Sutra 9
Devanagari script
अतिव्ययकर्तारमत्याहितकर्माणं च निवेदयेयुः ॥ कZ_०२.३६.०९ ॥
Transliteration
ativyayakartāram atyāhitakarmāṇaṃ ca nivedayeyuḥ
Translation
Dapat nilang iulat ang mga taong labis gumastos at ang mga sangkot sa mga gawaing lubhang kahina-hinala o nakapipinsala.
Word by Word
अतिव्ययकर्तारम्one who causes/execut es excessive expenditure (an overspender)
अतिव्ययकर्तारम्:
TypeNoun (agent noun)
Rootकृ
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; कर्तृ-शब्द (कर्तृ) = ‘कर्ता’; समासः अतिव्ययस्य कर्ता
अतिexcessively/over-
अति:
TypeParticle/Prefix
Rootअति
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘अधिक/अत्यधिक’ अर्थे; समासे पूर्वपद
व्ययexpenditure
व्यय:
TypeNoun
Rootवि + इ
Formपुंलिङ्ग; प्रातिपदिक ‘व्यय’ (खर्च)
कर्तारम्doer/agent
कर्तारम्:
TypeNoun (agent noun)
Rootकृ
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; ‘कर्ता’
अतिexcessively/over-
अति:
TypeParticle/Prefix
Rootअति
Formउपसर्ग/अव्यय; समासे पूर्वपद
आहितकर्माणम्a person entrusted with/assigned a duty (an appointed functionary)
आहितकर्माणम्:
TypeNoun/Adjective (past participial compound)
Rootधा (आ + धा)
Formपुंलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; ‘आहित’ (नियुक्त/आरोपित/सौंपा हुआ) + ‘कर्मन्’ (कार्य/कर्म) → ‘आहितकर्मन्’ = जिस पर कार्य आरोपित/नियुक्त है
चand
च:
TypeConjunction
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
निवेदयेयुःthey should report/inform (formally)
निवेदयेयुः:
TypeVerb
Rootनि + विद्
Formलिङ् (विधिलिङ्); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन; धातु: विद् (ज्ञापने/वेदने) with causative sense ‘निवेदय-’ = ‘सूचयेत्/प्रकाशयेत्’
Entities Mentioned
L
local residents/informants (implicit)S
suspicious spendersFAQs
It can indicate stolen wealth, bribery, illicit trade, or preparation for subversion; the state uses financial behavior as an intelligence cue.