Adhyaya 13

Sutra 1

सुवर्णाध्यक्षः सुवर्णरजतकर्मान्तानामसम्बन्धावेशनचतुःशालामेकद्वारामक्षशालां कारयेत् ॥ कZ_०२.१३.०१ ॥

Ang Tagapangasiwa ng Ginto ay dapat magtatag ng pagawaan ng pagmint/assay para sa mga gawain sa ginto at pilak—na inayos bilang magkakahiwalay na lugar ng paggawa na hindi nagkakaugnay (isang kompleks na may apat na looban/pagawaan) at may iisang tarangkahan lamang para sa pasok-labas.

Sutra 2

विशिखामध्ये सौवर्णिकं शिल्पवन्तमभिजातं प्रात्ययिकं च स्थापयेत् ॥ कZ_०२.१३.०२ ॥

Sa sentrong istasyon ng paggawa, dapat siyang magtalaga ng isang panday-ginto na bihasa sa teknikal, may mabuting reputasyon, at mapagkakatiwalaan (may panagot/na-credential).

Sutra 3

जाम्बूनदं शातकुम्भं हाटकं वैणवं शृङ्गशुक्तिजं जातरूपं रसविद्धमाकरोद्गतं च सुवर्णम् ॥ कZ_०२.१३.०३ ॥

Ang ginto ay inuuri bilang: jāmbūnada, śātakumbha, hāṭaka, vaiṇava, yaong nakukuha mula sa sungay at kabibe (śṛṅga-śuktija), likás na ginto (jātarūpa), gintong pinadalisay/isinailalim sa prosesong kemikal (rasa-viddha), at gintong nagmumula sa mga minahan (ākaro-dgata).

Sutra 4

किञ्जल्कवर्णं मृदु स्निग्धमनादि भ्राजिष्णु च श्रेष्ठम् रक्तपीतकं मध्यमम् रक्तमवरम् ॥ कZ_०२.१३.०४ ॥

Ang gintong kulay-polén, malambot, makinis/makintab na parang may langis, walang kapintasan, at maningning ay pinakamataas na uri; ang mapulang-dilaw ay katamtamang uri; ang mapula ay mababang uri.

Sutra 5

श्रेष्ठानां पाण्डु श्वेतं चाप्राप्तकम् ॥ कZ_०२.१३.०५ ॥

Para sa pinakamataas na uri, ang maputla o maputing kulay ay hindi katanggap-tanggap (palatandaan ng kakulangan/dumi).

Sutra 6

तद् येनाप्राप्तकं तच्चतुर्गुणेन सीसेन शोधयेत् ॥ कZ_०२.१३.०६ ॥

Ang (metal/ore) na “hindi nakuha nang wasto” (ibig sabihin, hindi nagbibigay ng tamang ani) ay dapat dalisayin sa pamamagitan ng paggamit ng tingga sa apat na ulit na proporsyon.

Sutra 7

सीसान्वयेन भिद्यमानं शुष्कपटलैर्ध्मापयेत् ॥ कZ_०२.१३.०७ ॥

Kung ito’y nabibitak dahil sa paghahalo/pakikisalamuha sa tingga (lead), dapat itong hipan/painitin gamit ang mga tuyong patong na pantakip upang maibalik ang wastong paggana.

Sutra 8

रूक्षत्वाद्भिद्यमानं तैलगोमये निषेचयेत् ॥ कZ_०२.१३.०८ ॥

Kung ito’y nabibitak dahil sa pagkatuyo/pagiging marupok, dapat itong palamigin/ gamutin gamit ang langis at dumi ng baka.

Sutra 9

आकरोद्गतं सीसान्वयेन भिद्यमानं पाकपत्त्राणि कृत्वा गण्डिकासु कुट्टयेत्कदलीवज्रकन्दकल्के वा निषेचयेत् ॥ कZ_०२.१३.०९ ॥

Ang mineral na galing sa minahan na nabibitak dahil sa halong tingga (lead) ay dapat gawing maninipis na plato para sa pag-iihaw (roasting-plates), saka durugin upang maging mga bilog-bilog/bukol; o kaya’y dapat itong gamutin (palamigin/ibabad) sa paste na gawa sa saging (kadalī) at vajrakanda.

Sutra 10

तुत्थोद्गतं गौडिकं काम्बुकं चाक्रवालिकं च रूप्यम् ॥ कZ_०२.१३.१० ॥

Ang pilak ay may (mga uri gaya ng) yaong nagmumula sa tuttha, uring gauḍika, uring kāmbuka, at uring ākravālika.

Sutra 11

श्वेतं स्निग्धं मृदु च श्रेष्ठम् ॥ कZ_०२.१३.११ ॥

Ang pinakamainam na pilak ay puti, makintab/madulas (parang may langis), at malambot (madaling hubugin).

Sutra 12

विपर्यये स्फोटनं च दुष्टम् ॥ कZ_०२.१३.१२ ॥

Sa kabaligtaran (kung nabaligtad ang mga katangiang ito) at kung ito’y nagkakapaltos/pumuputok, ito ay may depekto.

Sutra 13

तत्सीसचतुर्भागेन शोधयेत् ॥ कZ_०२.१३.१३ ॥

Dapat itong dalisayin gamit ang tingga (lead) na katumbas ng isang-kapat (ng dami nito).

Sutra 14

उद्गतचूलिकमच्छं भ्राजिष्णु दधिवर्णं च शुद्धम् ॥ कZ_०२.१३.१४ ॥

Ang dinalisay na (pilak) ay nagpapakita ng umusbong na tuktok/butil, malinaw, makinang, at may kulay na tulad ng curd (maputing-gatas).

Sutra 15

शुद्धस्यैको हारिद्रस्य सुवर्णो वर्णकः ॥ कZ_०२.१३.१५ ॥

Para sa dinalisay na metal, ginagamit ang isang (pamantayang) ‘hāridra’ na pangkulay; ang ginto ang batayang kulay/pampatapos na ahente ng kulay.

Sutra 16

ततः शुल्बकाकण्युत्तरापसारिता आचतुःसीमान्तादिति षोडश वर्णकाः ॥ कZ_०२.१३.१६ ॥

Pagkatapos nito ay ang mga antas na tinatawag na: “mula sa pamantayang tanso hanggang sa pamantayang kākaṇī”, at “mula (roon) pataas hanggang sa hangganang apat-na-hangganan”—kaya, kinikilala ang labing-anim na antas ng kulay/pagsusuri (varṇaka).

Sutra 17

सुवर्णं पूर्वं निकष्य पश्चाद्वर्णिकां निकषयेत् ॥ कZ_०२.१३.१७ ॥

Una, ikiskis ang ginto sa batong pansubok; pagkatapos, ikiskis ang pamantayang kulay na sanggunian (varṇikā) dito (para sa paghahambing).

Sutra 18

समरागलेखमनिम्नोन्नते देशे निकषितम् परिमृदितं परिलीढं नखान्तराद्वा गैरिकेणावचूर्णितमुपधिं विद्यात् ॥ कZ_०२.१३.१८ ॥

Kung ang guhit ay mukhang pantay ang kulay, ngunit—kapag sinubok sa bahaging hindi nakaumbok at hindi nakalubog—ito’y nagiging pahid/namumula, nahihila o nabubura, o maaaring makayod papasok sa uka ng kuko, o nagpapakita ng pulbos na parang okra (ochre), dapat itong kilalaning pandaraya o halo (upadhi).

Sutra 19

जातिहिङ्गुलुकेन पुष्पकासीसेन वा गोमूत्रभावितेन दिग्धेनाग्रहस्तेन संस्पृष्टं सुवर्णं श्वेतीभवति ॥ कZ_०२.१३.१९ ॥

Ang ginto, kapag hinawakan ng harapang bahagi ng kamay/dulo ng mga daliri na pinahiran ng nilinis na sinabar (hiṅguluka) o ng ‘bulaklak’ na vitriol (puṣpa-kāsīsa) na inihanda/in-activate gamit ang ihi ng baka, ay pumupusyaw na maputi (palatandaan ng maling sangkap/paggamot).

Sutra 20

सकेसरः स्निग्धो मृदुर्भाजिष्णुश्च निकषरागः श्रेष्ठः ॥ कZ_०२.१३.२० ॥

Ang pinakamainam na guhit/kulay sa batong pansubok ay yaong masagana na parang polen, makintab, malambot, at maningning.

Sutra 21

कालिङ्गकस्तापीपाषाणो वा मुद्गवर्णो निकषः श्रेष्ठः ॥ कZ_०२.१३.२१ ॥

Ang pinakamainam na batong pansubok ay batong uri ng Kāliṅga o batong Tāpi—kulay munggo.

Sutra 22

समरागी विक्रयक्रयहितः ॥ कZ_०२.१३.२२ ॥

Ang guhit na pantay ang kulay ay angkop para sa parehong transaksiyong pagbebenta at pagbili.

Sutra 23

हस्तिच्छविकः सहरितः प्रतिरागी विक्रयहितः ॥ कZ_०२.१३.२३ ॥

Ang guhit na kulay “balat ng elepante,” bahagyang maberde, at may kabaligtarang tint (pratirāga) ay angkop para sa pagbebenta.

Sutra 24

स्थिरः परुषो विषमवर्णश्चाप्रतिरागी क्रयहितः ॥ कZ_०२.१३.२४ ॥

Ang guhit na matatag, magaspang, hindi pantay ang kulay, at walang kabaligtarang tint ay angkop para sa pagbili (ibig sabihin, dapat mag-ingat/hingin ang bawas-presyo).

Sutra 25

छेदश्चिक्कणः समवर्णः श्लक्ष्णो मृदुर्भाजिष्णुश्च श्रेष्ठः ॥ कZ_०२.१३.२५ ॥

Ang pinakamainam (na piraso) ay yaong ang hiwang ibabaw ay makinis at makintab, pantay ang kulay, pino ang tekstura, malambot, at makinang.

Sutra 26

तापो बहिरन्तश्च समः किञ्जल्कवर्णः कुरण्डकपुष्पवर्णो वा श्रेष्ठः ॥ कZ_०२.१३.२६ ॥

Pinakamainam ang ginto kapag ang epekto ng pag-init/pagsusuri ay pantay sa labas at loob, at kapag ang kulay nito ay tulad ng polen (ginintuang dilaw) o tulad ng kulay ng bulaklak na kuraṇḍaka.

Sutra 27

श्यावो नीलश्चाप्राप्तकः ॥ कZ_०२.१३.२७ ॥

Kung ito ay maitim na kayumanggi o may pagka-bughaw, hindi ito katanggap-tanggap (hindi dapat tanggapin).

Sutra 28

तुलाप्रतिमानं पौतवाध्यक्षे वक्ष्यामः ॥ कZ_०२.१३.२८ ॥

Ang mga pamantayang timbangan at mga pamantayang panimbang (counterweight) ay ipaliliwanag sa ilalim ng Tagapangasiwa ng Timbang at Sukat (Pautavādhyakṣa).

Sutra 29

तेनोपदेशेन रूप्यसुवर्णं दद्यादाददीत च ॥ कZ_०२.१३.२९ ॥

Ayon sa tagubiling (pamantayan) iyon, dapat maglabas at tumanggap ng pilak at ginto.

Sutra 30

अक्षशालामनायुक्तो नोपगच्छेत् ॥ कZ_०२.१३.३० ॥

Walang sinumang hindi opisyal na itinalaga/awtorisado ang dapat pumasok sa bahay-sugalan.

Sutra 31

अभिगच्छन्नुच्छेद्यः ॥ कZ_०२.१३.३१ ॥

Ang sinumang magtangkang pumasok (sa kabila ng pagbabawal) ay dapat paalisin/alisin.

Sutra 32

आयुक्तो वा सरूप्यसुवर्णस्तेनैव जीयेत ॥ कZ_०२.१३.३२ ॥

O kaya isang taong itinalaga (may awtoridad), na may dalang pilak at ginto, ay maaaring maglaro at pasukuin lamang gamit ang mismong tayang iyon.

Sutra 33

विचितवस्त्रहस्तगुह्याः काञ्चनपृषतत्वष्टृतपनीयकारवो ध्मायकचरकपांसुधावकाः प्रविशेयुर्निष्कसेयुश्च ॥ कZ_०२.१३.३३ ॥

Ang mga manggagawang ginto—yaong humahawak ng batik-batik na ginto, mga panday-ginto, mga gumagawa ng tapana (pinadalisay na ginto), mga tagahip ng pugon, mga tagapagpaikot/tagahila, at mga tagahugas ng alikabok—ay papasok at lalabas lamang matapos masiyasat (ang damit, mga kamay, at mga tagong lugar).

Sutra 34

सर्वं चैषामुपकरणमनिष्ठिताश्च प्रयोगास्तत्रैवावतिष्ठेरन् ॥ कZ_०२.१३.३४ ॥

Ang lahat ng kanilang kasangkapan/kagamitan, at anumang prosesong hindi pa tapos, ay dapat manatili roon mismo (sa lugar).

Sutra 35

गृहीतं सुवर्णं धृतं च प्रयोगं करणमध्ये दद्यात् ॥ कZ_०२.१३.३५ ॥

Ang natanggap na ginto, at ang produktong/operasyong pinanatili (naitala/iniingatan), ay dapat ideposito sa tanggapan (sa pangangasiwang pag-iingat/sa mga talaan).

Sutra 36

सायं प्रातश्च लक्षितं कर्तृकारयितृमुद्राभ्यां निदध्यात् ॥ कZ_०२.१३.३६ ॥

Sa gabi at muli sa umaga, dapat niyang ideposito (ang gawa/materyal) matapos markahan ito ng mga selyo ng kapwa gumagawa at ng awtoridad na nagpagawa.

Sutra 37

क्षेपणो गुणः क्षुद्रकमिति कर्माणि ॥ कZ_०२.१३.३७ ॥

Ang mga (may depekto/mapanlinlang) na gawain ay tinatawag na: “kṣepaṇa”, “guṇa”, at “kṣudraka”.

Sutra 38

क्षेपणः काचार्पणादीनि ॥ कZ_०२.१३.३८ ॥

Ang “kṣepaṇa” ay binubuo ng mga gawi tulad ng pagsisingit/pagdaragdag ng salamin (at mga katulad na pamalit).

Sutra 39

गुणः सूत्रवानादीनि ॥ कZ_०२.१३.३९ ॥

Ang “guṇa” ay kinabibilangan ng mga gawi tulad ng (trabahong ginagawa) gamit ang sinulid/kawad at mga katulad na teknik.

Sutra 40

घनं सुषिरं पृषतादियुक्तं क्षुद्रकमिति ॥ कZ_०२.१३.४० ॥

Ang gawaing solid, o guwang, o nilagyan ng mga dagdag na batik/patch (at mga katulad nito) ay tinatawag na “kṣudraka” (mababang uri/napamurang gawa).

Sutra 41

अर्पयेत्काचकर्मणः पञ्चभागं काञ्चनं दशभागं कटुमानम् ॥ कZ_०२.१३.४१ ॥

Para sa gawaing salamin, dapat niyang italaga: limang bahagi ng ginto at sampung bahagi ayon sa sukat na “kaṭu” (bilang itinakdang proporsyon ng idinadagdag).

Sutra 42

ताम्रपादयुक्तं रूप्यं रूप्यपादयुक्तं वा सुवर्णं संस्कृतकम् तस्माद् रक्षेत् ॥ कZ_०२.१३.४२ ॥

Ang pilak na may mga paang tanso, o ang ginto na may mga paang pilak, ay itinuturing na “ginawa/naproseso” (pinagsamang) bagay; kaya dapat itong pangalagaan at mahigpit na kontrolin (laban sa pandaraya).

Sutra 43

पृषतकाचकर्मणः त्रयो हि भागाः परिभाण्डं द्वौ वास्तुकं चत्वारो वा वास्तुकं त्रयः परिभाण्डम् ॥ कZ_०२.१३.४३ ॥

Para sa paggawa ng salaming may batik/patch-work: (isang pamantayan ay) tatlong bahagi para sa “paribhāṇḍa” at dalawang bahagi para sa “vāstuka”; o kaya apat na bahagi para sa “vāstuka” at tatlong bahagi para sa “paribhāṇḍa”.

Sutra 44

त्वष्टृकर्मणः शुल्बभाण्डं समसुवर्णेन सम्यूहयेत् ॥ कZ_०२.१३.४४ ॥

Sa gawain ng panday, ang sisidlang tanso ay dapat haluan/ tapusin gamit ang kapantay na sukat ng ginto (ayon sa itinakdang pamantayan).

Sutra 45

रूप्यभाण्डं घनं सुषिरं वा सुवर्णार्धेनावलेपयेत् ॥ कZ_०२.१३.४५ ॥

Ang sisidlang pilak—maging buo o hungkag—ay dapat balutan (gild) ng kalahating (sukat ng) ginto.

Sutra 46

चतुर्भागसुवर्णं वा वालुकाहिङ्गुलुकस्य रसेन चूर्णेन वा वासयेत् ॥ कZ_०२.१३.४६ ॥

Dapat niyang ibabad/impregnate ang isang-kapat na bahagi ng ginto sa katas (extract) o pulbos ng vālukā-hiṅgula (isang paghahandang mineral na kahawig ng cinnabar).

Sutra 47

तपनीयं ज्येष्ठं सुवर्णं सुरागं समसीसातिक्रान्तं पाकपत्त्रपक्वं सैन्धविकयोज्ज्वालितं नीलपीतश्वेतहरितशुकपत्त्रवर्णानां प्रकृतिर्भवति ॥ कZ_०२.१३.४७ ॥

Ang ‘Tapanīya’, ang nakahihigit (jyeṣṭha) na ginto—maganda ang kulay, naproseso nang lampas sa (yugtong may) pantay na tingga, napahinog sa pag-init sa maninipis na patong (pākapattrapakva), at pinaputok na may dagdag na saindhavika—ay nagbibigay ng likás na batayan para sa mga kulay gaya ng bughaw, dilaw, puti, luntian, at ang kulay na tulad ng balahibo ng loro.

Sutra 48

तीक्ष्णं चास्य मयूरग्रीवाभं श्वेतभङ्गं चिमिचिमायितं पीतचूर्णितं काकणिकः सुवर्णरागः ॥ कZ_०२.१३.४८ ॥

Ang paghahandang ito ng ‘kulay-ginto’ (suvarṇarāga) ay matalim/malakas; may kintab na gaya ng leeg ng pabo-real, may maputing bitak kapag nabasag, kumakaluskos/kumikislap (cimicimāyita), at kapag dinurog ay nagmumukhang dilaw; ito ay nasa uring/antas na kākaṇika.

Sutra 49

तारमुपशुद्धं वा अस्थितुत्थे चतुः समसीसे चतुः शुष्कतुत्थे चतुः कपाले त्रिर्गोमये द्विरेवं सप्तदशतुत्थातिक्रान्तं सैन्धविकयोज्ज्वालितम् ॥ कZ_०२.१३.४९ ॥

Ang pilak (tāra), o pilak na bahagyang nalinis, ay dapat iproseso nang ganito: apat (na ulit/bahagi) kasama ang bone-tuttha, apat kasama ang pantay na tingga, apat kasama ang tuyong tuttha; (pagkatapos ay pinaputok) sa kapāla (sisidlan/krusible) nang tatlong ulit, at sa gatong na dumi ng baka nang dalawang ulit—kaya, matapos malampasan ang labimpitong paggamot sa tuttha, ito ay pinaputok na may dagdag na saindhavika.

Sutra 50

एतस्मात्काकण्युत्तरमाद्विमाषादिति सुवर्णे देयम् पश्चाद् रागयोगः श्वेततारं भवति ॥ कZ_०२.१३.५० ॥

Mula rito (sa paghahanda), ang daming ibibigay para sa ginto ay: mula sa isang kākaṇī pataas, hanggang dalawang māṣa. Pagkaraan nito, sa paglalapat ng halong pampakulay (rāga-yoga), ang pilak ay nagiging puti/maliwanag.

Sutra 51

त्रयोऽंशास्तपनीयस्य द्वात्रिंशद्भागश्वेततारमूर्च्छिताः तत् श्वेतलोहितकं भवति ॥ कZ_०२.१३.५१ ॥

Tatlong bahagi ng pinong ginto (tapanīya), kapag pinagsama (mūrcchita) sa tatlumpu’t dalawang bahagi ng puting pilak, ay lumilikha ng mapusyaw na mapula-puting haluang metal (śveta-lohitaka).

Sutra 52

ताम्रं पीतकं करोति ॥ कZ_०२.१३.५२ ॥

(Ang pagproseso na ito) ay nagpapadilaw sa tanso (tāmra) (pītaka).

Sutra 53

तपनीयमुज्ज्वाल्य रागत्रिभागं दद्यात्पीतरागं भवति ॥ कZ_०२.१३.५३ ॥

Pagkatapos painitin ang pinong ginto (tapanīya), dapat magdagdag ng tatlong bahagi ng halong pampakulay (rāga); nagiging dilaw na makintab (pītarāga) ito.

Sutra 54

श्वेततारभागौ द्वावेकस्तपनीयस्य मुद्गवर्णं करोति ॥ कZ_०२.१३.५४ ॥

Dalawang bahagi ng puting pilak (śveta-tāra) at isang bahagi ng pinong ginto (tapanīya) ay lumilikha ng ‘kulay mudga’ (mapusyaw na luntiang gaya ng munggo).

Sutra 55

कालायसस्यार्धभागाभ्यक्तं कृष्णं भवति ॥ कZ_०२.१३.५५ ॥

Kapag pinahiran/isinailalim sa kalahating bahagi ng itim na bakal (kālāyasa), ito ay nagiging itim.

Sutra 56

प्रतिलेपिना रसेन द्विगुणाभ्यक्तं तपनीयं शुकपत्त्रवर्णं भवति ॥ कZ_०२.१३.५६ ॥

Kapag ang pinong ginto (tapanīya) ay pinahiran nang dalawang ulit ng solusyong pangbalot/pang-plating, nagiging kulay tulad ng dahon ng loro (matingkad na kintab na bahagyang berde-ginto), bilang pagsubok/palatandaan ng wastong kalidad.

Sutra 57

तस्यारम्भे रागविशेषेषु प्रतिवर्णिकां गृह्णीयात् ॥ कZ_०२.१३.५७ ॥

Sa pasimula, para sa bawat tiyak na pangkulay/solusyong pangkulay (rāga-viśeṣa), dapat kumuha ng katumbas na pamantayang-kulay (prativarṇikā) bilang sanggunian.

Sutra 58

तीक्ष्णताम्रसंस्कारं च बुध्येत ॥ कZ_०२.१३.५८ ॥

Dapat ding kilalanin (suriin) ang pagproseso/paggamot na may kinalaman sa matatalim/kaustik na sangkap at tanso (tāmra-saṃskāra), ibig sabihin, mga palatandaan ng pagbabagong batay sa tanso.

Sutra 59

तस्माद्वज्रमणिमुक्ताप्रवालरूपाणामपनेयिमानं च रूप्यसुवर्णभाण्डबन्धप्रमाणानि च ॥ कZ_०२.१३.५९ ॥

Kaya nga, (dapat itakda ng awtoridad) ang “maibabawas/maaalis na sukat” (apaneyimāna) para sa mga anyo ng diyamante, mga hiyas, perlas, at koral; at gayundin ang mga pamantayan para sa mga pagkakabigkis/pagkakabit at mga sukat ng mga sisidlang pilak at ginto.

Sutra 60

सुप्रमृष्टमसम्पीतं विभक्तं धारणे सुखम् ॥ कZ_०२.१३.६०च्द् ॥

Ito ay mahusay na pinakintab, hindi labis na siksik o sobrang napagdugtong sa init, malinaw ang pagkakahati/pagkakahubog, at madaling hawakan o isuot.

Sutra 61

मनोनेत्राभिरामं च तपनीयगुणाः स्मृताः ॥ कZ_०२.१३.६१च्द् ॥

Ito ang naaalala bilang mga katangian ng pinong ginto: dapat itong nakalulugod sa isip at sa mata.