Sutra 16

Devanagari script

परानीकस्य प्रत्यनीकं मित्राटवीनां वा शत्रोर्विभूमीनां देशिकं मूलपार्ष्णित्राणार्थं वा समो बलसमेन लाभेन पणेत ॥ कZ_०७.७.१६ ॥

Transliteration

parānīkasya pratyanīkaṃ mitrāṭavīnāṃ vā śatror vibhūmīnāṃ deśikaṃ mūlapārṣṇitrāṇārthaṃ vā samo balasamena lābhena paṇeta

Translation

Ang kapantay ay dapat makipagtawaran para sa kapantay na pakinabang (katumbas na lakas para sa katumbas na pakinabang) upang makapagharap ng panlaban na hukbo laban sa hukbo ng kaaway, matiyak ang suporta ng mga kakamping pangkat sa kagubatan, makakuha ng mga puwersang lokal sa mga nagkakahiwa-hiwalay na teritoryo ng kaaway, o maprotektahan ang sariling base at likuran (ugat at sakong).

Word by Word

• परानीकस्य: of the enemy army
• Type: Noun
• Root: अनीक
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी एकवचन; (पर + अनीक) = परानीक ‘शत्रु-सेना/पर-सेना’

• प्रत्यनीकम्: the counter-army (opposing force)
• Type: Noun
• Root: अनीक
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘प्रति’ उपसर्गार्थे ‘विपरीत/प्रतिसैन्य’

• मित्राटवीनाम्: of friendly forest-tracts / forest allies
• Type: Noun
• Root: मित्र, अटवी
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन; (मित्र + अटवी) = मित्राटवी ‘मित्र-वन/मित्र-आटवी’

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• शत्रोः: of the enemy
• Type: Noun
• Root: शत्रु
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन

• विभूमीनाम्: of the various territories/lands
• Type: Noun
• Root: भूमि
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन; ‘वि-’ = विविध/विशिष्ट/विस्तीर्ण; ‘विभूमि’ = विविध/विस्तीर्ण भूमयः

• देशिकम्: local (support/force)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: देशिक
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; ‘देशिक’ = देश-सम्बद्ध/स्थानीय

• मूलपार्ष्णित्राणार्थम्: for the purpose of protecting the base and the rear
• Type: Noun (compound used adverbially)
• Root: मूल, पार्ष्णि, त्राण, अर्थ
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; (मूल + पार्ष्णि) ‘rear and base’ + (त्राण + अर्थ) ‘for protection’; समस्तपदं प्रयोजनार्थे

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक अव्यय

• समः: one who is equal (in strength)
• Type: Adjective
• Root: सम
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; कर्तृपद-विशेषण (राजा/नायकः implied)

• बलसमेन: with (one) equal in force
• Type: Noun (instrumental phrase)
• Root: बल, सम
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया एकवचन; ‘बलसम’ = बल-सम (equal in force)

• लाभेन: by/with gain (advantage)
• Type: Noun
• Root: लाभ
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया एकवचन

• पणेत: should bargain / should make a deal (negotiate)
• Type: Verb
• Root: पण्
• Form: लोट्/विधिलिङ् (आज्ञार्थ/विध्यर्थ); परस्मैपद; प्रथमपुरुष एकवचन; धातु: पण् ‘व्यवहार/विनिमय/सम्झौता करना’

Entities Mentioned

• enemy army (parānīka)
• counter-army (pratyanīka)
• allied forest groups (mitrāṭavī)
• enemy dispersed territories (vibhūmi)
• local forces (deśika)
• base and rear (mūla, pārṣṇi)

More Details

FAQs

What strategic needs justify ‘equal gain for equal force’ here?

Generating counter-force, mobilizing auxiliaries, tapping local resources in enemy zones, and securing the base/rear—core enabling conditions for sustained campaigns.