Adhyaya 9

Sutra 1

समाहर्तृप्रदेष्टारः पूर्वमध्यक्षाणामध्यक्षपुरुषाणां च नियमनं कुर्युः ॥ कZ_०४.९.०१ ॥

Ang Samāhartṛ (punong tagasingil ng kita) at ang Pradeṣṭā (tagapangasiwang panrehiyon) ay dapat munang magtatag ng kontrol at pangangasiwa sa mga tagapangasiwa ng mga kagawaran at sa mga tauhang naglilingkod sa ilalim nila.

Sutra 2

खनिसारकर्मान्तेभ्यः सारं रत्नं वापहरतः शुद्धवधः ॥ कZ_०४.९.०२ ॥

Para sa sinumang magnakaw ng katas ng mineral/metal (sāra) o hiyas mula sa mga minahan o sa mga pagawaan ng estado, ang parusa ay kamatayan (parusang bitay).

Sutra 3

फल्गुद्रव्यकर्मान्तेभ्यः फल्गु द्रव्यमुपस्करं वा पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०४.९.०३ ॥

Para sa sinumang magnakaw ng mga materyales na mababa ang halaga o kagamitan mula sa mga pagawaang humahawak ng mga kalakal na mababa ang halaga, ang parusa ay ang unang (pinakamababa) na multa ng sāhasa.

Sutra 4

पण्यभूमिभ्यो वा राजपण्यं माषमूल्यादूर्ध्वमापादमूल्यादित्यपहरतो द्वादशपणो दण्डः आद्विपादमूल्यादिति चतुर्विंशतिपणः आत्रिपादमूल्यादिति षट्त्रिंशत्पणः आपणमूल्यादित्यष्टचत्वारिंशत्पणः आद्विपणमूल्यादिति पूर्वः साहसदण्डः आचतुष्पणमूल्यादिति मध्यमः आष्टपणमूल्यादित्युत्तमः आदशपणमूल्यादिति वधः ॥ कZ_०४.९.०४ ॥

Kung ang panlahatang kalakal ng hari ay ninakaw mula sa mga pook-pamilihan, kung gayon: para sa pagnanakaw na may halagang higit sa isang māṣa hanggang isang pāda, ang multa ay 12 paṇa; sa dalawang pāda, 24 paṇa; sa tatlong pāda, 36 paṇa; sa isang paṇa, 48 paṇa. Mula sa halagang dalawang paṇa, ipapataw ang unang multa ng sāhasa; mula sa apat na paṇa, ang gitnang multa ng sāhasa; mula sa walong paṇa, ang pinakamataas na multa ng sāhasa; mula sa sampung paṇa, ang parusa ay kamatayan.

Sutra 5

कोष्ठपण्यकुप्यायुधागारेभ्यः कुप्यभाण्डोपस्करापहारेष्वर्धमूल्येषु एत एव दण्डाः ॥ कZ_०४.९.०५ ॥

For theft of consumables, vessels, or equipment from warehouses, merchandise stores, or armories—when assessed at half the value—the same penalties apply (as previously stated).

Sutra 6

कोशभाण्डागाराक्षशालाभ्यश्चतुर्भागमूल्येषु एत एव द्विगुणा दण्डाः ॥ कZ_०४.९.०६ ॥

For theft from the treasury/storehouse and from the gaming house—where valuation is taken as one-quarter—the same penalties apply but doubled.

Sutra 7

चोराणामभिप्रधर्षणे चित्रो घातः ॥ कZ_०४.९.०७ ॥

If thieves violently assault (officials/others) during apprehension, they shall be put to an exemplary (public, aggravated) execution.

Sutra 8

इति राजपरिग्रहेषु व्याख्यातम् ॥ कZ_०४.९.०८ ॥

Thus (the penalties) have been explained with respect to property under royal possession.

Sutra 9

बाह्येषु तु प्रच्छन्नमहनि क्षेत्रखलवेश्मापणेभ्यः कुप्यभाण्डमुपस्करं वा माषमूल्यादूर्ध्वमापादमूल्यादित्यपहरतस्त्रिपणो दण्डः गोमयप्रदेहेन वा प्रलिप्यावघोषणमाद्विपादमूल्यादिति षट्पणः गोमयभस्मना वा प्रलिप्यावघोषणमात्रिपादमूल्यादिति नवपणः गोमयभस्मना वा प्रलिप्यावघोषणं शरावमेखलया वा आपणमूल्यादिति द्वादशपणः मुण्डनं प्रव्राजनं वा आद्विपणमूल्यादिति चतुर्विंशतिपणः मुण्डस्येष्टकाशकलेन प्रव्राजनं वा आचतुष्पणमूल्यादिति षट्त्रिंशत्पणह् आपञ्चपणमूल्यादित्यष्टचत्वारिंशत्पणः आदशपणमूल्यादिति पूर्वः साहसदण्डह् आविंशतिपणमूल्यादित्द्विशतह् आत्रिंशत्पणमूल्यादिति पञ्चशतह् आचत्वारिंशत्पणमूल्यादिति साहस्रह् आपञ्चाशत्पणमूल्यादिति वधः ॥ कZ_०४.९.०९ ॥

But in external (private) cases—when theft is committed covertly by day from fields, threshing-floors, houses, or shops—if consumables, vessels, or equipment are stolen: for value above a māṣa up to a pāda, the fine is 3 paṇas. From two pādas: 6 paṇas, with public proclamation after smearing (the offender) with cow-dung. From three pādas: 9 paṇas, with proclamation after smearing with cow-dung and ash. At one paṇa: 12 paṇas, with proclamation after smearing with cow-dung/ash or with a potsherd-girdle (a shaming device). From two paṇas: 24 paṇas, with head-shaving and/or banishment. From four paṇas: 36 paṇas, with head-shaving and banishment marked by a chip of brick (additional stigma). From five paṇas: 48 paṇas. From ten paṇas: the first sāhasa penalty. From twenty paṇas: 200 (paṇas). From thirty paṇas: 500. From forty paṇas: 1,000. From fifty paṇas: death.

Sutra 10

प्रसह्य दिवा रात्रौ वान्तर्यामिकमपहरतोऽर्धमूल्येषु एत एव दण्डाः ॥ कZ_०४.९.१० ॥

Ang sinumang kumukuha ng ari-arian sa pamamagitan ng puwersa—sa araw man o sa gabi—o nagnanakaw mula sa loob (bahay/pribadong loob), kapag tinataya sa kalahati ng halaga, ang kaparehong mga parusa ang ipapataw.

Sutra 11

प्रसह्य दिवा रात्रौ वा सशस्त्रस्यापहरतश्चतुर्भागमूल्येषु एत एव द्विगुणा दण्डाः ॥ कZ_०४.९.११ ॥

Para sa sinumang kumukuha ng ari-arian sa pamamagitan ng dahas—sa araw man o sa gabi—o nagnanakaw habang may sandata, ang mga multang itinakda para sa pagnanakaw na may halagang isang‑kapat (ng mga pamantayang antas ng halaga) ay dodoblehin.

Sutra 12

कुटुंबिकाध्यक्षमुख्यस्वामिनां कूटशासनमुद्राकर्मसु पूर्वमध्योत्तमवधा दण्डाः यथापराधं वा ॥ कZ_०४.९.१२ ॥

Para sa mga maybahay (pinuno ng sambahayan), mga tagapangasiwa, mga pangunahing opisyal, at mga amo na sangkot sa huwad na atas/utos o huwad na gawain sa selyo, ang parusa ay dapat itakda sa unang antas, gitna, at pinakamataas—kabilang ang parusang kamatayan—ayon sa bigat ng pagkakasala.

Sutra 13

धर्मस्थश्चेद्विवदमानं पुरुषं तर्जयति भर्त्सयत्यपसारयत्यभिग्रसते वा पूर्वमस्मै साहसदण्डं कुर्यात् वाक्पारुष्ये द्विगुणम् ॥ कZ_०४.९.१३ ॥

Kung ang isang hukom (dharmastha), sa isang naglilitis, ay manakot, mang-insulto, magtaboy, o mambully, dapat siyang parusahan ng sāhasa na multa sa unang antas; para sa kalupitang berbal/mapanlait na pananalita, dodoblehin ang parusa.

Sutra 14

पृच्छ्यं न पृच्छति अपृच्छ्यं पृच्छति पृष्ट्वा वा विसृजति शिक्षयति स्मारयति पूर्वं ददाति वा इति मध्यममस्मै साहसदण्डं कुर्यात् ॥ कZ_०४.९.१४ ॥

Kung ang hukom ay hindi nagtatanong ng dapat itanong, nagtatanong ng hindi dapat itanong, pinauuwi o pinapaalis ang isang panig matapos magtanong, tinuturuan o inuudyukan (ang isang panig), pinaaalalahanan siya (kung ano ang sasabihin), o nagbibigay ng paunang bentahe, siya ay papatawan ng sāhasa na multa sa antas na panggitna.

Sutra 15

देयं देशं न पृच्छति अदेयं देशं पृच्छति कार्यमदेशेनातिवाहयति छलेनातिहरति कालहरणेन श्रान्तमपवाहयति मार्गापन्नं वाक्यमुत्क्रमयति मतिसाहाय्यं साक्षिभ्यो ददाति तारितानुशिष्टं कार्यं पुनरपि गृह्णाति उत्तममस्मै साहसदण्डं कुर्यात् ॥ कZ_०४.९.१५ ॥

Kung ang hukom ay hindi nagsisiyasat sa wastong lugar/venue, nagsisiyasat sa di-wastong venue, hinihila ang kaso sa di-angkop na forum, nilulutas ito sa pamamagitan ng panlilinlang, pinapapagod ang isang panig sa sinadyang pagpapaliban, lumilihis sa wastong daloy ng mga naitalang pahayag, nagbibigay ng “tulong sa pag-iisip” sa mga saksi, o muling binubuksan ang usaping naayos at naituro na, siya ay papatawan ng sāhasa na multa sa pinakamataas na antas.

Sutra 16

पुनरपराधे द्विगुणं स्थानाद्व्यवरोपणं च ॥ कZ_०४.९.१६ ॥

Sa pag-uulit ng paglabag, dodoblehin ang parusa, at ipapataw din ang pagtanggal sa tungkulin.

Sutra 17

लेखकश्चेदुक्तं न लिखति अनुक्तं लिखति दुरुक्तमुपलिखति सूक्तमुल्लिखति अर्थोत्पत्तिं वा विकल्पयति इति पूर्वमस्मै साहसदण्डं कुर्याद् यथापराधं वा ॥ कZ_०४.९.१७ ॥

Kung ang tagasulat ay hindi isinusulat ang sinabi, isinusulat ang hindi sinabi, idinaragdag ang maling sinabi, binubura ang tamang sinabi, o minamanipula ang nakasaad na kinalabasan sa pananalapi, siya ay paparusahan ng sāhasa na multa sa unang antas—o ayon sa bigat ng paglabag.

Sutra 18

धर्मस्थः प्रदेष्टा वा हैरण्यदण्डमदण्ड्ये क्षिपति क्षेपद्विगुणमस्मै दण्डं कुर्यात् हीनातिरिक्ताष्टगुणं वा ॥ कZ_०४.९.१८ ॥

Kung ang hukom o opisyal na tagapagpatupad (pradeṣṭā) ay magpataw ng multang salapi sa taong hindi dapat pagmultahin, siya ay papatawan ng multang doble ng halagang maling ipinataw; o kung ang halaga ay kulang o sobra, ipapataw ang walong ulit na parusa (batay sa kakulangan/sobra).

Sutra 19

शरीरदण्डं क्षिपति शारीरमेव दण्डं भजेत निष्क्रयद्विगुणं वा ॥ कZ_०४.९.१९ ॥

Kung ang isang opisyal ay magpataw ng parusang pisikal, siya mismo ay dapat sumailalim sa kaparehong parusang pisikal; kung hindi, magbayad siya ng dobleng halaga ng pagtubos/kabayaran.

Sutra 20

यं वा भूतमर्थं नाशयति अभूतमर्थं करोति तदष्टगुणं दण्डं दद्यात् ॥ कZ_०४.९.२० ॥

Sinumang sumira sa isang katotohanan ayon sa tunay nitong kalagayan, o lumikha ng isang ‘katotohanan’ na hindi umiiral, ay paparusahan ng walong ulit na parusa.

Sutra 21

धर्मस्थीये चारके बन्धनागारे वा शय्यासनभोजनोच्चारसंचाररोधबन्धनेषु त्रिपणोत्तरा दण्डाः कर्तुः कारयितुश्च ॥ कZ_०४.९.२१ ॥

Sa kustodiya ng dharmasthīya (protektibong detensiyon) o sa bilangguan, ang sinumang humahadlang o nagkakait (sa nakakulong) ng higaan, upuan, pagkain, pagdumi, o paggalaw ay papatawan ng multang higit sa tatlong paṇa—kapwa ang tuwirang gumawa at ang nag-utos.

Sutra 22

चारकादभियुक्तं मुञ्चतो निष्पातयतो वा मध्यमः साहसदण्डः अभियोगदानं च बन्धनागारात्सर्वस्वं वधश्च ॥ कZ_०४.९.२२ ॥

Ang sinumang magpalaya sa isang inakusahan mula sa binabantayang kustodiya, o magpalayas sa kanya nang hindi wasto, ay papatawan ng katamtamang sāhasa na parusa at dapat ding magbigay ng kapalit na inakusahan; kung pinalaya mula sa bilangguan, ang parusa ay kumpiskasyon ng lahat ng ari-arian at kamatayan.

Sutra 23

बन्धनागाराध्यक्षस्य संरुद्धकमनाख्याय चारयतश्चतुर्विंशतिपणो दण्डः कर्म कारयतो द्विगुणः स्थानान्यत्वं गमयतोऽन्नपानं वा रुन्धतः षण्णवतिर्दण्डः परिक्लेशयत उत्कोटयतो वा मध्यमः साहसदण्डः घ्नतः साहस्रः ॥ कZ_०४.९.२३ ॥

If the superintendent of the prison keeps a detainee confined without recording/declaring it, the fine is 24 paṇas; if he forces the detainee to do work, the fine is double; if he moves him to another place or withholds food or drink, the fine is 96; if he torments him or extorts/blackmails him, the middle-grade sāhasa penalty applies; if he kills him, the penalty is 1,000 (paṇas).

Sutra 24

परिगृहीतां दासीमाहितिकां वा संरुद्धिकामधिचरतः पूर्वः साहसदण्डः चोरडामरिकभार्यां मध्यमः संरुद्धिकामार्यामुत्तमः ॥ कZ_०४.९.२४ ॥

For sexually violating a confined woman—whether a slave-woman or a hired/servant woman—the first-grade sāhasa penalty applies; if she is the wife of a thief or a rebel/brigand, the middle-grade applies; if she is a confined noble/free woman (āryā), the highest-grade applies.

Sutra 25

संरुद्धस्य वा तत्रैव घातः ॥ कZ_०४.९.२५ ॥

Or, if the confined person is killed there (in custody), the penalty applies accordingly (custodial killing).

Sutra 26

तदेवाक्षणगृहीतायामार्यायां विद्यात्दास्यां पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०४.९.२६ ॥

The same rule should be understood for a noble/free woman seized without proper grounds; for a slave-woman, the first-grade sāhasa penalty applies.

Sutra 27

चारकमभित्त्वा निष्पातयतो मध्यमः भित्त्वा वधः बन्धनागारात्सर्वस्वं वधश्च ॥ कZ_०४.९.२७ ॥

If one causes a detainee to escape without breaking (the enclosure), the middle-grade penalty applies; if by breaking it, death; if (one causes escape) from the prison, confiscation of all property and death.

Sutra 28

शोधयेयुश्च शुद्धास्ते पौरजानपदान्दमैः ॥ कZ_०४.९.२८च्द् ॥

At kapag nalinis na sila, sila naman ay dapat magdisiplina sa mga taga-lungsod at mga naninirahan sa kanayunan sa pamamagitan ng mga hakbang na pampagwawasto.