuci, isa pang demonyo, ang pagpatay kina Bala at Pāka, siya ay napuno ng pighati at pagtangis. Kaya't galit na galit siyang gumawa ng malaking pagtatangka upang patayin si Indra.

Verse 30

अश्मसारमयं शूलं घण्टावद्धेमभूषणम् । प्रगृह्याभ्यद्रवत् क्रुद्धो हतोऽसीति वितर्जयन् । प्राहिणोद् देवराजाय निनदन् मृगराडिव ॥ ३० ॥

Sa galit at umuungal na parang leon, kinuha ng demonyong si Namuci ang isang bakal na sibat, na tinalian ng mga kampana at pinalamutian ng mga gintong palamuti. Siya ay sumigaw nang malakas, 'Ngayon ay patay ka na!' Kaya't humarap kay Indra upang patayin siya, pinakawalan ni Namuci ang kanyang sandata.

Verse 31

तदापतद् गगनतले महाजवंविचिच्छिदे हरिरिषुभि: सहस्रधा । तमाहनन्नृप कुलिशेन कन्धरेरुषान्वितस्त्रिदशपति: शिरो हरन् ॥ ३१ ॥

O Hari, nang makita ni Indra, ang Hari ng langit, ang napakalakas na sibat na ito na bumabagsak sa lupa na parang nagniningas na bulalakaw, agad niya itong pinagputul-putol gamit ang kanyang mga palaso. Pagkatapos, sa sobrang galit, hinampas niya ang balikat ni Namuci gamit ang kanyang sandatang kidlat upang pugutan ng ulo si Namuci.

Verse 32

न तस्य हि त्वचमपि वज्र ऊर्जितो बिभेद य: सुरपतिनौजसेरित: । तदद्भ‍ुतं परमतिवीर्यवृत्रभित् तिरस्कृतो नमुचिशिरोधरत्वचा ॥ ३२ ॥

Inihagis ni Haring Indra ang kanyang vajra kay Namuci nang may matinding lakas, ngunit ni balat nito ay hindi man lamang nabutas. Kamangha-mangha na ang bantog na vajra na tumagos sa katawan ni Vṛtrāsura ay hindi man lang nakasugat sa balat ng leeg ni Namuci.

Verse 33

तस्मादिन्द्रोऽबिभेच्छत्रोर्वज्र: प्रतिहतो यत: । किमिदं दैवयोगेन भूतं लोकविमोहनम् ॥ ३३ ॥

Nang makita ni Indra na ang vajra ay nasalag ng kaaway at bumalik, siya’y labis na natakot. Naisip niya, “Ito ba’y dahil sa isang makalangit na kapangyarihan, isang kababalaghang nakalilito sa daigdig?”

Verse 34

येन मे पूर्वमद्रीणां पक्षच्छेद: प्रजात्यये । कृतो निविशतां भारै: पतत्‍त्रै: पततां भुवि ॥ ३४ ॥

Naisip ni Indra: “Noon, sa panahon ng pralaya, sa parehong vajra na ito ko pinutol ang mga pakpak ng mga bundok na may pakpak na lumilipad sa langit; sa bigat nila’y bumabagsak sila sa lupa at pumapatay ng mga tao.”

Verse 35

तप:सारमयं त्वाष्ट्रं वृत्रो येन विपाटित: । अन्ये चापि बलोपेता: सर्वास्त्रैरक्षतत्वच: ॥ ३५ ॥

Sa parehong vajra na ito, napilas si Vṛtra na siyang buod ng matinding tapa ni Tvaṣṭā. Hindi lamang siya, kundi marami pang matatapang na bayani na ang balat ay di nasusugatan ng anumang sandata, ay napatay rin ng vajra ring iyon.

Verse 36

सोऽयं प्रतिहतो वज्रो मया मुक्तोऽसुरेऽल्पके । नाहं तदाददे दण्डं ब्रह्मतेजोऽप्यकारणम् ॥ ३६ ॥

Ngunit ngayon, nang pakawalan ko ang parehong vajra laban sa isang hamak na asura, ito’y nasalag at naging walang bisa. Kaya kahit tila brahmāstra, ngayo’y parang karaniwang pamalo na walang silbi; hindi ko na ito hahawakan pa.

Verse 37

इति शक्रं विषीदन्तमाह वागशरीरिणी । नायं शुष्कैरथो नार्द्रैर्वधमर्हति दानव: ॥ ३७ ॥

Habang nagdadalamhati si Indra at nananaghoy, may isang walang-katawang tinig mula sa langit na nagsabi: “Ang asurang si Namuci ay hindi mapupuksa ng anumang tuyo o basa.”

Verse 38

मयास्मै यद् वरो दत्तो मृत्युर्नैवार्द्रशुष्कयो: । अतोऽन्यश्चिन्तनीयस्ते उपायो मघवन् रिपो: ॥ ३८ ॥

Muling nagsalita ang tinig: “O Maghavan, sapagkat pinagkalooban ko ang asurang ito ng biyaya na hindi siya mamamatay sa sandatang tuyo o basa, mag-isip ka ng ibang paraan upang lipulin ang kaaway.”

Verse 39

तां दैवीं गिरमाकर्ण्य मघवान्सुसमाहित: । ध्यायन् फेनमथापश्यदुपायमुभयात्मकम् ॥ ३९ ॥

Nang marinig ang banal na tinig, si Indra ay naging lubhang nakatuon. Habang nagmumuni-muni ng paraan, nakita niya na ang bula ang magiging sandata, sapagkat ito’y hindi ganap na basa ni tuyo.

Verse 40

न शुष्केण न चार्द्रेण जहार नमुचे: शिर: । तं तुष्टुवुर्मुनिगणा माल्यैश्चावाकिरन्विभुम् ॥ ४० ॥

Kaya’t pinugutan ni Indra ng ulo si Namuci hindi sa tuyo o basa, kundi sa bula. Pagkaraan, pinuri siya ng mga pantas at inulan ng mga bulaklak at kuwintas na halos tumabon sa kanya.

Verse 41

गन्धर्वमुख्यौ जगतुर्विश्वावसुपरावसू । देवदुन्दुभयो नेदुर्नर्तक्यो ननृतुर्मुदा ॥ ४१ ॥

Sina Viśvāvasu at Parāvasu, ang dalawang pinuno ng mga Gandharva, ay umawit nang may galak. Umalingawngaw ang mga tambol ng mga deva, at sumayaw ang mga Apsara sa tuwa.

Verse 42

अन्येऽप्येवं प्रतिद्वन्द्वान्वाय्वग्निवरुणादय: । सूदयामासुरसुरान् मृगान्केसरिणो यथा ॥ ४२ ॥

Sina Vāyu, Agni, Varuṇa at iba pang mga diyos ay nagsimulang pumatay sa mga asurang kumakalaban sa kanila, gaya ng mga leon na pumapatay ng usa sa gubat.

Verse 43

ब्रह्मणा प्रेषितो देवान्देवर्षिर्नारदो नृप । वारयामास विबुधान्‍द‍ृष्ट्वा दानवसङ्‌क्षयम् ॥ ४३ ॥

O Hari, nang makita ni Brahmā na nalalapit ang ganap na pagkalipol ng mga asura, isinugo niya si devarshi Nārada; si Nārada ay humarap sa mga diyos at pinatigil ang labanan.

Verse 44

श्रीनारद उवाच भवद्भ‍िरमृतं प्राप्तं नारायणभुजाश्रयै: । श्रिया समेधिता: सर्व उपारमत विग्रहात् ॥ ४४ ॥

Sinabi ni Śrī Nārada: Sa pagkanlong ninyo sa mga bisig ni Nārāyaṇa, natamo ninyo ang amṛta. Sa biyaya ni Śrī (Lakṣmī), kayo’y ganap na maluwalhati; kaya itigil na ang alitang ito.

Verse 45

श्रीशुक उवाच संयम्य मन्युसंरम्भं मानयन्तो मुनेर्वच: । उपगीयमानानुचरैर्ययु: सर्वे त्रिविष्टपम् ॥ ४५ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: Sa paggalang sa salita ni Nārada Muni, pinigil ng mga diyos ang galit at tumigil sa labanan. Habang pinupuri ng kanilang mga tagasunod, silang lahat ay nagbalik sa kanilang mga langit.

Verse 46

येऽवशिष्टा रणे तस्मिन् नारदानुमतेन ते । बलिं विपन्नमादाय अस्तं गिरिमुपागमन् ॥ ४६ ॥

Ayon sa utos ni Nārada Muni, ang mga asurang naiwan sa labanan ay dinala si Bali Mahārāja na nasa alanganing kalagayan patungo sa burol na tinatawag na Astagiri.

Verse 47

तत्राविनष्टावयवान् विद्यमानशिरोधरान् । उशना जीवयामास संजीवन्या स्वविद्यया ॥ ४७ ॥

Doon sa burol na iyon, binuhay-muli ni Śukrācārya ang mga namatay na kawal na asura na hindi naputol ang ulo, katawan, at mga kamay at paa, sa pamamagitan ng sariling mantrang tinatawag na Saṁjīvanī.

Verse 48

बलिश्चोशनसा स्पृष्ट: प्रत्यापन्नेन्द्रियस्मृति: । पराजितोऽपि नाखिद्यल्ल‍ोकतत्त्वविचक्षण: ॥ ४८ ॥

Nang mahawakan ni Śukrācārya, nagbalik ang pandama at alaala ni Bali. Dahil bihasa siya sa mga batas ng daigdig, naunawaan niya ang lahat; kaya kahit natalo, hindi siya naghinagpis.