Adhyaya 379

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मज्ञानं नामाष्टसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अद्वैतब्रह्मविज्ञानं अग्निर् उवाच अद्वैतब्रह्मविज्ञानं वक्ष्ये यद्भवतो ऽगदत् शालग्राने तपश् चक्रे वासुदेवार्चनादिकृत्

Kaya nga, sa Agni Mahāpurāṇa, ang ika-378 na kabanata ay tinatawag na “Brahma-jñāna (Kaalaman tungkol sa Brahman).” Ngayon ay nagsisimula ang ika-379 na kabanata, “Advaita-brahma-vijñāna (Di-dalawang Kaalaman tungkol sa Brahman).” Wika ni Agni: “Ipapaliwanag ko ang di-dalawang kaalaman tungkol sa Brahman, ayon sa inyong itinatanong. (Ang naghahanap) ay nagsagawa ng matinding pagninilay at pag-aayuno sa Śālagrāma, na nakatuon sa pagsamba kay Vāsudeva at iba pang kaugnay na gawain.”

Verse 2

मृगसङ्गाम्मृगो भूत्वा ह्य् अन्तकाले स्मरन् मृगं जातिस्मरो मृगस्त्यक्त्वा देहं योगात्स्वतो ऽभवत्

Dahil sa pagkakabit ng loob sa isang usa, siya’y naging usa; at sa oras ng kamatayan, sa pag-alaala sa usang iyon, siya’y muling isinilang bilang usa—ngunit taglay pa rin ang alaala ng dating kapanganakan. Ang usang iyon, pagtalikod sa katawan, sa bisa ng yoga ay muling nakamtan ang sariling tunay na kalagayan.

Verse 3

अद्वैतब्रह्मभूतश् च जडवल्लोकमाचरत् क्षत्तासौ वीरराजस्य विष्टियोगममन्यत

Bagaman nakatatag sa di-dalawang Brahman, namuhay siya sa gitna ng mga tao na wari’y manhid at walang pakialam. Ang kṣattā, ang katiwala ng Haring Vīrarāja, ay inakala itong kalagayan ng sapilitang paglilingkod (viṣṭi-yoga).

Verse 4

उवाह शिविक्रामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः गृहीतो विष्टिना ज्ञानी उवाहात्मक्षयाय तं

Sa udyok ng utos ng kṣattā, binuhat ng pantas ang palankin (śivikā) ni Śivikramā. Nang masaklaw ng sapilitang paggawa (viṣṭi), dinala niya ito—na humantong sa kapahamakan ng sarili.

Verse 5

ययौ जडगतिः पश्चात् ये त्वन्ये त्वरितं ययुः शीघ्रान् शीघ्रगतीन् दृष्ट्वा अशीघ्रं तं नृपोऽब्रवीत्

Ang may mabagal na lakad ay napunta sa hulihan; ngunit ang iba ay nagpatuloy nang mabilis. Nang makita ng hari ang mga mabilis na kumikilos nang mabilis, sinabi niya sa mabagal na lalaki: “Huwag kang maging napakabagal.”

Verse 6

राजोवाच किं श्रान्तो ऽस्यल्पमध्वानं त्वयोढा शिविका मम किमायाससहो न त्वं पीवानसि निरीक्ष्यसे

Wika ng hari: “Pagod ka ba? Kaunti pa lamang ang nalalakad mo habang pasan ang aking palankin. Hindi mo ba kayang tiisin ang pagod? Sa pagtingin ko sa iyo, hindi ka mukhang matipuno.”

Verse 7

ब्राह्मण उवाच नाहं पीवान्न वैषोढा शिविका भवतो मया न श्रान्तो ऽस्मि न वायासो वोढव्यो ऽसि महीपते

Sinabi ng brahmana: “Hindi ako lasing, ni hindi ako walang kakayahang magbuhat. Ang palankin mong ito ay dapat kong pasanin. Hindi ako pagod ni lupaypay. Ikaw, O hari, ang siyang binubuhat.”

Verse 8

भूमौ पादयुगन्तस्थौ जङ्घे पादद्वये स्थिते उरू जङ्घाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम्

Sa lupa nakalapat ang dalawang paa; sa ibabaw ng dalawang paa naroroon ang mga binti. Ang mga hita ay nasa ibabaw ng dalawang binti; at sa ibabaw ng sandigang iyon ay naroon din ang tiyan.

Verse 9

वक्षःस्थलं तथा वाहू स्कन्धौ चोदरसंस्थितौ स्कन्धस्थितेयं शिविका मम भावो ऽत्र किं कृतः

Ang dibdib at dalawang bisig, pati ang mga balikat, ay nakapatong sa tiyan; ang palankin na ito ay nakasalalay sa balikat—kaya ano nga ba ang nagawa rito ng aking sariling layon o pagsisikap?

Verse 10

शिविकायां स्थितञ्चेदं देहं त्वदुपलक्षितं तत्र त्वमहमप्यत्र प्रोच्यते चेदमन्यथा

Kung ang katawang ito, na nakaupo sa palankin, ay kinikilala mo bilang “ikaw,” kung gayon sa gayon ding kalagayan, ang “ako” ay binibigkas din dito—kung hindi, magiging salungat ang pahayag.

Verse 11

अहं त्वञ्च तथान्ये च भूतैरुह्याम पार्थिव गुणप्रवाहपतितो गुणवर्गो हि यात्ययं

“Ako, ikaw, at ang iba pa ay tinatangay ng mga sangkap ng katawan, O hari. Sapagkat ang pangkat ng mga guṇa na ito, nang mahulog sa agos ng mga guṇa, ay tunay na dinadala pasulong.”

Verse 12

कर्मवश्या गुणाश् चैते सत्त्वाद्याः पृथिवीपते अविद्यासञ्चितं कर्म तच्चाशेषेषु जन्तुषु

O Panginoon ng lupa, ang mga guṇa na ito—sattva at iba pa—ay kumikilos sa ilalim ng pamamahala ng karma; at ang karmang naipon dahil sa avidyā (kamangmangan) ay nasa lahat ng nilalang, walang pagbubukod.

Verse 13

आत्मा शुद्धो ऽक्षरः शान्तो निर्गुणः प्रकृतेः परः प्रवृद्ध्यपचयौ नास्य एकस्याखिलजन्तुषु

Ang Sarili (Ātman) ay dalisay, di-nasisira, at mapayapa; walang guṇa at higit sa Prakṛti. Para sa iisang Sariling iyon na nasa lahat ng nilalang, walang pagdami at walang pagbawas.

Verse 14

यदा नोपचयस्तस्य यदा नापचयो नृप तदा पीवानसीति त्वं कया युक्त्या त्वयेरितं

O hari, kung para sa kanya ay walang pagdami at wala ring pagbawas, sa anong pangangatwiran mo mismo sinabi, “kung gayon siya ay mahusay na napakain (pīvānas)”?

Verse 15

भूजङ्घापादकट्यूरुजठरादिषु संस्थिता शिविकेयं तथा स्कन्धे तदा भावःसमस्त्वया

Ang ‘śivikā’ na ito (ang bahaging mahalaga sa buhay na tinatawag sa pangalang ito) ay nasa mga bisig, binti, paa, baywang, hita, tiyan, at mga katulad; naroroon din ito sa balikat. Kaya, ang ganap na paglalahad ay sinabi na ng ikaw/para sa iyo.

Verse 16

तदन्यजन्तुभिर्भूप शिविकोत्थानकर्मणा शैलद्रव्यगृहोत्थोपि पृथिवीसम्भवोपि वा

O hari, gayon din ang tuntuning ito kung ito’y dulot ng ibang nilalang—maging mula sa gawa ng pag-angat ng palankin (śivikā), o mula sa bato, mga bagay at materyal, o mula sa gusali, o kahit mula sa mismong lupa.

Verse 17

यथा पुंसः पृथग्भावः प्राकृतैः करणैर् नृप सोढव्यः स महाभारः कतरो नृपते मया

O hari, kung paanong ang hiwalay na damdamin ng “ako” sa tao ay napapasan sa pamamagitan ng likás na mga kakayahan, gayon din ang dakilang pasaning iyon ay dapat tiisin. Sabihin mo sa akin, O panginoon ng mga hari—alin sa mga pasanin ang dapat kong pasanin?

Verse 18

यद्द्रव्या शिविका चेयं तद्द्रव्यो भूतसंग्रहः भवतो मे ऽखिलस्यास्य समत्वेनोपवृंहितः

Anumang sangkap ang bumubuo sa palankin na ito, ang mga sangkap ding iyon ang bumubuo sa kalipunan ng mga nilalang. O Panginoon, sa iyong kapangyarihan ang kabuuan nitong (daigdig/kalipunan) ay itinaguyod at pinalawak nang may pagkakapantay-pantay, walang kinikilingan.

Verse 19

तच्छ्रुत्वोवाच राजा तं गृहीत्वाङ्घ्री क्षमाप्य च प्रसादं कुरु त्यक्त्वेमां शिविकां ब्रूहि शृण्वते यो भवान् यन्निमित्तं वा यदागमनकारणम्

Nang marinig iyon, sinabi ng hari: “Hinahawakan ko ang iyong mga paa at humihingi ng kapatawaran; magpakita ka ng biyaya. Iwan mo ang palankin na ito at sabihin mo sa akin—nakikinig ako—sino ka, sa anong layunin, at ano ang dahilan ng iyong pagparito?”

Verse 20

ब्राह्मण उवाच श्रूयतां कोहमित्येतद्वक्तुं नैव च शक्यते पाठो ऽयं न समीचीनः उपभोगनिमित्तञ्च सर्वत्रागमनक्रिया

Sinabi ng Brāhmaṇa: “Makinig. Hindi talaga maaaring sabihin ang ‘Sino ako?’ sa ganitong paraan. Hindi wasto ang pagbasa na ito; at ang diwa ay ito: ang gawain ng ‘pagpunta/paglapit’ ay isinasagawa sa lahat ng dako para sa layunin ng pagdanas o pagtamasa (ng bunga).”

Verse 21

सुखदुःखोपभोगौ तु तौ देशाद्युपपादकौ धर्माधर्मोद्भवौ भोक्तुं जन्तुर्देशादिमृच्छति

Ang pagdanas ng ligaya at pighati—na nagmumula sa dharma at adharma—ang nagtatakda ng mga kalagayan gaya ng lugar ng kapanganakan at iba pa; upang danasin ang mga bungang iyon, ang nilalang na may katawan ay dumarating sa isang tiyak na lugar at iba pang kundisyon.

Verse 22

रजोवाच यो ऽस्ति सोहमिति ब्रह्मन् कथं वक्तुं न शक्यते आत्मन्येषु न दोषाय शब्दोहमिति यो द्विज

Wika ni Rajas: “O Brahmin, paanong hindi kayang bigkasin ang ‘Ako Siya (so’ham)’? Para sa mga nakatatag sa Sarili, ang salitang ‘ako’ ay hindi kasalanan—O dalawang-ulit na isinilang.”

Verse 23

ब्राह्मण उवाच शब्दोहमिति दोषाय नात्मन्येष तथैव तत् अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा भ्रान्तिलक्षणः

Wika ng Brahmana: “Ang paniwalang ‘Ako ang tunog/salita’ ay humahantong sa kamalian; gayundin, hindi ito ukol sa Sarili. Ang pagkilala sa Sarili sa hindi-Sarili—o ang pagkapit sa mga salita lamang bilang katotohanan—ay tanda ng pagkalito at maling akala.”

Verse 24

यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः तदा हि को भवान् कोहमित्येतद्विफलं वचः

Kapag ang iisang Persona (Sarili) ay nakatatag sa lahat ng katawan, ang pananalitang “Sino ka? Sino ako?” ay nagiging walang saysay.

Verse 25

त्वं राजा शिविका चेयं वयं वाहाः पुरःसराः अयञ्च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते

“Ikaw ang hari; ito ang palankin; kami ang mga tagapasan na nauuna; at ito ang iyong mga kasama. Ngunit hindi ito wastong pahayag sa katotohanan; kaya’t ang isang hari ay hindi dapat banggitin sa ganitong mapagmataas na pananalita.”

Verse 26

वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिविका त्वदधिष्ठिता का वृक्षसंज्ञा जातस्य दारुसंज्ञाथ वा नृप

Mula sa puno nagmumula ang kahoy; at ang palankin (śivikā) na ito na sinasakyan mo ay yari rin sa kahoy na iyon. Paano pa ito tatawaging “puno,” o nararapat bang tawagin itong “kahoy,” O hari?

Verse 27

वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति चेतनः न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिविकागतं

Hindi sinasabi ng may malay: “Ang dakilang hari ay nakasakay sa puno.” At hindi rin lahat ay magsasalita nang marahas na tatawagin kang “yaong dumating sa palankin (śivikā).”

Verse 28

शिविकादारुसङ्घातो रचनास्थितिसंस्थितः अन्विष्यतां नृपश्रेष्ठ तद्भेदे शिविका त्वया

Ang palankin (śivikā) ay isang pagtitipon ng mga piraso ng kahoy, na nakapirmi ayon sa ayos at pagkakalagay ng balangkas. O pinakamainam sa mga hari, ipasuri mo ito; sa pagsusuri ng mga bahagi, mauunawaan mo ang pagkakabuo ng palankin (at ang mga depekto kung mayroon).

Verse 29

पुमान् स्त्री गौरयं वाजी कुञ्चरो विहगस्तरुः देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु

“Lalaki,” “babae,” “baka,” “kabayo,” “elepante,” “ibon,” at “puno”—ang mga salitang ito ay dapat maunawaan bilang mga katawagang pangkaraniwang kasunduan ng daigdig na ikinakapit sa mga anyong may katawan; at ang tiyak na pagkakatawang-tao ay dapat kilalaning nagmumula sa mga sanhi ng karma.

Verse 30

जिह्वा ब्रवीत्यहमिति दन्तौष्ठौ तालुकं नृप एते नाहं यतः सर्वे वाङ्निपादनहेतवः

“Sinasabi ng dila: ‘Ako (ang nagsasalita).’ Sinasabi rin ng mga ngipin, labi, at ngalangala: ‘Hindi ako (kundi kami).’ O hari, sapagkat ang lahat ng ito ang mga sanhi na nagpapakita ng pananalita.”

Verse 31

किं हेतुभिर्वदत्येषा वागेवाहमिति स्वयं तथापि वाङ्नाहमेतदुक्तं मिथ्या न युज्यते

Ano pa ang kailangan sa mga dahilan? Ang mismong pananalita ang nagsasabi, “Ako ang pananalita.” Gayunman, ang pahayag na “Hindi ako pananalita” ay hindi angkop bilang maling pagtanggi; hindi ito mapananatiling wastong pag-uurong-sabi.

Verse 32

पिण्डः पृथग् यतः पुंसः शिरःपाय्वादिलक्षणः ततो ऽहमिति कुत्रैतां संज्ञां राजन् करोम्यहं

Yamang ang kabuuang katawan (pinda) ng tao ay hiwalay—nakikilala sa ulo, puwit, at iba pa—saan sa kabuuang iyon ko ilalapat ang pagtawag na “ako”? O hari, paano ko gagawin ang gayong pagkakakilanlan?

Verse 33

यदन्यो ऽस्ति परः कोपि मत्तः पार्थिवसत्तम तदेषोहमयं चान्यो वक्तुम् एवमपीष्यते

O pinakamainam sa mga hari, kung may sinuman na higit sa akin, hayaang siya—ang “ako” na ito at ang “iba” na iyon—ay pumayag na magsalita sa ganitong paraan.

Verse 34

परमार्थभेदो न नगो न पशुर्नच पादपः शरीराश् च विभेदाश् च य एते कर्मयोनयः

Sa sukdulang katotohanan ay walang pagkakaiba: walang ahas, walang hayop, ni wala ring punò. Ang iba’t ibang katawan at mga pagkakabukod na nakikita rito ay mga anyong isinilang mula sa karma lamang.

Verse 35

यस्तु राजेति यल्लोके यच्च राजभटात्मकम् तच्चान्यच्च नृपेत्थन्तु न सत् सम्यगनामयं

Ngunit yaong tinatawag sa daigdig na “hari,” at yaong binubuo ng mga kawal/tagasunod ng hari, at anumang iba pa na may likas na paghahari—O pinuno—kapag sinuri nang wasto ayon sa tamang kahulugan, ay hindi tunay na realidad.

Verse 36

त्वं राजा सर्वलोकस्य पितुः पुत्रो रिपोरिपुः पत्न्याः पतिः पिता सूनोः कस्त्वां भूप वदाम्यहं

Ikaw ang hari ng lahat ng tao—anak ng iyong ama, kaaway ng kaaway, asawa ng iyong maybahay, at ama ng iyong anak. O tagapangalaga ng lupa, sino ba ako upang magturo o maglarawan sa iyo?

Verse 37

त्वं किमेतच्छिरः किन्नु शिरस्तव तथोदरं किमु पादादिकं त्वं वै तवैतत् किं महीपते

Ikaw ba ang ulong ito? O ang ulong ito ba ay sa iyo? Gayon din, ikaw ba ang tiyan? O ikaw ba ang mga paa at iba pang bahagi? Sabihin mo sa akin, O hari: alin ang “ikaw” at alin ang “sa iyo”?

Verse 38

समस्तावयेभ्यस्त्वं पृथग्भूतो व्यवस्थितः कोहमित्यत्र निपुणं भूत्वा चिन्तय पार्थिव तच्छ्रत्वोवाच राजा तमवधूतं द्विजं हरिं

Ikaw ay nananatiling hiwalay at matatag mula sa lahat ng sangkap (ng katawan at isipan). Maging bihasa sa puntong ito—“Sino ako?”—at magnilay nang malalim, O hari. Pagkarinig nito, nagsalita ang hari sa avadhūta, ang brahmin na si Hari.

Verse 39

रजोवाच श्रेयो ऽर्थमुद्यतः प्रष्टुं कपिलर्षिमहं द्विज तस्यांशः कपिलर्षेस्त्वं मत् कृते ज्ञानदो भुवि ज्ञानवीच्युदछेर्यस्माद्यच्छ्रेयस्तच्च मे वद

Wika ni Rajo: “O dalawang-ulit na isinilang, para sa śreyas—ang pinakamataas na kabutihan—ako’y naglakbay upang magtanong sa pantas na si Kapila. Ikaw ay bahagi ng pantas na Kapila; para sa akin ikaw ang tagapagkaloob ng kaalaman sa lupa. Kaya, yamang mula sa iyo’y umusbong ang alon ng karunungan, sabihin mo sa akin kung ano ang tunay na śreyas.”

Verse 40

ब्राह्मण उवाच भूयः पृच्छसि किं श्रेयः परमार्थन्न पृच्छसि श्रेयांस्यपरमार्थानि अशेषाण्येव भूपते

Sinabi ng Brāhmaṇa: “Muli mong itinatanong, ‘Ano ang śreyas, ang kapaki-pakinabang?’ ngunit hindi mo itinatanong ang paramārtha, ang sukdulang layon. O hari, lahat ng ‘kabutihang’ hindi ang sukdulang layon ay pawang may hangganan at pangalawa lamang.”

Verse 41

देवताराधनं कृत्वा धनसम्पत्तिमिच्छति पुत्रानिच्छति राज्यञ्च श्रेयस्तस्यैव किं नृप

Matapos isagawa ang pagsamba sa mga diyos, ninanais ng tao ang yaman at kasaganaan; ninanais ang mga anak na lalaki at maging ang paghahari—O hari, ano pang higit na kabutihan kaysa rito?

Verse 42

विवेकिनस्तु संयोगः श्रेयो यः परमात्मनः यज्ञादिका क्रिया न स्यात् नास्ति द्रव्योपपत्तिता

Para sa taong may malinaw na pag-unawa, ang pakikiisa sa Kataas-taasang Sarili (Paramātman) ang pinakamataas na kabutihan. Kaya ang mga gawaing ritwal gaya ng paghahandog na yajña ay hindi dapat pasimulan, sapagkat ang kinakailangang mga sangkap na materyal ay sa huli’y hindi tunay na makakamtan o walang matibay na realidad.

Verse 43

परमार्थात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुणः प्रकृतेः परः

Ang yoga, ang pag-iisa ng Kataas-taasang Katotohanan at ng pansariling Sarili, ay ipinahahayag na siyang paramārtha, ang sukdulang katotohanan. Siya’y iisa, laganap sa lahat, pantay sa lahat, dalisay, walang mga katangian (nirguṇa), at lampas sa Prakṛti, ang kalikasang materyal.

Verse 44

जन्मवृद्ध्यादिरहित आत्मा सर्वगतो ऽव्ययः परं ज्ञानमयो ऽसङ्गी गुणजात्यादिभिर्विभुः

Ang Sarili (Ātman) ay walang kapanganakan, paglaki, at iba pang katulad; ito’y laganap sa lahat at di-nasisira—kataas-taasang kaalaman, likas na kamalayan, walang pagkakadikit, at hindi nalilimitahan ng mga guna, uri o kasta, at iba pang gayong katangian; ito’y sumasaklaw sa lahat.

Verse 45

निदाधऋतुसंवादं वदामि द्विज तं शृणु ऋतुर्ब्रह्मसुतो ज्ञानी तच्छिष्यो ऽभूत् पुलस्त्यजः

O dwija (dalawang ulit na isinilang), makinig ka habang isinasalaysay ko ang pag-uusap nina Nidādha at Ṛtu. Si Ṛtu, ang marunong na anak ni Brahmā, ay nagkaroon bilang alagad ng anak ni Pulastya.

Verse 46

निदाघः प्राप्तविद्यो ऽस्मान्नगरे वै पुरे स्थितः देविकायास्तटे तञ्च तर्कयामास वै ऋतुः

Si Nidāgha, matapos makamit ang karunungan, ay nanirahan sa aming lungsod, sa bayang iyon; at doon, sa pampang ng ilog Devikā, si Ṛtu ay tunay na nakipagkatwiran at nakipagtalakayan sa kanya.

Verse 47

दिव्ये वर्षसहस्रे ऽगान्निदाघमवलोकितुं निदाघो वैश्वदेवान्ते भुक्त्वान्नं शिष्यमब्रवीत् भुक्तन्ते तृप्तिरुत्पन्ना तुष्टिदा साक्षया यतः

Pagkaraan ng isang libong banal na taon, siya’y nagtungo upang makita si Nidāgha. Si Nidāgha, matapos kumain sa pagtatapos ng handog na Vaiśvadeva, ay nagsabi sa kanyang alagad: “Kumain ka na; sumibol sa iyo ang tṛpti (pagkabusog)—kaya ang tuṣṭi (kapanatagang-loob) na nagbibigay ng matibay na kaganapan ay hayag na hayag.”

Verse 48

ऋतुर् उवाच क्षुदस्ति यस्य भुते ऽन्ने तुष्टिर्ब्राह्मण जायते न मे क्षुदभवत्तृप्तिं कस्मात्त्वं परिपृच्छसि

Sinabi ni Ṛtu: “O brāhmaṇa, ang kasiyahan ay lumilitaw sa taong may gutom kapag kumain ng pagkain. Sa akin, hindi sumibol ang gutom, kaya walang tṛpti mula sa pagkain. Bakit mo ako tinatanong tungkol dito?”

Verse 49

क्षुत्तृष्णे देहधर्माख्ये न ममैते यतो द्विज पृष्टोहं यत्त्वया ब्रूयां तृप्तिरस्त्ये व मे सदा

Ang gutom at uhaw—na tinatawag na mga kalagayan ng katawan—ay hindi akin, O dalawang ulit na isinilang. Yamang tinanong mo ako, sasabihin ko: sa akin, tunay na may laging kapanatagan at kasiyahan.

Verse 50

पुमान् सर्वगतो व्यापी आकाशवदयं यतः अतो ऽहं प्रत्यगात्मास्मीत्येतदर्थे भवेत् कथं

Yamang ang Taong ito (Sarili) ay nasa lahat ng dako at lumalaganap—gaya ng kalawakan—paano nga maitatatag ang kahulugan ng pahayag na: “Kaya ako ang panloob na Sarili (pratyagātman)” ?

Verse 51

सो ऽहं गन्ता न चागन्ता नैकदेशनिकेतनः त्वं चान्यो न भवेन्नापि नान्यस्त्वत्तो ऽस्मि वा प्यहं

Ako ang “Iyon”: hindi ako umaalis ni dumarating, at hindi ako nananahan sa iisang dako. At ikaw ay hindi iba sa Akin; ni Ako ay iba sa iyo.

Verse 52

निदाघऋतुसंवादमद्वैतबुद्धये शृण्विति ख , ञ च ततः क्षुत्सम्भवाभावादिति ख , ञ च कुतः कुत्र क्व गन्तासीत्येतदप्यर्थवत् कथमिति ख , ञ च भोक्तेति क मृण्मयं हि गृहं यद्वन्मृदालिप्तं स्थिरीभवेत् पार्थिवो ऽयं तथा देहः पार्थिवैः परमाणुभिः

“Pakinggan ang pag-uusap nina Nidāgha at Ṛtu upang magising ang pagkaunawang di-dalawa (advaita).” (May ilang salin ang nagdaragdag:) “Pagkaraan nito, sapagkat hindi na lumilitaw ang pag-usbong ng gutom.” (At:) “Mula saan, saan, at saang dako pa may ‘pagpunta’?—may saysay din ito; paano (magiging iba)?” (At:) “(Sino) ang tumatamasa?” Gaya ng bahay na yari sa luwad, kapag pinahiran ng luwad ay tumitibay, gayon din ang katawang ito ay makalupa, sapagkat binubuo ng mga atomong makalupa.

Verse 53

ऋतुरस्मि तवाचार्यः प्रज्ञादानाय ते द्विज इहागतो ऽहं यास्यामि परमार्थस्तवोदितः

Ako si Ṛtu, ang iyong guro. O dvija (dalawang-ulit na isinilang), naparito ako upang ipagkaloob sa iyo ang karunungan. Aalis na ako; ang pinakamataas na katotohanan ay naipahayag na sa iyo.

Verse 54

एकमेवमिदं विद्धि न भेदः सकलं जगत् वासुदेवाभिधेयस्य स्वरूपं परमात्मनः

Alamin ito bilang iisang katotohanan: ang buong sansinukob ay walang pagkakahati. Ito ang mismong likas na anyo ng Kataas-taasang Sarili (Paramātman) na tinatawag na “Vāsudeva”.

Verse 55

ऋतुर्वर्षसहस्रान्ते पुनस्तन्नगरं ययौ निदाघं नगरप्रान्ते एकान्ते स्थितमब्रवीत् एकान्ते स्थीयते कस्मान्निदाघं ऋतुरब्रवीत्

Sa pagtatapos ng isang libong taon, muling nagtungo si Ṛtu sa lungsod na iyon. Nang makita niya si Nidāgha na nakatayo nang mag-isa sa gilid ng bayan, sa isang liblib na pook, sinabi niya: “Nidāgha, bakit ka nananatili sa pag-iisa?”—ganito nagsalita si Ṛtu kay Nidāgha.

Verse 56

निदाघ उवाच भो विप्र जनसंवादो महानेष नरेश्वर प्रविवीक्ष्य पुरं रम्यं तेनात्र स्थीयते मया

Sinabi ni Nidāgha: “O brāhmaṇa, O panginoon ng mga tao, ito’y isang dakilang pagtitipon at pag-uusap ng madla. Pagdating ko upang masdan ang marikit na lungsod na ito, nananatili ako rito dahil sa gayong dahilan.”

Verse 57

ऋतुर् उवाच नराधिपो ऽत्र कतमः कतमश्चेतरो जनः कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ठ त्वमभिज्ञो द्विजोत्तम

Sinabi ni Ṛtu: “Sa mga tao rito, sino ang dapat ituring na hari, at sino ang iba (karaniwang tao)? Ipaalam mo sa akin, O pinakamainam sa mga dwija; ikaw ay may ganap na kaalaman, O pinakadakilang brāhmaṇa.”

Verse 58

यो ऽयं गजेन्द्रमुन्मत्तमद्रिशृङ्गसमुत्थितं अधिरूढो नरेन्द्रो ऽयं परिवारस्तथेतरः

Ang haring ito—nakasakay sa dambuhalang elepante, nagngangalit (sa panahon ng paglalandi) at nakatindig na tila tuktok ng bundok—siya ang pinuno; ang mga ito ang kanyang mga tagapaglingkod, at ang iba pa’y mga sumusunod.

Verse 59

गजो यो ऽयमधो ब्रह्मन्नुपर्येष स भूपतिः ऋतुराह गजः को ऽत्र राजा चाह निदाघकः

“O brāhmaṇa, ang elepanteng nasa ibaba ang siyang hari; ang nasa itaas ang panginoon ng lupa.” Gayon nagsalita si Ṛtu. Tinanong ng hari: “Sino rito ang elepante?” at sumagot si Nidāghaka.

Verse 60

ऋतुर्निदाघ आरूढो दृष्टान्तं पश्य वाहनं उपर्यहं यथा राजा त्वमधः कुञ्जरो यथा

Sinabi ni Ṛtu kay Nidāgha: “Yamang nakasakay ka sa isang sasakyan, pagmasdan ang halimbawang ito: kung paanong ang hari ay nasa itaas, gayon ikaw ay nasa ibaba—gaya ng elepanteng nagdadala sa kanya.”

Verse 61

ऋतुः प्राह निदाघन्तं कतमस्त्वामहं वदे उक्तो निदाघस्तन्नत्वा प्राह मे त्वं गुरुर्ध्रुवम्

Sinabi ni Ṛtu kay Nidāgha: “Sa anong tawag kita dapat banggitin?” Nang tanungin nang gayon, yumukod si Nidāgha at sumagot: “Ikaw ang tunay at matatag kong guro.”

Verse 62

आरूढो ऽयं गजं राजा परलोकस्तथेतर इति ख , ञ च क पुस्तके सर्वत्र ऋभुरिति ऋतुस्थानीयः पाठः नान्यस्माद्द्वैतसंस्कारसंस्कृतं मानसं तथा ऋतुः प्राह निदाघन्तं ब्रह्मज्ञानाय चागतः परमार्थं सारभूतमद्वैतं दर्शितं मया

“Ang haring ito ay nakasakay sa elepante; kaya may kabilang daigdig at mayroon ding daigdig na ito”—ganito ang baryanteng pagbasa sa mga manuskritong kha-, ña- at ka-; sa lahat ng aklat na iyon, ang ‘ṛbhu’ ang nababasa sa puwesto na dapat sana’y ‘ṛtu’. Ang isip na nahubog ng nakatagong bakas ng dalawahan (dwaita) ay hindi makauunawa ng katotohanan sa ibang paraan. Sinabi ni Ṛtu kay Nidāgha: “Ako’y dumating upang ipagkaloob ang kaalaman ukol sa Brahman. Ipinakita ko sa iyo ang Advaita, ang di-dalawa—ang ubod at pinakamataas na katotohanan.”

Verse 63

ब्राह्मण उवाच निदाघो ऽप्युपदेशेन तेनाद्वैतपरो ऽभवत् सर्वभूतान्यभेदेन ददृशे स तदात्मनि

Sinabi ng Brāhmaṇa: Maging si Nidāgha, sa pamamagitan ng gayong turo, ay naging nakatuon sa Advaita; at nakita niya ang lahat ng nilalang nang walang pagkakaiba, na iisa sa Yaong Sarili.

Verse 64

अवाप मुक्तिं ज्ञानात्स तथा त्वं मुक्तिमाप्स्यसि एकः समस्तं त्वञ्चाहं विष्णुः सर्वगतो यतः

Nakamtan niya ang kalayaan sa pamamagitan ng kaalaman; gayon din ikaw ay makakamtan ang kalayaan. Ang Isa ay ang kabuuan; ikaw at ako ay si Viṣṇu na sumasaklaw sa lahat, sapagkat Siya’y nasa lahat ng dako.

Verse 65

पीतनीलादिभेदेन यथैकं दृश्यते नभः भ्रान्तिदृष्टिभिरात्मापि तथैकः स पृथक् पृथक्

Kung paanong ang iisang langit ay nakikitang may pagkakaiba—dilaw, bughaw, at iba pa—gayon din ang Sarili, bagama’t iisa, ay napagkakamalang hiwa-hiwalay at marami dahil sa maling pagtanaw.

Verse 66

अग्निर् उवाच मुक्तिं ह्य् अवाप भवतो ज्ञानसारेण भूपतिः संसाराज्ञानवृक्षारिज्ञानं ब्रह्मेति चिन्तय

Wika ni Agni: “Tunay nga, sa pamamagitan mo ay nakamit ng hari ang kalayaan (moksha) sa diwa ng tunay na kaalaman. Pagbulayan ang kaalamang iyon—ang kaaway na nagpapabagsak sa punò ng kamangmangan sa sansara—bilang Brahman.”