Adhyaya 380

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अद्वैतव्रह्मविज्ञानं नमोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गीतासारः अग्निर् उवाच गीतासारं प्रवक्ष्यामि सर्वगीतोत्तमोत्तमं कृष्णो ऽर्जुनाय यमाह पुरा वै भुक्तिमुक्तिदं

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang kabanata tungkol sa kaalaman sa di-dalawang Brahman (advaita)—ang ika-379 na kabanata. Ngayon ay nagsisimula ang ika-380 kabanata: “Ang Diwa ng Gītā.” Wika ni Agni: “Ipapaliwanag ko ang diwa ng Gītā—pinakamataas sa lahat ng aral na tinatawag na ‘gītā’—na minsang sinabi ni Kṛṣṇa kay Arjuna, at nagbibigay ng kapwa ginhawang makamundo at kalayaan (moksha).”

Verse 2

श्रीभगवानुवाच गतासुरगतासुर्वा न शोच्यो देहवानजः आत्माजरो ऽमरो ऽभेद्यस्तस्माच्छोकादिकं त्यजेत्

Sinabi ng Mapalad na Panginoon: “Maging ang nilalang na may katawan ay nawalan man ng hininga-buhay o hindi pa, hindi siya dapat pagluksa. Ang Sarili (Ātman) ay di-isinilang, di-tumatanda, walang kamatayan, at di-masusugatan; kaya talikdan ang dalamhati at mga katulad nito.”

Verse 3

ज्ञानात् सौवीरभूपतिरिति ख , ञ च पठतां भुक्तिमुक्तिदमिति ख ध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते सङ्गात् कामस्ततः क्रोधः क्रोधात्सम्मोह एव च

Sa taong palagiang nagmumuni sa mga bagay ng pandama, sumisibol ang pagkakabit sa mga iyon; mula sa pagkakabit ay umuusbong ang pagnanasa (kāma), saka galit; at mula sa galit lamang ay lumilitaw ang ganap na pagkalito.

Verse 4

अम्मोहात् स्मृतिविभ्रंशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति दुःसङ्गहानिः सत्सङ्गान्मोक्षकाभी च कामनुत्

Mula sa pagkalito ay sumisibol ang pagkaligaw ng alaala; sa pagkawasak ng paghatol (buddhi) ay napapahamak ang tao. Ang pinsalang dulot ng masamang samahan ay napapawi sa pakikisama sa mabubuti (satsaṅga); at mula roon ay umuusbong ang pagnanais sa kalayaan (moksha).

Verse 5

कामत्यागादात्मनिष्ठः स्थिरप्रज्ञस्तदोच्यते या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी

Sa pagtalikod sa pagnanasa, ang tao ay nananatiling nakaugat sa Sarili (Ātman) at tinatawag na matatag sa karunungan. Yaong “gabi” para sa lahat ng nilalang—sa kalagayang iyon ang mapagpigil-sa-sarili ay nananatiling gising.

Verse 6

यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते

Ang itinuturing na “pagkagising” ng karaniwang nilalang ay gabi para sa pantas na nakakakita. At ang taong nasisiyahan sa Sarili lamang ay walang sapilitang tungkuling dapat gampanan.

Verse 7

नैव तस्य कृते नार्थो नाकृते नेह कश् चनः तत्त्ववित्तु महावहो गुणकर्मविभागयोः

Para sa nakakabatid ng katotohanan, O makapangyarihang bisig, sa daigdig na ito walang layuning natatamo sa paggawa, ni may kawalan sa hindi paggawa—sapagkat nauunawaan niya ang tunay na pagkakaiba ng mga guṇa at ng karma.

Verse 8

गुणा गुनेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यति

Sa pagkaunawang ang mga guṇa ay kumikilos lamang sa kapwa guṇa, hindi siya kumakapit. Sa pamamagitan ng balsa ng kaalaman lamang, lubos niyang nalalampasan ang kasalanan at kapighatian.

Verse 9

ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात् कुरुते ऽर्जुन ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गन्त्यक्त्वा करोति यः

O Arjuna, ang apoy ng kaalaman ay ginagawang abo ang lahat ng gawa. Ang gumagawa ng mga gawa na iniaalay sa Brahman at tinalikuran ang pagkapit, siya ay nalilinis.

Verse 10

लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि

Ang nakakakita sa Sarili (Ātman) sa lahat ng nilalang at sa lahat ng nilalang sa loob ng Sarili ay hindi nadudungisan ng kasalanan, gaya ng dahon ng lotus na hindi nababasa ng tubig.

Verse 11

ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टो ऽभिजायते

Ang yogin na ang sarili ay sinanay sa Yoga at may pantay na pagtanaw sa lahat ng dako—kahit maputol man sa Yoga—ay muling isisilang sa sambahayan ng mga dalisay at masagana.

Verse 12

न हि कल्याणकृत् कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति देवी ह्य् एषा गुणमयी मम माया दुरत्यया

Tunay nga, mahal na anak, walang sinumang gumagawa ng kabutihan ang napapasa sa masamang hantungan. Sapagkat ito ang Diyosa—ang Aking Māyā—na binubuo ng mga guṇa at mahirap tawirin.

Verse 13

मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतान्तरन्ति ते आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थो ज्ञानी च भरतर्षभ

Yaong sa Akin lamang sumasaklolo ay nakakatawid sa Māyā na ito. (Apat ang uri:) ang nagdurusa, ang naghahanap ng kaalaman, ang naghahangad ng pakinabang, at ang nakaaalam—O pinakamainam sa mga Bharata.

Verse 14

चतुर्विधा भजन्ते मां ज्ञानी चैकत्वमास्थितः अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो ऽध्यात्ममुच्यते

Apat na uri ang sumasamba sa Akin; at ang nakaaalam (jñānī) ay nananatili sa kaisahan. Ang Di-nasisira (Akṣara) ang Kataas-taasang Brahman; ang likas na kalikasan ay tinatawag na adhyātma, ang panloob na prinsipyo.

Verse 15

भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः अधिभूतं क्षरोभावः पुरुषश्चाधिदैवतं

Ang “visarga,” ang paglalabas na lumilikha ng pag-usbong ng mga kalagayan at mga nilalang, ay tinatawag na karma (gawa). Ang kalagayang nasisira at lumilipas (kṣara-bhāva) ay tinatawag na adhibhūta (saklaw ng mga elemento), at ang Puruṣa ay tinatawag na adhidaivata (nangingibabaw na banal na prinsipyo).

Verse 16

अधियज्ञोहमेवात्र देहे देहभृतां वर अन्तकाले स्मरन्माञ्च मद्भावं यात्यसंशयः

Ako lamang ang Adhiyajña rito sa loob ng katawan, O pinakamainam sa mga may katawan. At sinumang sa huling sandali ay umaalaala sa Akin, tiyak na makakamit niya ang Aking kalagayan—walang pag-aalinlangan.

Verse 17

यं यं भावं स्मरन्नन्ते त्यजेद्देहन्तमाप्नुयात् प्राणं न्यस्य भ्रुवोर्मध्ये अन्ते प्राप्नोति मत्परम्

Anumang kalagayan ang alalahanin ng tao sa huling sandali, pag-iwan niya sa katawan ay yaon ding kalagayan ang kanyang mararating. At sa oras ng kamatayan, kapag itinatatag ang hiningang-buhay (prāṇa) sa pagitan ng mga kilay, sa wakas ay nararating niya ang Kataas-taasang nakatuon sa Akin (ibig sabihin, Ako ang pinakamataas na layon).

Verse 18

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्मवदन् देहं त्यजन्तथा ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्ताः सर्वे मम विभूतयः

Sa pagbigkas ng Brahman na iisang pantig—“Om”—at sa gayon ay pagtalikod sa katawan; mula kay Brahmā hanggang sa mga nilalang na di-kumikilos (pinakamababa), lahat ay mga vibhūti Ko (mga pagpapakita ng Aking kapangyarihan).

Verse 19

श्रीमन्तश्चोर्जिताः सर्वे ममांशाः प्राणिनःस्मृताः अहमेको विश्वरूप इति ज्ञात्वा विमुच्यते

Ang lahat ng nilalang ay inaalala bilang mga bahagi Ko—mga marangal at mga makapangyarihan. Sa pagkaalam na, “Ako lamang ang iisa, ang may anyong sansinukob (viśvarūpa),” ang tao ay napapalaya.

Verse 20

क्षेत्रं शरीरं यो वेत्ति क्षेत्रज्ञः स प्रकोर्तितः क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम

Ang sinumang nakakabatid sa ‘kṣetra’—ang katawan—ay ipinahahayag na Siya ang Nakaaalam ng Bukid (kṣetrajña). At ang kaalamang ukol sa Bukid at sa Nakaaalam ng Bukid—iyan ang itinuturing Kong tunay na kaalaman.

Verse 21

महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च इन्द्रयाणि देशैकञ्च पञ्च चेन्द्रियगोचराः

Ang mga dakilang elemento (mahābhūta), ang prinsipyo ng ego (ahaṅkāra), ang talino (buddhi), at ang di-nahahalatang Prakṛti (avyakta); ang mga pandama, at ang iisang kalawakan (ākāśa) na lumalaganap; at ang limang bagay na nasasaklaw ng pandama—ang mga ito ay binibilang.

Verse 22

इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतं

Pagnanasa, pag-ayaw, ligaya, sakit, ang kabuuang pagsasama (ng katawan at mga pandama), kamalayan (cetanā), at katatagan (dhṛti)—ito, sa maikling sabi, ang ipinahahayag na kṣetra, ang ‘bukid’ na may katawan, kasama ang mga pagbabago nito.

Verse 23

अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः

Kababaang-loob (amānitva), kawalan ng pagpapaimbabaw (adambhitva), di-karahasan (ahiṃsā), pagtitiis (kṣānti), pagiging tuwid (ārjava), mapagkumbabang paglilingkod sa guro (ācāryopāsana), kalinisan (śauca), katatagan (sthairya), at pagpipigil sa sarili (ātma-vinigraha)—ito ang mga disiplina na dapat linangin.

Verse 24

इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनं

Kawalang-pagkakapit sa mga bagay ng pandama (vairāgya), at tunay na kawalan ng pagkamaka-ako (anahaṅkāra); at ang palagiang pagninilay sa mga kapintasan na likas sa kapanganakan, kamatayan, katandaan, karamdaman, at pagdurusa—ito ang dapat isagawa.

Verse 25

आसक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ममाङ्गा इति ख नित्यञ्च समचित्तत्त्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु

Hindi pagkapit at kawalan ng pagdikit sa mga anak, asawa, tahanan, at mga katulad; at ang palagiang pagtanaw na ang mga ito ay hindi “mga bahagi ng aking katawan”; at ang walang patid na pagkakapantay ng loob sa pagdating ng kanais-nais at di-kanais-nais.

Verse 26

मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि

At ang di-nagbabagong debosyon sa Akin sa pamamagitan ng natatanging yoga (iisang-tuon); ang pagsasanay na manahan sa mga pook na liblib; at ang kawalan ng hilig sa pakikisama at sa mga pagtitipon ng mga tao.

Verse 27

अध्यात्मज्ञाननिष्ठत्वन्तत्त्वज्ञानानुदर्शनं एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतो ऽन्यथा

Ang matatag na paninindigan sa kaalamang pangloob (adhyatma) at ang tuwirang pagdanas sa katotohanan sa pamamagitan ng pagninilay—ito ang tinatawag na “kaalaman”; at ang anumang salungat dito ay “kamangmangan”.

Verse 28

ज्ञेयं यत्तत् प्रवक्ष्यामि यं ज्ञात्वामृतमश्नुते अनादि परमं ब्रह्म सत्त्वं नाम तदुच्यते

Ipahahayag Ko ang Dapat Makilala—na kapag nakilala, nakakamtan ang kawalang-kamatayan. Ang walang pasimula at kataas-taasang Brahman ay tinatawag na “Sattva”.

Verse 29

सर्वतः पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

May mga kamay at paa sa lahat ng dako, may mga mata, ulo, at mukha sa lahat ng dako, at may pandinig sa buong daigdig—Siya’y nananatiling lumalaganap at bumabalot sa lahat.

Verse 30

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च

Siya’y lumilitaw bilang mga katangian ng lahat ng pandama, ngunit wala Siyang mga pandama; hindi nakakapit, tagapagtaguyod ng lahat; walang katangian (nirguṇa), at gayon ma’y Siya rin ang nakararanas ng mga katangian (guṇa).

Verse 31

वहिरन्तश् च भूतानामचरञ्चरमेव च सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थञ्चान्तिके ऽपि यत्

Yaon ay nasa labas at nasa loob ng lahat ng nilalang—maging ang di-kumikilos at ang kumikilos; dahil sa sukdulang kasinupan, hindi ito nalalaman ng karaniwang pagdama; at ito’y kapwa malayo at malapit.

Verse 32

अविभक्तञ्च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् भूतभर्तृ च विज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च

Hindi Siya nahahati sa mga nilalang, ngunit nananatili na wari’y nahahati. Dapat Siyang maunawaan bilang tagapagtaguyod ng mga nilalang—gayundin bilang lumalamon sa pagkalusaw at pinagmumulan sa paglikha.

Verse 33

ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य धिष्ठितं

Ang Kataas-taasang Yaon ay ipinahahayag na Liwanag maging ng mga liwanag, at ang pinakadakila na lampas sa dilim. Siya ang Kaalaman, ang dapat makilala, at ang naaabot sa pamamagitan ng kaalaman—naninirahan sa puso ng lahat.

Verse 34

ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे

May ilan na sa pamamagitan ng pagninilay (dhyāna) ay nakikita ang Sarili (Ātman) sa loob ng sarili, sa pamamagitan ng sarili; ang iba naman sa pamamagitan ng Sāṅkhya at Yoga; at ang iba pa sa pamamagitan ng Karma-yoga.

Verse 35

अन्ये त्वेवमजानन्तो श्रुत्वान्येभ्य उपासते तेपि चाशु तरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः

Ang iba, bagaman hindi ito nalalaman sa ganitong paraan, ay sumasamba sa Kataas-taasan matapos marinig mula sa iba; sila man ay mabilis na lumalampas sa kamatayan, sapagkat tapat sa kapangyarihan ng Śruti (pahayag na Veda).

Verse 36

सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च प्रमादमोहौ तमसो भवतो ज्ञानमेव च

Mula sa sattva ay sumisilang ang kaalaman; mula sa rajas ay sumisilang ang kasakiman; mula sa tamas ay sumisilang ang kapabayaan at pagkalito—at mula rin sa tamas ang kamangmangan.

Verse 37

गुणा वर्तन्त इत्य् एव यो ऽवतिष्ठति नेङ्गते मानावमानमित्रारितुल्यस्त्यागी स निर्गुणः

Yaong nananatiling matatag sa pagkaunawang “ang mga guṇa lamang ang kumikilos,” kaya hindi nayayanig; yaong tumitingin sa dangal at paghamak, kaibigan at kaaway bilang magkakapantay, at yaong mapagpanaog (renouncer)—siya ang tunay na nirguṇa, lampas sa mga guṇa.

Verse 38

ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययं छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्

Sinasabi nilang ang di-nasisirang aśvattha ay may ugat sa itaas at mga sanga sa ibaba; ang mga sukat ng Veda (chandas) ang mga dahon nito. Sinumang tunay na nakakakilala sa punong iyon ay isang nakaaalam ng Veda.

Verse 39

द्वौ भूतसर्गौ लोके ऽस्मिन् दैव आसुर एव च अहिंसादिः क्षमा चैव दैवीसम्पत्तितो नृणां

Sa mundong ito ay may dalawang uri ng paglikha ng mga nilalang: ang maka-diyos at ang maka-asura. Ang ahiṃsā (di-panliligalig) at mga katulad nito, at gayundin ang kṣamā (pagtitiis), ang mga maka-diyos na kaloob sa tao.

Verse 40

न शौचं नापि वाचारो ह्य् आसुरीसम्पदोद्धवः नरकत्वात् क्रोधलोभकामस्तस्मात्त्रयं त्यजेत्

Ang kalinisan at wastong asal ay hindi nagmumula sa likas na pag-uugaling asura; at sapagkat ang galit, kasakiman, at pagnanasa ay humahantong sa kalagayang mala-impyerno, kaya dapat talikuran ang tatlong ito.

Verse 41

यज्ञस्तपस् तथा दानं सत्त्वाद्यैस्त्रिविधं स्मृतम् आयुः सत्त्वं बलारोग्यसुखायान्नन्तु सात्त्विकं

Ang yajña (handog), tapas (pagpapasakit/ascetismo), at dāna (pagkakaloob) ay itinuturo na may tatlong uri ayon sa tatlong guṇa na nagsisimula sa sattva. Ngunit ang pagkaing sāttvika ay yaong nagpapahaba ng buhay, nagpapalinaw ng isip, nagpapalakas, nag-aalis ng karamdaman, at nagdudulot ng kaligayahan.

Verse 42

दुःखशोकामयायान्नं तीक्ष्णरूक्षन्तु राजसं अमेध्योच्छिष्टपूत्यन्नं तामसं नीरसादिकं

Ang pagkaing nagbubunga ng pagdurusa, dalamhati, at karamdaman ay tinatawag na rājasa, sapagkat ito’y labis na maanghang at nakatutuyo. Ang pagkaing marumi—gaya ng tira-tira at panis na pagkain—ay tinatawag na tāmasa, sapagkat ito’y walang lasa at katulad nito.

Verse 43

यष्टव्यो विधिना यज्ञो निष्कामाय स सात्त्विकः यज्ञः फलाय दम्भात्मी राजसस्तामसः क्रतुः

Ang yajña ay dapat isagawa ayon sa itinakdang tuntunin; kapag ito’y ginagawa ng taong walang pagnanais sa gantimpala, ito’y sāttvika. Ngunit ang yajña na ginagawa para sa bunga, ng taong mapagpakitang-tao, ay rājasa; at kapag isinagawa sa maruming paraan, ito’y nagiging ritong tāmasa.

Verse 44

श्रद्धामन्त्रादिविध्युक्तं तपः शारीरमुच्यते देवादिपूजाहिंसादि वाङ्मयं तप उच्यते

Ang tapas na isinasagawa ayon sa pananampalataya (śraddhā), mga mantra, at itinakdang tuntunin ay tinatawag na tapas ng katawan (śārīra). Ang pagsamba sa mga deva at iba pa, ang ahimsā (di-karahasan), at mga kaugnay na disiplina ay tinatawag na tapas ng pananalita (vāṅmaya).

Verse 45

अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं स्वाध्यायसज्जपः मानसं चित्तसंशुद्धेर्सौनमात्सविनिग्रहः

Pananalitang hindi nagdudulot ng pagkabagabag, katotohanan, at masigasig na pagbigkas sa sariling pag-aaral (svādhyāya); at para sa paglilinis ng isip, disiplina sa loob—kasama ang pagpipigil sa pagligo para sa aliw at sa labis na pagdiriwang at kasayahan.

Verse 46

सात्त्विकञ्च तपो ऽकामं फलाद्यर्थन्तु राजसं तामसं परपीडायै सात्त्विकं दानमुच्यते

Ang pag-aayuno at pagkamapagtimpi (tapas) na ginagawa nang walang pagnanais ng gantimpala ay tinatawag na sāttvika; yaong ginagawa para sa bunga at pakinabang ay rājasa; at yaong ginagawa upang manakit ng iba ay tāmasa. Gayundin, ang pagbibigay (dāna) ay tinatawag na sāttvika kapag kaayon ng ganitong kalinisan ng layon.

Verse 47

देशादौ चैव दातव्यमुपकाराय राजसं आदेशादाववज्ञातं तामसं दानमीरितं

Ang handog na ibinibigay na may pagtutuos sa lugar at iba pa, upang magtamo ng kapalit o pakinabang, ay tinatawag na rājasa. Ngunit ang handog na ibinibigay nang walang paggalang sa wastong tuntunin at may paghamak ay ipinahahayag na tāmasa.

Verse 48

ओंतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः यज्ञदानादिक कर्म बुक्तिमुक्तिप्रदं नृणां

“Om”, “Tat”, at “Sat”—ito ang inaalala bilang tatluhang pagtukoy sa Brahman. Para sa tao, ang mga gawaing gaya ng yajña (hain) at dāna (pagbibigay), kapag isinagawa sa diwang ito, ay nagkakaloob ng kapakinabangang makamundo at ng paglaya (mokṣa).

Verse 49

अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्मणः फलं भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु सन्न्यासिनां क्वचित्

Ang bunga ng gawa ay tatlo—di kanais-nais, kanais-nais, at halo—at ito’y dumarating pagkalipas ng kamatayan sa mga hindi nagtatakwil ng bunga ng pagkilos; ngunit sa mga tunay na sannyāsin (ganap na renunsyante), hindi ito dumarating kailanman.

Verse 50

तामसः कर्मसंयोगात् मोहात्क्लेशभयादिकात् राजसः सात्त्विको ऽकामात् पञ्चैते कर्महेतवः

Ang pagkilos ay may limang sanhi ng pag-uudyok: (1) ang tamasiko, mula sa pagkakaugnay sa gawa na bulag; (2) yaong mula sa pagkalito (moha); (3) yaong mula sa pighati, takot, at iba pa; (4) ang rajasiko; at (5) ang sattviko, na ginagawa nang walang makasariling pagnanasa—ito ang limang sanhi ng pagkilos.

Verse 51

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणञ्च पृथग्विधम् त्रिविधाश् च पृथक् चेष्टा दैवञ्चैवात्र पञ्चमं

Dito ay may limang salik: ang salalayan o batayan ng gawa, ang gumagawa (tagaganap), ang iba’t ibang uri ng mga kasangkapan, ang natatanging pagsisikap o kilos (na may tatlong anyo), at—ikalima—ang salik na maka-Diyos (tadhana).

Verse 52

एकं ज्ञानं सात्त्विकं स्यात् पृथग् ज्ञानन्तु राजसं अतत्त्वार्थन्तामसं स्यात् कर्माकामाय सात्त्विकं

Ang kaalamang nakakabatid sa “Iisa” (nag-iisang katotohanan) ay sattviko; ang kaalamang nakakakita ng pagkamarami at pagkakahiwalay ay rajasiko; at ang kaalamang nakatuon sa di-tunay o di-esensiya ay tamasiko. Ang gawaing ginagawa nang walang pagnanasa sa gantimpala ay sattviko.

Verse 53

कामाय राजसं कर्म मोहात् कर्म तु तामसं सीध्यसिद्ध्योः समः कर्ता सात्त्विको राजसो ऽत्यपि

Ang gawaing ginagawa para sa pagnanasa ay rajasiko; ang gawaing ginagawa dahil sa pagkalito (moha) ay tamasiko. Ang gumagawa na nananatiling pantay sa tagumpay at kabiguan ay sattviko; ngunit ang labis na itinutulak ng pagnanasa at silakbo ay rajasiko.

Verse 54

शठो ऽलसस्तामसः स्यात् कार्यादिधीश् च सात्त्विकी कार्यार्थं सा राजसी स्याद्विपरीता तु तामसी

Ang mapanlinlang o tamad ay dapat ituring na tamasiko. Ang pag-unawang namamahala at gumagabay sa wastong tungkulin at iba pa ay sattviko. Ang pag-unawang kumikilos upang makamit ang layunin ay rajasiko; ngunit ang kabaligtaran nito ay tamasiko.

Verse 55

मनोधृतिः सात्त्विकी स्यात् प्रीतिकामेति राजसी तामसी तु प्रशोकादौ मुखं सत्त्वात्तदन्तगं

Ang katatagan ng isip (manodhṛti) ay sāttvika; ang nagmumula sa ligaya at pagnanasa ay rājasika; ngunit ang kalagayang tāmasika ay lumilitaw sa simula ng matinding dalamhati at iba pa—palatandaan nito ang mukhang nakayuko at lupaypay; at ang kinalabasan ay pinamamahalaan ng nangingibabaw na sattva ng tao, kaya nagwawakas ayon sa likas na hilig na iyon.

Verse 56

सुखं तद्राजसञ्चाग्रे अन्ते दुःखन्तु तामसं अतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदन्ततं

Ang udyok na iyon ay rājasika: sa simula ay kaaya-aya, ngunit sa huli ay nagiging masakit at tāmasika. Kaya ang pagkilos (pravṛtti) ng mga nilalang ay umuusbong dahil dito—at sa pamamagitan nito, ang buong daloy ng sanlibutan ay napupuno at lumalawak.

Verse 57

स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य विष्णुं सिद्धिञ्च विन्दति कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा

Sa pagsamba sa Kanya—kay Viṣṇu—sa pamamagitan ng sariling itinakdang tungkulin (svakarma), nakakamit ang kaganapan (siddhi). Sa gawa, sa isip, at sa salita—sa lahat ng oras at sa bawat kalagayan—dapat Siyang sambahin palagi.

Verse 58

भवत्ययोगिनामिति ख ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुञ्च वेत्ति यः सिद्धिमाप्नोति भगवद्भक्तो भागवतो ध्रुवं

Tunay nga, kahit para sa mga hindi yogin, ang deboto ng Mapalad na Panginoon—yaong nakaaalam na ang buong sansinukob, mula kay Brahmā hanggang sa isang munting talim ng damo, ay nilulukuban at pinamamahalaan ni Viṣṇu—ay tiyak na nakakamit ang ganap na kaganapang espirituwal, walang pagsala.