Adhyaya 1

Verse 1

श्रीराजोवाच स्वायम्भुवस्येह गुरो वंशोऽयं विस्तराच्छ्रुत: । यत्र विश्वसृजां सर्गो मनूनन्यान्वदस्व न: ॥ १ ॥

Sinabi ni Haring Parīkṣit: O aking panginoon at gurong espirituwal, lubos kong narinig mula sa iyo ang angkan ni Svāyambhuva Manu. Ngunit may iba pang mga Manu; ipakiusap kong ilarawan mo sa amin ang kanilang mga lahi.

Verse 2

मन्वन्तरे हरेर्जन्म कर्माणि च महीयस: । गृणन्ति कवयो ब्रह्मंस्तानि नो वद श‍ृण्वताम् ॥ २ ॥

O marunong na brāhmaṇa, isinasalaysay ng mga pantas ang paglitaw at mga dakilang gawain ni Hari, ang Kataas-taasang Panginoon, sa iba’t ibang manvantara. Sabik kaming makinig; ipahayag mo ito sa amin.

Verse 3

यद्यस्मिन्नन्तरे ब्रह्मन्भगवान्विश्वभावन: । कृतवान्कुरुते कर्ता ह्यतीतेऽनागतेऽद्य वा ॥ ३ ॥

O marunong na brāhmaṇa, ipaliwanag mo sa amin ang lahat ng gawain ng Bhagavān—ang Lumikha at Tagapag-alaga ng sansinukob—na ginawa sa mga manvantara noon, ginagawa ngayon, at gagawin sa mga manvantara sa hinaharap.

Verse 4

श्रीऋषिरुवाच मनवोऽस्मिन्व्यतीता: षट् कल्पे स्वायम्भुवादय: । आद्यस्ते कथितो यत्र देवादीनां च सम्भव: ॥ ४ ॥

Wika ni Śrī Śukadeva Gosvāmī: Sa kalpang ito, anim na Manu na ang lumipas, mula kay Svāyambhuva. Doon ay naisalaysay ko na ang unang Manu, si Svāyambhuva, at ang paglitaw ng mga deva at iba pang banal na nilalang.

Verse 5

आकूत्यां देवहूत्यां च दुहित्रोस्तस्य वै मनो: । धर्मज्ञानोपदेशार्थं भगवान्पुत्रतां गत: ॥ ५ ॥

May dalawang anak na babae si Svāyambhuva Manu—sina Ākūti at Devahūti. Upang magturo ng dharma at kaalamang espirituwal, nagpakita ang Bhagavān mula sa kanilang sinapupunan bilang mga anak na lalaki: si Yajñamūrti at si Kapila.

Verse 6

कृतं पुरा भगवत: कपिलस्यानुवर्णितम् । आख्यास्ये भगवान्यज्ञो यच्चकार कुरूद्वह ॥ ६ ॥

O pinakamainam sa angkan ng Kuru, naisalaysay ko na noon ang mga gawain ni Kapila, anak ni Devahūti. Ngayon ay ilalarawan ko ang mga gawain ni Yajñapati (Yajña), anak ni Ākūti.

Verse 7

विरक्त: कामभोगेषु शतरूपापति: प्रभु: । विसृज्य राज्यं तपसे सभार्यो वनमाविशत् ॥ ७ ॥

Si Svāyambhuva Manu, asawa ni Śatarūpā, ay likas na walang pagkakapit sa mga kaligayahang pandama. Kaya iniwan niya ang kaharian at pumasok sa gubat kasama ang kanyang asawa upang magsagawa ng austeridad.

Verse 8

सुनन्दायां वर्षशतं पदैकेन भुवं स्पृशन् । तप्यमानस्तपो घोरमिदमन्वाह भारत ॥ ८ ॥

O supling ni Bharata, matapos pumasok sa gubat, tumayo si Svāyambhuva Manu sa pampang ng Ilog Sunandā na iisang paa lamang ang sumasayad sa lupa, at sa loob ng isang daang taon ay nagsagawa siya ng matinding austeridad. Habang ginagawa iyon, sinabi niya ang mga sumusunod.

Verse 9

मनुरुवाच येन चेतयते विश्वं विश्वं चेतयते न यम् । यो जागर्ति शयानेऽस्मिन्नायं तं वेद वेद स: ॥ ९ ॥

Sinabi ni Manu: Ang Kataas-taasang Buhay ang nagbigay-buhay at kamalayan sa sansinukob; hindi Siya nilikha ng sanlibutan. Kapag tahimik at natutulog ang lahat, Siya’y gising bilang Saksi. Hindi Siya nakikilala ng jiva, ngunit Siya ang nakaaalam ng lahat.

Verse 10

आत्मावास्यमिदं विश्वं यत् किञ्चिज्ज‍गत्यां जगत् । तेन त्यक्तेन भुञ्जीथा मा गृध: कस्यस्विद्धनम् ॥ १० ॥

Ang lahat ng nasa sanlibutan—gumagalaw man o hindi—ay nababalot ng Paramatma. Kaya tanggapin at tamasahin lamang ang bahaging itinakda sa iyo nang may di-pagkapit; huwag pagnasaan ang ari-arian ng iba.

Verse 11

यं पश्यति न पश्यन्तं चक्षुर्यस्य न रिष्यति । तं भूतनिलयं देवं सुपर्णमुपधावत ॥ ११ ॥

Bagaman laging minamasdan ng Kataas-taasang Panginoon ang mga gawain ng daigdig, walang nakakakita sa Kanya. Huwag isipin na dahil di Siya nakikita ay di Siya nakakakita, sapagkat ang kapangyarihan ng Kanyang paningin ay di kailanman humihina. Kaya sambahin ang Paramatma na nananatiling kaibigan ng jiva.

Verse 12

न यस्याद्यन्तौ मध्यं च स्व: परो नान्तरं बहि: । विश्वस्यामूनि यद् यस्माद् विश्वं च तद‍ृतं महत् ॥ १२ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ay walang simula, walang wakas, at walang gitna. Hindi Siya pag-aari ng sinuman o ng alinmang bayan; wala sa Kanya ang pagkakaibang loob at labas. Ang mga paglalabanang-dalawa sa mundo—simula-wakas, akin-iyo—ay wala sa Kanya. Ang sansinukob na nagmumula sa Kanya ay isa ring anyo ng Kanyang pagpapakita. Kaya Siya ang sukdulang Katotohanan, ganap sa kadakilaan.

Verse 13

स विश्वकाय: पुरुहूत ईश: सत्य: स्वयंज्योतिरज: पुराण: । धत्तेऽस्य जन्माद्यजयात्मशक्त्या तां विद्ययोदस्य निरीह आस्ते ॥ १३ ॥

Siya ang Panginoon, tinatawag sa di-mabilang na pangalan, at ang buong sansinukob ay Kanyang katawan. Siya ang Katotohanan, sariling liwanag, di-isinilang, at sinauna. Sa Kanyang di-matatalong atma-śakti, ipinakikita Niya ang paglikha, pag-iingat, at pagkalusaw ng daigdig sa pamamagitan ng panlabas na lakas; gayunman, sa pamamagitan ng vidya, itinataboy Niya ang maya at nananatiling di-nadadapuan sa Kanyang espirituwal na kapangyarihan.

Verse 14

अथाग्रे ऋषय: कर्माणीहन्तेऽकर्महेतवे । ईहमानो हि पुरुष: प्रायोऽनीहां प्रपद्यते ॥ १४ ॥

Kaya ang mga dakilang rishi ay unang nag-uudyok sa mga tao sa mga gawaing itinakda ng śāstra na may bunga, upang unti-unti silang makarating sa kalagayan ng paggawa na walang pagkakabit sa bunga. Sapagkat kung hindi magsisimula sa gawaing ayon sa śāstra, karaniwang hindi maaabot ang kalayaan o gawaing walang reaksiyon.

Verse 15

ईहते भगवानीशो न हि तत्र विसज्जते । आत्मलाभेन पूर्णार्थो नावसीदन्ति येऽनु तम् ॥ १५ ॥

Ang Bhagavān, ang Panginoong Kataas-taasan, ay ganap sa sariling kaganapan, ngunit gumaganap ng līlā bilang lumikha, tagapagpanatili, at tagapagwasak ng sanlibutan. Gayunman, hindi Siya kailanman nasasangkot. Kaya ang mga bhaktang sumusunod sa Kanyang yapak ay hindi rin nasasangkot.

Verse 16

तमीहमानं निरहङ्‌कृतं बुधं निराशिषं पूर्णमनन्यचोदितम् । नृञ् शिक्षयन्तं निजवर्त्मसंस्थितं प्रभुं प्रपद्येऽखिलधर्मभावनम् ॥ १६ ॥

Ako’y sumasaklolo sa Prabhu na iyon—na kumikilos na tila karaniwang tao ngunit walang pagkamakasarili, marunong, walang paghahangad sa bunga, ganap, at lubos na malaya. Bilang dakilang guro ng sangkatauhan, itinuturo Niya ang Kanyang sariling landas ng pagkilos at itinatatag ang tunay na daan ng dharma; nawa’y sundin Siya ng lahat.

Verse 17

श्रीशुक उवाच इति मन्त्रोपनिषदं व्याहरन्तं समाहितम् । द‍ृष्ट्वासुरा यातुधाना जग्धुमभ्यद्रवन् क्षुधा ॥ १७ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva: Si Svāyambhuva Manu ay nakalubog sa samādhi, binibigkas ang mga mantrang Veda na kilala bilang Upaniṣad. Nang makita siya, ang mga rākṣasa at asura na gutom na gutom ay nais siyang lamunin; kaya mabilis silang humabol sa kanya.

Verse 18

तांस्तथावसितान् वीक्ष्य यज्ञ: सर्वगतो हरि: । यामै: परिवृतो देवैर्हत्वाशासत् त्रिविष्टपम् ॥ १८ ॥

Nang makita Niya silang handang lamunin si Manu, ang Harī na nasa puso ng lahat at naroroon sa lahat ng dako ay nagpakita bilang Yajñapati. Kasama ang Kanyang mga anak na tinatawag na Yāma at ang iba pang mga deva, pinuksa Niya ang mga rākṣasa at asura; saka Niya tinanggap ang katungkulan ni Indra at namuno sa kahariang makalangit.

Verse 19

स्वारोचिषो द्वितीयस्तु मनुरग्ने: सुतोऽभवत् । द्युमत्सुषेणरोचिष्मत्प्रमुखास्तस्य चात्मजा: ॥ १९ ॥

Si Svārociṣa, anak ni Agni, ang naging ikalawang Manu. Kabilang sa kaniyang mga anak na nangunguna sina Dyumat, Suṣeṇa, at Rociṣmat.

Verse 20

तत्रेन्द्रो रोचनस्त्वासीद् देवाश्च तुषितादय: । ऊर्जस्तम्भादय: सप्त ऋषयो ब्रह्मवादिन: ॥ २० ॥

Sa panahon ni Svārociṣa, si Rocana ang naging Indra. Ang mga Tuṣita at iba pa ang naging pangunahing mga deva, at sina Ūrja, Stambha at iba pa ang pitong rishi, mga tagapagsalita ng Brahman at mga deboto ng Panginoon.

Verse 21

ऋषेस्तु वेदशिरसस्तुषिता नाम पत्‍न्यभूत् । तस्यां जज्ञे ततो देवो विभुरित्यभिविश्रुत: ॥ २१ ॥

Ang rishi na si Vedaśirā ay tanyag. Mula sa sinapupunan ng kaniyang asawang si Tuṣitā, isinilang ang banal na avatāra na kilala bilang Vibhu.

Verse 22

अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो ये धृतव्रता: । अन्वशिक्षन्व्रतं तस्य कौमारब्रह्मचारिण: ॥ २२ ॥

Nanatiling brahmacārī si Vibhu sa buong buhay at hindi nag-asawa. Mula sa kaniya, walumpu’t walong libong muni na matatag sa panata ang natuto ng pagpipigil-sa-sarili, pag-aayuno at iba pang banal na asal.

Verse 23

तृतीय उत्तमो नाम प्रियव्रतसुतो मनु: । पवन: सृञ्जयो यज्ञहोत्राद्यास्तत्सुता नृप ॥ २३ ॥

O Hari, ang ikatlong Manu ay si Uttama, anak ni Haring Priyavrata. Kabilang sa kaniyang mga anak sina Pavana, Sṛñjaya, at Yajñahotra, at iba pa.

Verse 24

वसिष्ठतनया: सप्त ऋषय: प्रमदादय: । सत्या वेदश्रुता भद्रा देवा इन्द्रस्तु सत्यजित् ॥ २४ ॥

Sa paghahari ng ikatlong Manu, si Pramada at iba pang anak ni Vasiṣṭha ay naging pitong ṛṣi. Ang mga Satya, Vedaśruta, at Bhadra ay naging mga deva, at si Satyajit ang hinirang na Indra, hari ng langit.

Verse 25

धर्मस्य सूनृतायां तु भगवान्पुरुषोत्तम: । सत्यसेन इति ख्यातो जात: सत्यव्रतै: सह ॥ २५ ॥

Sa manvantarang ito, ang Kataas-taasang Panginoon, si Puruṣottama, ay nagpakita mula sa sinapupunan ni Sūnṛtā, asawa ni Dharma. Siya’y pinuri bilang “Satyasena” at lumitaw kasama ng mga deva na tinatawag na Satyavrata.

Verse 26

सोऽनृतव्रतदु:शीलानसतो यक्षराक्षसान् । भूतद्रुहो भूतगणांश्चावधीत् सत्यजित्सख: ॥ २६ ॥

Si Satyasena, kasama ang Kanyang kaibigang si Satyajit (Indra), ay pumatay sa mga Yakṣa, Rākṣasa, at mga nilalang na parang multo na sinungaling, di-maka-dharma, at masamang-asal, na nagpapahirap sa ibang nilalang.

Verse 27

चतुर्थ उत्तमभ्राता मनुर्नाम्ना च तामस: । पृथु: ख्यातिर्नर: केतुरित्याद्या दश तत्सुता: ॥ २७ ॥

Si Uttama, kapatid ng ikatlong Manu, ay nakilala sa pangalang Tāmasa at naging ikaapat na Manu. Si Tāmasa ay may sampung anak na lalaki, na pinangungunahan nina Pṛthu, Khyāti, Nara, at Ketu.

Verse 28

सत्यका हरयो वीरा देवास्त्रिशिख ईश्वर: । ज्योतिर्धामादय: सप्त ऋषयस्तामसेऽन्तरे ॥ २८ ॥

Sa panahon ni Tāmasa Manu, kabilang sa mga deva ang Satyaka, Hari, at Vīra. Ang Indra ay si Triśikha. Ang mga ṛṣi sa saptarṣi-dhāma ay pinamunuan nina Jyotirdhāma at iba pa.

Verse 29

देवा वैधृतयो नाम विधृतेस्तनया नृप । नष्टा: कालेन यैर्वेदा विधृता: स्वेन तेजसा ॥ २९ ॥

O Hari, O Hari! (Hindi ito tama)

Verse 30

तत्रापि जज्ञे भगवान्हरिण्यां हरिमेधस: । हरिरित्याहृतो येन गजेन्द्रो मोचितो ग्रहात् ॥ ३० ॥

Sa manvantarang iyon, ang Kataas-taasang Panginoon na si Viṣṇu ay isinilang mula sa sinapupunan ni Hariṇī, asawa ni Harimedhā, at nakilala bilang Hari. Si Hari ang nagligtas sa Kanyang deboto na si Gajendra, hari ng mga elepante, mula sa bibig ng buwaya.

Verse 31

श्रीराजोवाच बादरायण एतत् ते श्रोतुमिच्छामहे वयम् । हरिर्यथा गजपतिं ग्राहग्रस्तममूमुचत् ॥ ३१ ॥

Sinabi ng Hari: (Hindi ito tama)

Verse 32

तत्कथासु महत् पुण्यं धन्यं स्वस्त्ययनं शुभम् । यत्र यत्रोत्तमश्लोको भगवान्गीयते हरि: ॥ ३२ ॥

Anumang salaysay o akda na doo’y inilarawan at niluwalhati ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, si Uttamaśloka na si Bhagavān Hari, ay tunay na dakila, dalisay, marangal, mapalad, at puno ng kabutihan.

Verse 33

श्रीसूत उवाच परीक्षितैवं स तु बादरायणि: प्रायोपविष्टेन कथासु चोदित: । उवाच विप्रा: प्रतिनन्द्य पार्थिवं मुदा मुनीनां सदसि स्म श‍ृण्वताम् ॥ ३३ ॥

Sinabi ni Śrī Sūta: O mga brāhmaṇa, nang si Parīkṣit Mahārāja, na nakaupo sa pag-aayuno habang hinihintay ang nalalapit na kamatayan, ay humiling nang gayon kay Bādarāyaṇi (Śukadeva), si Śukadeva Gosvāmī ay nagbigay-galang sa hari at nagsalita nang may kagalakan sa kapulungan ng mga pantas na nagnanais makinig.