Adhyaya 255

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दिव्यानि प्रमाणानि नाम चतुःपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः दायविभागकथनम् अग्निर् उवाच विभागञ्चेत् पिता कुर्यादिच्छया विभजेत् सुतान् ज्येष्ठं वा श्रेष्ठभागेन सर्वे वा स्युः समांशिनः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagtatapos ang ika-254 na kabanata na pinamagatang “Mga Banal na Pagsubok bilang Katibayan.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-255 na kabanata: “Tungkol sa paghahati ng mana.” Si Agni ay nagsabi: Kung ang ama ang gagawa ng paghahati, maaari niyang hatiin ang mga anak na lalaki ayon sa kanyang kalooban—maaaring bigyan ang panganay ng higit na bahagi, o kaya’y gawing magkakapantay ang bahagi ng lahat.

Verse 2

यदि दद्यात् समानंशान् कार्याः पत्न्यः समांशिकाः न दत्तं स्त्रीधनं यासां भर्त्रा वा श्वशुरेन वा

Kung ang ari-arian ng asawa ay ipamamahagi nang pantay-pantay, ang mga asawa (mga maybahay) ay dapat ding ituring na kapantay na kabahagi. Yaong mga asawang hindi pa naibibigay ang kanilang strīdhana—mula man sa asawa o sa biyenan—ay dapat paglaanan nang nararapat.

Verse 3

शक्तस्थानीहमानस्य किञ्चिद्दत्वा पृथक् क्रिया न्यूनाधिकविभक्तानां धर्म्यश् च पितृना कृतः

Para sa taong naririto at nasa kalagayang may kakayahan, matapos bigyan ng isang nararapat na bahagi, dapat isagawa ang isang hiwalay na ritwal. At kung ang mga bahagi ay nahati nang hindi pantay (kulang o sobra), dapat gawin ang makadharmang pagsasaayos ayon sa itinakda ng mga ninuno.

Verse 4

विभजेयुः सुताः पित्रोरूर्ध्वमृक्थमृणं समम् मातुर्दुहितरः शेषमृणात्ताभ्य ऋते ऽन्नयः

Pagkaraan ng pagpanaw ng mga magulang, ang mga anak na lalaki ay dapat maghati sa mana kasama ang utang nang pantay. Ang mga anak na babae ng ina ay kukuha ng natitira matapos mabayaran ang utang—maliban sa mga butil na pagkain (provisyon), na hindi isinasama sa kanilang bahagi.

Verse 5

पितृद्रव्याविनाशेन यदन्यत् स्वयमर्जयेत् मैत्रमौद्वाहिकञ्चैव दायादानान्न तद्भवेत्

Anumang iba pang bagay na natamo ng tao sa sariling pagsisikap nang hindi binabawasan ang ari-arian ng ama, gayundin ang natanggap dahil sa pagkakaibigan (handog ng kaibigan) at ang natanggap kaugnay ng pag-aasawa, ay hindi nagiging pamana na dapat paghatian ng mga tagapagmana.

Verse 6

सामान्यार्थसमुत्थाने विभागस्तु समः स्मृतः अनेकपितृकाणान्तु पितृतो भागकल्पना

Kapag ang ari-ariang paghahatian ay nagmula sa iisang pinagmulan (pinagsamang paglikha o pagkuha), ang paghahati ay itinuturing na pantay. Ngunit kung ang mga tagapagmana ay may magkakaibang ama, ang pagtatalaga ng bahagi ay dapat ayon sa kani-kanilang ama.

Verse 7

भूर्यापिता महोपात्ता निबन्धो द्रव्यमेव वा तत्र स्यात् सदृशं स्वाम्यं पितुः पुत्रस्य चोभयोः

Maging ito man ay lupang nakuha ng ama, yaman na natamo sa malaking pagsisikap, ari-ariang nakatali sa pananagutan (nibandha), o karaniwang naiaalis na yaman—sa ari-ariang iyon, ang ama at ang anak na lalaki ay may magkatulad na karapatang pagmamay-ari.

Verse 8

विभक्तेषु सुतो जातः सवर्णायां विभागभाक् दृश्याद्वा तद्विभागः स्यादायव्ययविशोधितात्

Ang anak na lalaking isinilang matapos ang paghahati ng ari-arian, mula sa asawang kapareho ng varṇa, ay may karapatang tumanggap ng bahagi. O kaya, ang kanyang bahagi ay dapat italaga mula sa nakikitang natitira, matapos ibawas ang kita at gastusin ng sambahayan.

Verse 9

क्रमादभ्यागतं द्रव्यं हृतमभ्युद्धरेच्च यः दायादेभ्यो न तद्दद्याद्विद्यया लब्धमेव च

Sinumang sa takdang panahon ay nakabawi ng ari-ariang ninakaw ngunit hindi ito ibinibigay sa mga tunay na tagapagmana—at gayundin ang nagkakait ng yamang natamo sa pag-aaral—ay kumikilos laban sa dharma at karapat-dapat sisihin.

Verse 10

पितृभ्यां यस्य यद्दत्तं तत्तस्यैव धनं भवेत् पितुरूर्ध्वं विभजतां माताप्यंशं समं हरेत्

Anumang ibinigay ng mga magulang sa isang tao ay nagiging sariling ari-arian niya. Pagkaraan ng pagpanaw ng ama, kapag hinati ng mga tagapagmana ang mana, ang ina ay kukuha rin ng kapantay na bahagi.

Verse 11

असंस्कृतास्तु संस्कार्या भ्रातृभिः पूर्वसंस्कृतैः भागिन्यश् च निजादंशाद्दत्वांशन्तु तुरीयकं

Ngunit ang mga kapatid na babaeng hindi pa napagkalooban ng mga saṃskāra (mga banal na ritwal gaya ng kasal at kaugnay na seremonya) ay dapat paglaanan nang wasto ng mga kapatid na lalaking nauna nang napagkalooban. At ang mga kapatid na babae rin—pagkatapos magbigay mula sa sarili nilang bahagi—ay dapat mag-ambag ng isang-kapat (turīyaka) para sa paglalaang iyon.

Verse 12

चतुःस्त्रिद्व्येकभागाः स्युर्वर्णशो ब्राह्मणात्मजाः क्षत्रजास्त्रिद्व्येकभागा विड्जास्तु द्व्येकभागिनः

Ayon sa paghahating batay sa varna, ang mga anak na lalaki ng Brahmana ay sinasabing may bahagi na 4, 3, 2, at 1; ang mga anak ng Kshatriya ay may bahagi na 3, 2, at 1; at ang mga anak ng Vaishya ay may bahagi na 2 at 1.

Verse 13

अन्योन्यापहृतं द्रव्यं विभक्ते यत्तु दृश्यते तत् पुनस्ते समैर् अंशैर् विभजेरन्निति स्थितिः

Kapag ang ari-ariang inagaw sa isa’t isa ay nakita na naipamahagi na, dapat nilang muling hatiin ang ari-ariang iyon sa magkakapantay na bahagi—ito ang itinatag na tuntunin.

Verse 14

अपुत्रेण परक्षेत्रे नियोगोत्पादितः सुतः उभयोरप्यसावृक्थी पिण्डदाता च धर्मतः

Ang anak na nalikha sa pamamagitan ng niyoga sa “bukid” ng ibang lalaki (sa pamamagitan ng asawa ng lalaking walang anak) ay, ayon sa dharma, tagapagmana ng kapwa panig at siya rin ang nararapat na tagapaghandog ng piṇḍa (mga bolang kanin sa libing).

Verse 15

औरसो धर्मपत्नीजस्तत्समः पुत्रिकासुतः क्षेत्रजः क्षेत्रजातस्तु सगोत्रेणेतरेण वा

Ang anak na aurasa, na isinilang mula sa sariling katawan, ay ipinapanganak ng asawang ayon sa dharma. Kapantay niya ang anak ng putrikā—ang anak na lalaki ng anak na babaeng itinalaga bilang “anak na lalaki.” Ang kṣetraja naman ay ang anak na isinilang sa asawa sa pamamagitan ng ibang lalaki—maging kaparehong angkan (sagotra) o ibang angkan.

Verse 16

गृहे प्रच्छन्न उत्पन्नो गूढजस्तु सुतः स्मृतः कानीनः कन्यकाजातो मातामहसुतो मतः

Ang anak na lihim na ipinanganak sa loob ng bahay ay tinatawag na gūḍhaja (nakatagong isinilang). Ang anak na ipinanganak mula sa isang dalagang hindi pa kasal ay tinatawag na kānīna, at itinuturing na anak ng lolo sa ina.

Verse 17

क्षतायामक्षतायां वा जातः पौनर्भवः सुतः दद्यान्माता पिता वा यं स पुत्री दत्तको भवेत्

Ang anak na lalaki na isinilang mula sa babaeng muling nag-asawa—maging siya ay ‘kṣatā’ (nasaling ayon sa ritwal/batas) o ‘akṣatā’ (hindi nasaling)—ay tinatawag na anak na paunarbhava. At ang sinumang ibinibigay ng ina o ama (bilang pag-aampon) ay nagiging ‘putrī-dattaka’, ang ampon na “ibinigay ng anak na babae”.

Verse 18

क्रीतश् च ताभ्यां विक्रीतः कृत्रिमः स्यात् स्व्यं कृतः दत्तात्मा तु स्वयं दत्तो गर्भे वित्तः सहोढजः

Kinikilala rin ang ‘anak na binili’ at ang anak na ‘ipinagbili ng dalawang magulang’. Ang ‘kṛtrima’ ay yaong ginawang anak sa pamamagitan ng kasunduan o pag-aayos; gayundin ang ‘svayaṃ-kṛta’ (sariling itinatag). Ang ‘dattātmā’ ay ang anak na naghandog ng sarili; ang ‘garbhe-vitta’ ay yaong itinakda na ang yaman para sa kanya habang nasa sinapupunan pa; at ang ‘sahoḍhaja’ ay ang batang tinanggap kasama ng ina (sa pag-aasawa).

Verse 19

उत्सृष्टो गृह्यते यस्तु सोपविद्धो भवेत् सुतः पिण्डदो ऽंशहरश् चैषां पूर्वाभावे परः परः

Ngunit ang anak na itinakwil at pagkatapos ay tinanggap sa isang pamilya ay tinatawag na apaviddha na anak. Siya ay may karapatang maghandog ng piṇḍa (bilog na kanin para sa mga yumao) at tumanggap din ng bahagi sa mana; at sa mga anak na ito, kapag wala ang nauna, ang kasunod ayon sa pagkakasunod-sunod ang nagkakamit ng karapatan, sunod-sunod.

Verse 20

सजातीयेष्वयं प्रोक्तस्तनयेषु मया विधिः जातो ऽपि दास्यां शूद्रस्य कामतो ऽंशहरो भवेत्

Ang tuntuning ito ay aking ipinahayag ukol sa mga anak na lalaki na kapareho ng varṇa (uri/kasta). Kahit ang anak na lalaki ng isang Śūdra na isinilang sa aliping babae ay maaari—ayon sa kalooban ng ama—na maging tagapagmana ng isang bahagi.

Verse 21

मृते पितरि कुर्युस्तं भ्रातरस्त्वर्धभागिकं अभ्रातृको हरेत् सर्वं दुहितॄणां सुतादृते

Kapag namatay ang ama, dapat gawin ng mga kapatid na lalaki ang paghahati, na ang mga kapatid na lalaki ay tumatanggap ng kalahating bahagi. Ngunit kung walang kapatid na lalaki, maaaring ang isang tao ang kumuha ng buong ari-arian—maliban sa mga anak na lalaki ng mga anak na babae.

Verse 22

पत्नी दुहितरश् चैव पितरो भ्रातरस् तथा तत्सुतो गोत्रजो बन्धुः शिष्यः सब्रह्मचारिणः

Ang asawa, ang mga anak na babae, ang mga magulang, at gayundin ang mga kapatid na lalaki; pati ang kanilang anak na lalaki, kamag-anak na kapareho ng gotra, kaanak, alagad, at kapwa brahmacārin (kasamang mag-aaral na namumuhay sa pagkamalinis).

Verse 23

एषामभावे पूवस्य धनभागुत्तरोत्तरः स्वर्यात्स्य ह्य् अपुत्रस्य सर्ववर्णेष्वयं विधिः

Kapag wala ang mga (tagapagmana) na nabanggit, ang susunod pagkatapos ng nauna ang hahalili sa bahagi ng ari-arian ayon sa wastong pagkakasunod. Ang tuntuning ito ay para sa lalaking namatay na walang anak na lalaki, sa lahat ng varṇa (uri ng lipunan).

Verse 24

वानप्रस्थयतिब्रह्मचारिणामृक्थभागिनः क्रमेणाचार्यसच्छिष्यधर्मभ्रात्रेकतीर्थिनः

Ang mga naninirahan sa gubat (vānaprastha), ang mga nagtalikod sa mundo (yati), at ang mga brahmacārin (mag-aaral na selibat) ay may karapatang tumanggap ng bahagi ng mana; ayon sa pagkakasunod, gayundin ang guro, ang karapat-dapat na alagad, ang kapatid na matuwid sa dharma, at ang nag-iisang kasamang peregrino (na nagtungo sa iisang banal na tīrtha).

Verse 25

संसृष्टिनस्तु संसृष्टी सोदरस्य तु सोदरः दद्याच्चापहेरेच्चांशं जातस्य च मृतस्य च

Sa kaso ng mga kasamang may-ari (saṃsṛṣṭin), ang kasamang may-ari lamang ang may kakayahang humawak sa pinagsamang ari-arian; at sa kaso ng magkapatid na iisang sinapupunan, ang kapatid na iyon ay maaaring magtalaga at magbawi ng bahagi—maging para sa bagong silang o para sa namatay.

Verse 26

अन्योदर्यस्तु संसृष्टी नान्योदर्यधनं हरेत् असंसृष्त्यपि चादद्यात्सोदर्यो नान्यमानृजः

Ang kapatid na iba ang ina (anyodarya) kahit nasa pinagsamang ari-arian (saṃsṛṣṭi) ay hindi dapat kumuha ng ari-arian ng ibang kapatid na iba ang ina. Ngunit ang ganap na kapatid (iisang ina) ay maaaring tumanggap kahit walang ganitong pagsasama, at hindi dapat ituring na dayuhan.

Verse 27

पतितस्तत्सुतः क्लीवः पङ्गुरुन्मत्तको जडः अन्धो ऽचिकित्स्यरोगाद्या भर्तव्यास्तु निरंशकाः

Ang taong nalugmok (patita) at ang kaniyang anak na lalaki; ang lalaking walang kakayahang seksuwal; ang pilay; ang baliw; ang hangal; ang bulag; at ang mga may sakit na di magagamot at iba pa—bagaman walang bahagi sa mana—ay nararapat pa ring alagaan at tustusan.

Verse 28

औरसाः क्षेत्रजास्त्वेषां निर्दोषा भागहारिणः सुताश् चैषां प्रभर्तव्या यावद्वै भर्तृसात्कृताः

Sa mga ito, ang mga lehitimong anak (aurasa) at ang mga anak na kṣetrajā ay walang sala at may karapatang tumanggap ng bahagi sa mana. At ang kanilang mga anak ay dapat ding tustusan, hangga’t sila’y nasa ilalim ng pag-iingat at kinikilalang kapangyarihan ng asawa (pinuno ng sambahayan).

Verse 29

अपुत्रा योषितश् चैषां भर्तव्याः साधुवृत्तयः निर्वास्या व्यभिचारिण्यः प्रतिकूलास्तथैव च

At sa kanila, ang mga asawang walang anak, kung may mabuting asal, ay dapat alagaan; ngunit ang mga babaeng nangangalunya, at gayundin ang mga laban o kaaway ng asawa/sambahayan, ay dapat palayasin.

Verse 30

पितृमातृपतिभ्रातृदत्तमध्यग्न्युपागतं आधिवेदनिकुञ्चैव स्त्रीधनं परिकीर्तितं

Ang ibinigay ng ama, ina, asawa, o kapatid na lalaki; at ang natanggap sa panahon ng ritwal ng apoy sa kasal (agni), pati ang kaloob na ādhivedanika—ang mga ito’y ipinahahayag na ari-arian ng babae (strīdhana).

Verse 31

बन्धुदत्तं तथा शुल्कमन्वाधेयकमेव च अप्रजायामतीतायां बान्धवास्तदवाप्नुयुः

Gayundin, ang mga kaloob na ibinigay ng mga kamag-anak, ang bride-price (śulka), at ang karagdagang handog sa kasal (anvādheya)—kapag ang babae’y namatay na walang supling—ang kaniyang mga kamag-anak (bāndhavas) ang magmamana ng mga iyon.

Verse 32

अप्रजास्त्रीधनं भ्रत्तुर्ब्राह्म्यादिषु चतुर्ष्वपि दुहितृणां प्रसूता चेच्छ्रेषे तु पितृगामि तत्

Kung ang isang babae ay mamatay na walang supling, ang kanyang strīdhana (sariling ari-arian ng babae) ay mapupunta sa asawa, maging sa apat na anyo ng pag-aasawa na nagsisimula sa brāhma. Ngunit kung siya’y nagkaanak na mga babae, ito’y mapapasa mga anak na babae; sa mga anyong itinuturing na “nakahihigit,” ito’y mapupunta sa kanyang ama.

Verse 33

दत्वा कन्यां हरन् दण्ड्यो व्ययं दद्याच्च सोदयम् मृतायां दत्तमादद्यात् परिशोध्योभयव्ययम्

Kung matapos ipakasal ang isang dalaga ay saka siya muling tangayin, ang gumawa nito ay dapat parusahan; at dapat niyang bayaran ang mga ginastos, kasama ang tubo. Kung namatay na ang dalaga, maaaring bawiin ang handog na ibinigay sa kasal; at dapat niyang bayaran ang gastusin ng magkabilang panig.

Verse 34

दुर्भिक्षे धर्मकार्ये च व्याधौ संप्रतिरोधके गृहीतं स्त्रीधनं भर्ता न स्त्रिये दातुमर्हति

Sa panahon ng taggutom, sa pagtupad ng tungkuling panrelihiyon, o sa karamdaman na nangangailangan ng agarang lunas, ang asawa—kahit kinuha niya ang strīdhana (sariling ari-arian ng babae)—ay hindi obligado na ibalik ito sa asawa sa sandaling iyon.

Verse 35

अधिवित्तस्त्रियै दद्यादधिवेदनिकं समम् न दत्तं स्रीधनं यस्यै दत्ते त्वर्धं प्रकीर्तितम्

Sa asawang pinatungan ng pagkuha ng isa pang asawa (pagpasok ng kaagaw), dapat ibigay ang kapantay na kabayarang adhivedanika. Kung hindi pa siya nabibigyan noon ng strīdhana, sa gayong kalagayan ang ibibigay ay ipinahahayag na kalahati.

Verse 36

विभागनिह्नवे ज्ञातिबन्धुसाक्ष्यभिलेखितैः विभागभावना ज्ञेया गृहक्षेत्रैश् च यौतिकैः

Kapag ang paghahati (partition) ay itinatanggi o ikinukubli, ang katotohanan at layon ng paghahati ay dapat matiyak sa pamamagitan ng: (i) patotoo ng mga kamag-anak at kaanak, (ii) mga nakasulat na tala at dokumento, at (iii) pagsasaalang-alang sa bahay, mga bukirin, at iba pang ari-ariang hawak nang hiwalay.