Adhyaya 374
Yoga & Brahma-vidyaAdhyaya 37422 Verses

Adhyaya 374

Chapter 374 — ध्यान (Dhyāna) — Colophon & Transition to Dhāraṇā

Ang yunit na ito ay nagsisilbing bisagra ng teksto: isinasara nito ang naunang turo tungkol sa dhyāna (pagmumuni-muni) at hayagang lumilipat sa susunod na mas teknikal na sangay ng yoga—dhāraṇā (matatag na pagtutuon). Binibigyang-diin ng kolofon sa dulo ng kabanata ang layuning mapagpalaya: ang pag-abot kay Hari (Viṣṇu) at ang “bunga” ng disiplinadong pagninilay, habang pinananatili ang iba’t ibang pagbasa sa mga manuskrito na sumasalamin sa buhay na pagmamana ng tradisyon. Sa paglalagay ng dhyāna bago ang dhāraṇā, ipinahihiwatig ng Agni Purāṇa ang isang nakaayos na pedagohiya ng yoga: unang sinasanay ang isip sa tuluy-tuloy na oryentasyong mapagnilay, saka pinipino tungo sa tiyak na pagkapirmi sa mga napiling pook at prinsipyo. Sa mas malawak na proyektong ensiklopediko, ipinakikita ng kabanatang ito kung paanong itinuturing ng Purāṇa ang panloob na pamamaraan ng yoga bilang isang agham na śāstriko—may hangganang depinisyon at pag-usad—na nakapaloob sa banal na pagtuturo ni Agni para kay Vasiṣṭha at sa mga nagsasanay na naghahangad ng linaw ng isip at kalayaan.

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्यानं नाम त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः प्राप्नुयाद्धरिमिति ख प्राप्यते फलमिति ञ अथ चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः धारणा अग्निर् उवाच धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang ika-374 na kabanata na tinatawag na “Dhyāna (Pagninilay/Meditasyon).” (Iba’t ibang pagbasa: “Nakakamit si Hari” / “Nakakamit ang bunga.”) Ngayon ay nagsisimula ang ika-375 na kabanata: “Dhāraṇā (Pagpupokus).” Sinabi ni Agni: “Ang dhāraṇā ay ang matatag na pagkapirmi ng isip sa bagay na dapat pagnilayan, at tulad ng dhyāna, ito’y may dalawang uri. Sa pagpupokus ng isip sa pamamagitan ng pagninilay kay Hari, kapwa sa Kanyang may anyo (mūrta) at walang anyo (amūrta), nararating ng tao si Hari.”

Verse 2

यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः

Kapag ang piniling bagay na pagtutuunan ay inilagay sa panlabas at ang isip ay hindi lumilihis mula rito, kung gayon sa tagal ng panahong iyon, ang matatag na pananatili ng isip sa (itinakdang) pook ay tinatawag na dhāraṇā (pagpupokus).

Verse 3

कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते

Kapag ang isip ay itinatag sa loob ng katawan sa isang takdang panahon at hindi dumudulas palayo sa nilalayong bagay (lakṣya), iyon ang tinatawag na dhāraṇā (pagpupokus).

Verse 4

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

Labindalawang āyāma (sukat ng panahon) ang bumubuo sa dhāraṇā; labindalawang dhāraṇā ang bumubuo sa dhyāna; at kapag ang dhyāna ay umabot sa isang pangkat na labindalawa, ito’y tinatawag na samādhi.

Verse 5

धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं

Kung ang taong ang sarili ay nadisiplina sa pagsasanay ng dhāraṇā (pagtutuon) ay pumanaw mula sa katawan sa pamamagitan ng mga prāṇa (hiningang-buhay), kung gayon—matapos mailigtas ang dalawampu’t isang salinlahi ng kanyang angkan—siya’y tutungo sa langit at makakamit ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 6

यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं

Sa alinmang bahagi ng katawan na pinagmumulan ng karamdaman sa mga yogin, dapat punuin sa isip ang mismong bahaging iyon ng nakatuong kamalayan, at doon isagawa ang “tattva-dhāraṇā” (pagtutuon sa prinsipyong-elemental).

Verse 7

आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम

O pinakamainam sa mga dvija, ang ritong śikhā ni Viṣṇu ay dapat isagawa kasama ang mga śakti na Agneyī, Vāruṇī, at Aiśānī—na may kalikasang amṛta (nektar)—kasama si Agni, at magwakas sa pagbigkas na “phaṭ”.

Verse 8

नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम् पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं

Sa pamamagitan ng mga nāḍī, dapat “butasin” (ibig sabihi’y tahaking-muni) ang mapalad, banal, at kakila-kilabot na “dulo ng sibat”; mula sa malaking daliri ng paa hanggang sa tuktok ng bungo, ito’y pagnilayan na napaliligiran ng bilog ng mga sinag (maningning na aureola).

Verse 9

स्वयं याति परं पदमिति ख तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने

“Tunay, ito’y kusang tumutungo sa kataas-taasang kalagayan.” Mula sa mga bahaging tagiliran, ibaba, at itaas, habang (ang mga agos na iyon) ay umaalis na may napakatinding liwanag, dapat pagnilayan ng pangunahing sādhaka ang prosesong iyon hanggang sa ito’y ganap, O dakilang muni.

Verse 10

भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत् शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः

Kapag ang katawan ay naging abo na, dapat niya itong tipunin sa sariling kusa; ang lamig, plema at mga katulad nito—pati ang kasalanan—ay napapawi, O mga dalawang-ulit na isinilang.

Verse 11

शिरो धीरञ्च कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत् ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना

Alalahanin (isalarawan) ang ulo, ang mga pantig na dhī at kā, at ang lalamunan, na nakaharap pababa. Sa isip na hindi napuputol ang pagninilay, magnilay siya nang paulit-ulit, iniuugnay ang Sarili sa prinsipyong elemental (bhūta).

Verse 12

स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्

Dapat niyang pagnilayan ang buong daigdig sa lupa na lubusang binabaha ng mga agos na gumagalaw na parang niyebe (nakapapalamig at nakalilinis), sagana sa dampi ng kumikislap na patak-singaw.

Verse 13

ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग् सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं

Mula sa Brahmarandhra, kapag naudyok sa paggalaw, ito’y pumapasok sa loob ng Suṣumnā at bumababa hanggang sa bilog ng Ādhāra (Mūlādhāra), na nananahan sa kalagayang “kabilugan ng buwan”.

Verse 14

संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः

Pagkatapos maligo (buhusan nang lubos) ng tubig na malamig sa haplos—na may bisa na parang amṛta—ang taong sinasalakay ng gutom at uhaw at pinahihirapan ng nakadadagok na init ay napagagaan.

Verse 15

धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु

Ang nagsasagawa ng mantra, na hindi nalilihis ang isip, ay dapat magsagawa ng Vāruṇī dhāraṇā upang makamit ang pagpapalugod at pagpapala. Naipaliwanag na ang Vāruṇī dhāraṇā; ngayon pakinggan ang Āiśānī dhāraṇā.

Verse 16

व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता

Sa panloob na kalangitan, sa lotus na binubuo ng Brahman, kapag ang paghinga papasok at palabas ay humupa, pagnilayan ang mapagpalang presensya ni Viṣṇu—hanggang sa ang mismong pag-iisip ay tumigil.

Verse 17

महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं

Dapat bigkasin sa japa ang lahat ng ito sa kalagayang mahā-bhāva, ang dakilang sigla ng debosyon; at saka pagnilayan ang Panginoong sumasaklaw sa lahat bilang Kataas-taasang Mapayapa—gaya ng gasuklay na buwan—maningning ngunit walang aninong repleksiyon, dalisay at walang dungis.

Verse 18

असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः

Hangga’t hindi pa natatanaw ang sariling panloob na anyo (ang Sarili/Ātman) mula sa bibig ng Guru—sa pamamagitan ng turo ng Guru—ang di-totoo ay nagmumukhang totoo; kaya ang buong daigdig, gumagalaw man o di-gumagalaw, ay wari’y tunay.

Verse 19

दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं पाठो ऽयमादर्शदोषेण दुष्टः वीरश्चेति ञ प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं

Kapag natanto ang Kataas-taasang Prinsipyo, ang buong daigdig—mula kay Brahmā pababa, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—ay nakikilalang iisa. Gayunman, ang pagbasa ng talatang ito ay nasira dahil sa kamalian ng pagkopya. Ang nilalayong diwa ay: nalalampasan ang tatluhan ng ‘nakaaalam—panukat/paraan—nalalaman’; at ang pagninilay (dhyāna) ay ang malikhaing pagbuo sa lotus ng puso bilang luklukan ng pagninilay.

Verse 20

मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे

Dapat isagawa ang lahat—gaya ng pag-uulit ng mantra (japa), handog sa apoy (homa), pagsamba (arcana), at iba pa—alinman sa paraang itinakda para sa ritong Mātṛ-modaka o sa pamamagitan ng mantra ni Viṣṇu. Ngayon ay ipahahayag ko ang dhāraṇā na tinatawag na “Amṛtā,” na tulad ng nektar.

Verse 21

संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम् शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं

Magnilay sa isang lotus na kahawig ng kabilugan ng buwan, na ang gitna (pericarp) ay tulad ng umbok o hawakang buhol (mūṣṭi) ng isang kudyapi; at sa pagsisikap, isipin itong nakalagay sa ulo, nagniningning na parang sampung milyong buwan.

Verse 22

सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत् साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः

Magnilay sa ganap na maṇḍala sa panloob na kalangitan, na puspos ng umaalon na mga alon ni Śiva; gayundin, pagnilayan ito sa lotus ng puso, at sa gitna nito ay alalahanin (isalarawan) ang sariling anyo. Sa dhāraṇā na ito mismo, ang nagsasanay ay nagiging malaya sa mga pagdurusa sa buhay na ito.

Frequently Asked Questions

It closes the dhyāna instruction and prepares the reader for the next limb—dhāraṇā—by reiterating the attainment of Hari as the intended fruit and marking the textual transition.

They indicate manuscript-lineage diversity and preserve interpretive nuances (e.g., ‘one attains Hari’ vs. ‘the fruit is attained’), useful for critical study and traditional recitation lineages.