षोडशद्रोणं जाङ्गलानां वर्षप्रमाणमध्यर्धमानूपानां देशवापानामर्धत्रयोदशाश्मकानाम् त्रयोविंशतिरवन्तीनाममितमपरान्तानां हैमन्यानां च कुल्यावापानां च कालतः ॥ कZ_०२.२४.०५ ॥
ṣoḍaśadroṇaṃ jāṅgalānāṃ varṣapramāṇamadhyardhamānūpānāṃ deśavāpānāmardhatrayodaśāśmakānām trayoviṃśatiravantīnām amitam aparāntānāṃ haimanyānāṃ ca kulyāvāpānāṃ ca kālataḥ
Ang pamantayang sukat ng pag-ulan (varṣa-pramāṇa) ay: labing-anim na droṇa sa tuyong (jāṅgala) na mga rehiyon; walo at kalahati sa latian/mahalumigmig (ānūpa) na mga rehiyon; labindalawa at kalahati para sa mga lugar na Deśa at Vāpa; labintatlo at kalahati para sa Aśmaka; dalawampu’t tatlo para sa Avanti; at para sa Aparānta ay hindi tiyak (nagbabago-bago). Para sa mga pananim sa taglamig at sa paghahasik na dinidiligan sa pamamagitan ng kanal/estero (kulyā-vāpa), dapat itong tasahin ayon sa panahon/oras.
To calibrate taxation, sowing schedules, irrigation priorities, and famine-risk planning to local ecological realities rather than a single empire-wide norm.
It signals high variability/uncertainty, requiring flexible assessment instead of rigid targets—an administrative cue to rely on observation-based decisions.