Home›Arthashastra›Adhyakshaprachara›Adhyaya 29›Sutra 43
←Previous Sutra
Next Sutra→

Sutra 43

Devanagari script

बलीवर्दानां नस्याश्वभद्रगतिवाहिनां यवसस्यार्धभारस्तृणस्य द्विगुणम् तुला घाणपिण्याकस्य दशाढकं कणकुण्डकस्य पञ्चपलिकं मुखलवनम् तैलकुडुबो नस्यं प्रस्थः पानं मांसतुला दध्नश्चाढकम् यवद्रोणं माषाणां वा पुलाकः क्षीरद्रोणमर्धाढकं वा सुरायाः स्नेहप्रस्थः क्षारदशपलं शृङ्गिबेरपलं च प्रतिपानम् ॥ कZ_०२.२९.४३ ॥

Transliteration

balīvardānāṃ nasyāśvabhadra-gati-vāhināṃ yavasasyārdhabhāras tṛṇasya dviguṇam, tulā ghāṇapiṇyākasya daśāḍhakaṃ, kaṇakuṇḍakasya pañcapalikaṃ, mukhalavanam; tailakuḍubo nasyaṃ, prasthaḥ pānaṃ, māṃsatulā, dadhnaś cāḍhakam; yavadroṇaṃ māṣāṇāṃ vā pulākaḥ; kṣīradroṇam ardha-āḍhakaṃ vā surāyāḥ; snehaprasthaḥ, kṣāradaśapalaṃ, śṛṅgiberapalaṃ ca pratipānam

Translation

Para sa mga bakang ginagamit sa trabaho at sa mga mahusay ang lahing kabayong ginagamit sa bilis at pagdadala: ang rasyon/paglalaan ay ganito—kalahating-bhāra na yava na pakain at damong doble niyon; isang tulā ng piṇyāka (latak matapos pigain ang langis) na may sampung āḍhaka; limang palika ng kaṇa/kuṇḍaka na may asin para sa bibig; isang kuḍuba ng langis bilang gamot sa ilong; isang prastha na inumin; isang tulā ng karne at isang āḍhaka ng curd; isang droṇa ng sebada—o kaya pulāka mula sa māṣa; isang droṇa ng gatas, o kalahating āḍhaka ng surā; isang prastha ng ghee/taba; at pagkatapos uminom: sampung pala ng alkali at isang pala ng śṛṅgibera (tuyong luya) bilang panlunas pagkatapos uminom.

Word by Word
बलीवर्दानाम्of bullocks / draught-oxen
बलीवर्दानाम्:
TypeNoun
Rootबलीवर्द
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
नस्यnasal dose / snuff-medicine
नस्य:
TypeNoun
Rootनस्य
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
अश्वhorse
अश्व:
TypeNoun
Rootअश्व
Formषष्ठी-एकवचन (समासपूर्वपद) / अव्ययवत्-पूर्वपद
भद्रgood/choice (animal)
भद्र:
TypeNoun/Adjective
Rootभद्र
Formषष्ठी-एकवचन (समासपूर्वपद)
गतिgait / speed
गति:
TypeNoun
Rootगति
Formषष्ठी-एकवचन (समासपूर्वपद)
वाहिनाम्of carriers / beasts of burden
वाहिनाम्:
TypeNoun
Rootवाहिन्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं./स्त्री.)
यवसस्यof fodder
यवसस्य:
TypeNoun
Rootयवस
Formषष्ठी-एकवचनम् (नपुं.)
अर्धभारःa half-load (half-burden)
अर्धभारः:
TypeNoun
Rootअर्धभार
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.) ; अर्ध + भार
तृणस्यof grass/straw
तृणस्य:
TypeNoun
Rootतृण
Formषष्ठी-एकवचनम् (नपुं.)
द्विगुणम्double
द्विगुणम्:
TypeAdjective
Rootद्विगुण
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) (क्रियाविशेषणवत्) ; द्वि + गुण
तुलाtulā (a weight unit)
तुला:
TypeNoun
Rootतुला
Formप्रथमा-एकवचनम् (स्त्री.)
घाणbran/chaff
घाण:
TypeNoun
Rootघाण
Formषष्ठी-एकवचन (समासपूर्वपद)
पिण्याकस्यof oil-cake
पिण्याकस्य:
TypeNoun
Rootपिण्याक
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं.)
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formसंख्या (अव्ययवत्)
आढकम्āḍhaka (a measure)
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
कणgrain/particles
कण:
TypeNoun
Rootकण
Formषष्ठी-एकवचन (समासपूर्वपद)
कुण्डकस्यof kuṇḍaka (a grain/bran preparation)
कुण्डकस्य:
TypeNoun
Rootकुण्डक
Formषष्ठी-एकवचनम् (पुं.)
पञ्चfive
पञ्च:
TypeNumeral
Rootपञ्च
Formसंख्या (अव्ययवत्)
पलिकम्(amount) in palas
पलिकम्:
TypeAdjective/Noun
Rootपलिक
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) ; ‘पल’परिमाणम्
मुखmouth / oral
मुख:
TypeNoun
Rootमुख
Formसमासपूर्वपद (अव्ययवत्)
लवणम्salt
लवणम्:
TypeNoun
Rootलवण
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
तैलoil
तैल:
TypeNoun
Rootतैल
Formसमासपूर्वपद
कुडुबःkuḍuba (a measure)
कुडुबः:
TypeNoun
Rootकुडुब
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
नस्यंnasal dose
नस्यं:
TypeNoun
Rootनस्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
प्रस्थःprastha (a measure)
प्रस्थः:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
पानम्drink / draught
पानम्:
TypeNoun
Rootपान
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
मांसmeat
मांस:
TypeNoun
Rootमांस
Formसमासपूर्वपद
तुलाtulā (weight unit)
तुला:
TypeNoun
Rootतुला
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)
दध्नःof curd
दध्नः:
TypeNoun
Rootदधि
Formषष्ठी-एकवचनम् (नपुं.)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
आढकम्āḍhaka (a measure)
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
यवbarley
यव:
TypeNoun
Rootयव
Formसमासपूर्वपद
द्रोणम्droṇa (a measure)
द्रोणम्:
TypeNoun
Rootद्रोण
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
माषाणाम्of māṣa-beans (black gram)
माषाणाम्:
TypeNoun
Rootमाष
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
पुलाकःpūlāka (parched/flattened rice)
पुलाकः:
TypeNoun
Rootपुलाक
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
क्षीरmilk
क्षीर:
TypeNoun
Rootक्षीर
Formसमासपूर्वपद
द्रोणम्droṇa (a measure)
द्रोणम्:
TypeNoun
Rootद्रोण
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
अर्धhalf
अर्ध:
TypeAdjective
Rootअर्ध
Formसमासपूर्वपद (अव्ययवत्)
आढकम्āḍhaka (a measure)
आढकम्:
TypeNoun
Rootआढक
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
सुरायाःof surā (liquor)
सुरायाः:
TypeNoun
Rootसुरा
Formषष्ठी-एकवचनम् (स्त्री.)
स्नेहfat/unctuous substance
स्नेह:
TypeNoun
Rootस्नेह
Formसमासपूर्वपद
प्रस्थःprastha (a measure)
प्रस्थः:
TypeNoun
Rootप्रस्थ
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
क्षारalkali
क्षार:
TypeNoun
Rootक्षार
Formसमासपूर्वपद
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदश
Formसंख्या (अव्ययवत्)
पलम्pala (a weight unit)
पलम्:
TypeNoun
Rootपल
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
शृङ्गिबेरśṛṅgībera (dry ginger)
शृङ्गिबेर:
TypeNoun
Rootशृङ्गिबेर
Formसमासपूर्वपद
पलम्pala (a weight unit)
पलम्:
TypeNoun
Rootपल
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
प्रतिपानम्a follow-up drink / antidotal drink
प्रतिपानम्:
TypeNoun
Rootप्रतिपान
Formप्रथमा/द्वितीया-एकवचनम् (नपुं.) ; प्रति + पान
Entities Mentioned
B
bullocks
H
horses
F
fodder (yava, grass)
O
oil-cake (piṇyāka)
S
salt
O
oil (nasya)
M
milk/curd
M
meat
S
surā
G
ghee/fat
A
alkali
D
dry ginger

FAQs

It creates enforceable standards, reduces corruption in provisioning, and links animal performance to accountable inputs.

Because animal health is treated as a state asset: preventive and remedial care is embedded into logistics rather than left to ad hoc decisions.

←Previous Sutra
Next Sutra→