सैन्यमनेकमनेकस्थमुक्तमनुक्तं वा विलोपार्थं यदुत्तिष्ठति तदौत्साहिकं अभक्तवेतनं विलोपविष्टिप्रतापकरं भेद्यं परेषामभेद्यं तुल्यदेशजातिशिल्पप्रायं संहतं महत् । इति बलोपादानकालाह् ॥ कZ_०९.२.०९ ॥
sainyam anekam aneka-stham uktaṃ anuktaṃ vā vilopārthaṃ yad uttiṣṭhati tad autsāhikaṃ; abhakta-vetanaṃ vilopa-viṣṭi-pratāpa-karaṃ bhedyaṃ pareṣām abhedyaṃ tulya-deśa-jāti-śilpa-prāyaṃ saṃhataṃ mahat | iti bala-upādāna-kālāḥ |
Ang isang puwersa na bumabangon sa maraming lugar, binubuo ng maraming sangkap—maging tinawag man o hindi—na pangunahing para sa pandarambong, ay tinatawag na puwersang “bugso/pakikipagsapalaran” (autsāhika). Ito ay walang suweldo o hindi regular ang bayad, nabubuhay sa pagsamsam at sapilitang paggawa, mabagsik at nakakatakot; maaaring pagwatak-watakin o baligtarin (bhedya) bagaman mahirap para sa iba na pagwatak-watakin ito; at sa malaking bahagi ay nagkakaisa dahil sa iisang lugar, pamayanan, at hanapbuhay; ito’y magkakabuklod at malaki. Ito ang mga kalagayang may kinalaman sa panahon ng pagbuo ng mga puwersa.
It is sustained by plunder and coercion rather than regular pay, so it can drift into predation, indiscipline, and bargaining/defection when incentives change.
Internally it can be induced to split through targeted incentives and leadership manipulation; externally, its shared identity and cohesion can make rival attempts at splitting it harder unless intelligence is precise.