
Nīrājana-vidhiḥ (Procedure of Nīrājana / Auspicious Lamp-Waving and Royal Propitiation)
Inilalahad ng kabanatang ito ang isang siklo ng mga ritwal na panghari na itinakda ayon sa kalendaryo, na nakasentro sa nīrājana (pagwawagayway ng mapalad na ilawan) bilang śānti upang payapain ang kapahamakan at magbunga ng tagumpay. Itinatakda ni Puṣkara ang taunang at buwanang pagsamba—lalo na sa nakṣatra ng kapanganakan at sa bawat saṅkrānti—at inilulugar ang mahahalagang pagdiriwang sa panahon: ang pagsikat ni Agastya na may Cāturmāsya na pagsamba kay Hari, at isang limang-araw na pista sa paggising ni Viṣṇu. Lumalawak ang ritwal tungo sa pampublikong seremonyang nakatuon kay Indra: pagtatatag ng bandila ni Indra, pagsamba kina Śacī at Śakra, pag-aayuno at mga gawaing ayon sa tithi, at pagbigkas ng mga papuring tumatawag ng tagumpay na naglilista ng malalawak na uri ng mga diyos. Isinasama rin ang mga sagisag ng digmaan at paghahari—pagsamba sa mga sandata, mga insignia ng hari, at kay Bhadrakālī para sa pananaig—bago ilarawan ang pag-ikot ng nīrājana (nagsisimula sa direksiyong Īśāna), paglalagay ng mga toraṇa, at isang nakaayos na talaan ng mga diyos kabilang ang mga graha at ang walong elepante. Sa huli, itinatakda ang mga sangkap ng homa para sa mga pari, pagpapaligo sa mga kabayo at elepante, mga tuntunin ng prusisyon sa mga tarangkahan, pamamahagi ng bali, tatlong ulit na pradakṣiṇā na may maliwanag na mga direksiyon, at pagsasara bilang ritwal na tagapangalaga ng kaharian na nagpaparami ng kasaganaan at dumudurog sa mga kaaway.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे महेश्वरस्नानलक्षकोटिहोमादयो नाम षट्षष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नीराजनविधिः पुष्कर उवाच कर्म सांवत्सरं राज्ञां जन्मर्क्षे पूजयेच्च तं मासि मासि च संक्रान्तौ सूर्यसोमादिदेवताः
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagtatapos ang ika-266 na kabanata na pinamagatang “Ang Pagliligo kay Maheśvara, ang mga handog-sa-apoy na lakh at krore, at mga kaugnay na ritwal.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-267 na kabanata: “Ang Pamamaraan ng Nīrājana (mapalad na pag-ikot ng lampara).” Sinabi ni Puṣkara: “Dapat isagawa ang taunang ritwal para sa mga hari; at sa araw ng sariling bituing-kapanganakan (nakṣatra) ay dapat sambahin ang yaon (ritwal/diyos). Gayundin, buwan-buwan, sa bawat saṅkrānti (pagpasok ng Araw sa tanda), dapat sambahin ang mga diyos na pinangungunahan nina Sūrya at Soma.”
Verse 2
अगस्त्यस्योदये ऽगस्त्यञ्चातुर्मास्यं हरिं यजेत् शयनोत्थापने पञ्चदिनं कुर्यात्समुत्सवम्
Sa pagsikat ni Agastya, dapat sambahin si Hari sa pamamagitan ng Cāturmāsya na kaugnay kay Agastya; at sa pagbangon mula sa (pagtulog ni Viṣṇu), dapat idaos ang isang dakilang pagdiriwang sa loob ng limang araw.
Verse 3
प्रोष्ठपादे सिते पक्षे प्रतिपत्प्रभृतिक्रमात् शिविरात् पूर्वदिग्भागे शक्रार्थं भवनञ्चरेत्
Sa maliwanag na kalahati ng Proṣṭhapadā, simula sa unang araw ng buwan (Pratipad) ayon sa wastong pagkakasunod, mula sa kampo ay dapat magtayo ng isang tirahan/pabilyong ritwal sa silangang panig para kay Śakra (Indra).
Verse 4
तत्र शक्रध्वजं स्थाप्य शची शक्रञ्च पूजयेत् अष्टम्यां वाद्यघोषेण तान्तु यष्टिं प्रवेशयेत्
Doon, matapos itindig ang watawat ni Śakra (Indra), dapat sambahin sina Śacī at Śakra. Sa ikawalong araw (Aṣṭamī), kasabay ng tunog ng mga instrumento, dapat ipasok at itindig ang poste ng watawat (yaṣṭi) na may tali/kurdon (tāntu).
Verse 5
एकादश्यां सोपवासो द्वादश्यां केतुमुत्थितम् यजेद्वस्त्रादिसंवीतं घटस्थं सुरपं शचीं
Sa ika-labing-isa (Ekādaśī) ay mag-ayuno, at sa ika-labing-dalawa (Dvādaśī), matapos bumangon (mula sa ayuno), dapat sambahin si Ketu; at sambahin din si Śacī—Indrāṇī, kabiyak ng panginoon ng mga diyos—na inaanyayahang manahan sa palayok na ritwal (ghaṭa), pinalamutian ng kasuotan at iba pang handog.
Verse 6
वर्धस्वेन्द्र जितामित्र वृत्रहन् पाकशासन देव देव महाभाग त्वं हि भूमिष्ठतां गतः
Sumagana ka, O Indra—manlulupig ng mga kaaway, pumatay kay Vṛtra, tagapagparusa kay Pāka! O diyos ng mga diyos, O lubhang mapalad: tunay ngang natamo mo ang matatag na paninindig sa ibabaw ng lupa.
Verse 7
त्वं प्रभुः शाश्वतश् चैव सर्वभूतहिते रतः अनन्ततेजा वै राजो यशोजयविवर्धनः
Ikaw ang makapangyarihang Panginoon, tunay na walang hanggan, laging nakatuon sa kapakanan ng lahat ng nilalang. O Hari, ikaw ay may walang hanggang ningning, tagapagpalago ng dangal at tagumpay.
Verse 8
तेजस्ते वर्धयन्त्वेते देवाः शक्रः सुवृष्टिकृत् ब्रह्मविष्णुमहेशाश् च कार्त्तिकेयो विनायकः
Nawa’y dagdagan ng mga diyos na ito ang iyong ningning—si Śakra (Indra), tagapagkaloob ng mabubuting ulan; at sina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśa; gayundin si Kārttikeya at si Vināyaka (Gaṇeśa).
Verse 9
आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश् च भृगवो दिशः मरुद्गुणा लोकपाला ग्रहा यक्षाद्रिनिम्नगाः
Ang mga Āditya, ang mga Vasu, ang mga Rudra at ang mga Sādhya; ang mga Bhṛgu; ang mga Direksiyon; ang mga Marut at ang kanilang mga pangkat; ang mga tagapangalaga ng mga daigdig; ang mga planeta; ang mga Yakṣa; ang mga bundok; at ang mga ilog na bumababa mula roon—lahat ng ito’y dapat maunawaang mga uri ng banal na pangkat na binabanggit.
Verse 10
समुद्रा श्रीर्मही गौरी चण्डिका च सरस्वती प्रवर्तयन्तु ते तेजो जय शक्र शचीपते
Nawa’y pasiglahin at palakasin nina Samudrā, Śrī, Mahī, Gaurī, Caṇḍikā, at Sarasvatī ang iyong ningning. Tagumpay sa iyo, O Śakra, panginoon ni Śacī!
Verse 11
तव चापि जयान्नित्यं मम सम्पठ्यतां शुभं प्रसीद राज्ञां विप्राणां प्रजानामपि सर्वशः
Nawa’y maging palagian ang iyong tagumpay. Nawa’y bigkasin nang buo ang mapalad na pananalitang ito mula sa akin; maging mapagpala ka—sa mga hari, sa mga pantas na Brahmana, at sa buong sambayanan, sa lahat ng paraan.
Verse 12
भवत्प्रसादात् पृथिवी नित्यं शस्यवती भवेत् शिवं भवतु निर्विघ्नं शाम्यन्तामीतयो भृशं
Sa iyong biyaya, nawa’y maging laging masagana sa ani ang daigdig. Nawa’y magkaroon ng kabutihang-panlahat; nawa’y maging walang sagabal ang lahat; at nawa’y mapayapa at mapawi nang lubos ang mga sakuna at mga salot.
Verse 13
पटस्थमिति क , ग , छ , ज , ट च मन्त्रेणेन्द्रं समभ्यर्च्य जितभूः स्वर्गमाप्नुयात् भद्रकालीं पटे लिख्य पूजयेदाश्विने जये
Sa pamamagitan ng mantrang nagsisimula sa “paṭastham”—gamit ang mga pantig na ka, ga, cha, ja, at ṭa—dapat sambahin nang wasto si Indra; at bilang mananakop ng daigdig, makakamit ang langit. Pagkaguhit kay Bhadrakālī sa telang paṭa, dapat siyang sambahin para sa tagumpay sa buwan ng Āśvina.
Verse 14
शुक्लपक्षे तथाष्टम्यामायुधं कार्मुकं ध्वजम् छत्रञ्च राजलिङ्गानि शस्त्राद्यं कुसुमादिभिः
Gayundin, sa ikawalong araw (aṣṭamī) ng maliwanag na kalahati ng buwan, dapat parangalan ang mga sandata—lalo na ang busog—kasama ang watawat, payong, at mga sagisag ng pagkahari; at dapat sambahin ang mga sandata at kaugnay na kagamitan sa pamamagitan ng mga bulaklak at iba pang handog.
Verse 15
जाग्रन्निशि बलिन्दद्याद्द्वितीये ऽह्नि पुनर्यजेत् भद्रकालि महाकालि दुर्गे दुर्गार्तिहारिणि
Sa pagpupuyat sa gabi, dapat maghandog ng bali (handog na ritwal). Sa ikalawang araw, dapat muling magsagawa ng pagsamba, na tumatawag: “O Bhadrakālī, O Mahākālī, O Durgā—tagapag-alis ng pagdurusa ng mga nasa dalamhati.”
Verse 16
त्रैलोक्यविजये चण्डि मम शान्तौ जये भव नीराजनविधिं वक्ष्ये ऐशान्यान्मन्दिरं चरेत्
O Caṇḍī, nagwagi sa tatlong daigdig, maging para sa aking pagpapayapa at sa aking tagumpay. Ngayon ay ipaliliwanag ko ang ritong nīrājana (pagwawagayway ng ilaw); dapat libutin ang santuwaryo na nagsisimula sa hilagang-silangan (Īśāna).
Verse 17
तोरणत्रितयं तत्र गृहे देवान्यजेत् सदा चित्रान्त्यक्त्वा यदा स्वातिं सविता प्रतिपद्यते
Doon, matapos itindig ang tatlong toraṇa (mga seremonyal na tarangkahan), dapat laging sambahin ang mga diyos sa loob ng bahay, kapag ang Araw—pagkalampas sa dulo ng Citrā—ay pumasok sa mansiyong-buwan na Svātī.
Verse 18
ततः प्रभृति कर्तव्यं यावत् स्वातौ रविः स्थितः ब्रह्मा विष्णुश् च शम्भुश् च शक्रश् चैवानलानिलौ
Mula noon, dapat itong isagawa habang nananatili ang Araw sa Svātī—na may pag-alaala/pagtawag kina Brahmā, Viṣṇu, Śambhu (Śiva), Śakra (Indra), at gayundin kina Agni at Vāyu.
Verse 19
विनायकः कुमारश् च वरुणो धनदो यमः विश्वेदेवा वैश्रवसो गजाश्चाष्टौ च तान्यजेत्
Dapat sambahin sina Vināyaka (Gaṇeśa), Kumāra (Skanda), Varuṇa, Dhanada (Kubera), Yama, ang mga Viśvedevā, si Vaiśravaṇa (Kubera), at ang walong Elepante—sila ang dapat paghandugan ng pagsamba.
Verse 20
कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तश् च वामनः सुप्रतीको ऽञ्जनो नीलः पूजा कार्या गृहादिके
Sina Kumuda, Airāvaṇa, Padma, Puṣpadanta, Vāmana, Supratīka, Añjana, at Nīla—sila ay dapat sambahin kaugnay ng bahay at ng mga kaugnay na bahagi o gusali.
Verse 21
पुरोधा जुहुयादाज्यं समित्सिद्धार्थकं तिलाः कुम्भा अष्टौ पूजिताश् च तैः स्नाप्याश्वगजोत्तमाः
Ang punong pari ng hari ay dapat maghandog ng ghee bilang oblation sa apoy, kasama ang mga sagradong patpat na panggatong, puting mustasa, at mga buto ng linga. Walong banga ng tubig (kumbha) ay dapat sambahin nang wasto; sa tubig nito, paliliguan sa ritwal ang mahuhusay na kabayo at elepante.
Verse 22
अश्वाः स्नाप्या ददेत् पिण्डान् ततो हि प्रथमं गजान् निष्क्रामयेत्तोरणैस्तु गोपुरादि न लङ्घयेत्
Pagkatapos paliguan ang mga kabayo, maghandog sa kanila ng mga piṇḍa, mga bolang pagkain. Pagkaraan nito, una sa lahat ay ilabas at pangunahan ang mga elepante. Huwag tumawid o lumampas sa mga arko ng tarangkahan (toraṇa), sa gopura, at sa mga katulad na estruktura.
Verse 23
विक्रमेयुस्ततः सर्वे राजलिङ्गं गृहे यजेत् शेखरादीति क वारुणे वरुणं प्रार्च्य रात्रौ भूतबलिं ददेत्
Pagkaraan, ang lahat ay magpatuloy; sa sariling tahanan ay sambahin ang Rāja-liṅga, ang maharlikang Liṅga. Sa ritong Vāruṇa, matapos sambahin nang wasto si Varuṇa, sa gabi ay maghandog ng bhūta-bali, ang alay na pagkain para sa mga nilalang/espiritu.
Verse 24
विशाखायां गते सूर्ये आश्रमे निवसेन्नृपः अलङ्कुर्याद्दिने तस्मिन् वाहनन्तु विशेषतः
Kapag ang Araw ay pumasok sa Viśākhā, ang hari ay dapat manirahan sa isang āśrama, isang ermitanyo o pook ng pagninilay. Sa araw na iyon, lalo niyang pagandahin at bihisan ang kanyang sasakyan o sinasakyang hayop.
Verse 25
पूजिता राजलिङ्गाश् च कर्तव्या नरहस्तगाः हस्तिनन्तुरगं छत्रं खड्गं चापञ्च दुन्दुभिम्
Ang mga sagisag ng pagkahari ay dapat parangalan sa wastong pagsamba at dalhin ng mga tagapaglingkod. Ang mga sagisag na ito ay: elepante at kabayo, payong ng hari, espada, busog, at tambol ng digmaan.
Verse 26
ध्वजं पताकां धर्मज्ञ कालज्ञस्त्वभिमन्त्रयेत् अभिमन्त्र्य ततः सर्वान् कुर्यात् कुञ्जरधूर्गतान्
Ang nakaaalam ng dharma at bihasa sa pagpili ng tamang panahon ay dapat magbasbas sa watawat at bandila sa pamamagitan ng mga mantra. Pagkatapos mabasbasan, dapat niyang ihanay ang lahat (hukbo o mga kasama) sa mga hanay na itinakda para sa pangkat ng mga elepante.
Verse 27
कुञ्जरोपरिगौ स्यातां सांवत्सरपुरोहितौ मन्त्रितांश् च समारुह्य तोरणेन विनिर्गमेत्
Ang taunang pari ng korte at ang pari ng sambahayan ay dapat pasakayin sa mga elepante; at matapos maisagawa ang mga ritong pangangalaga na nabasbasan, at makasakay ayon sa wastong ayos, dapat siyang lumabas sa pamamagitan ng tarangkahang pangseremonya (torana).
Verse 28
निष्क्रम्य नागमारुह्य तोरणेनाथ निर्गमेत् बलिं विभज्य विधिवद्राजा कुञ्जरधूर्गतः
Pagkalabas mula sa palasyo at pagsakay sa elepante, ang hari ay dapat lumisan sa pamamagitan ng tarangkahang pangseremonya (torana). Matapos ipamahagi nang wasto ang mga handog na bali ayon sa tuntunin, dapat siyang magpatuloy na nakaupo sa howdah sa likod ng elepante.
Verse 29
उन्मूकानान्तु निचयमादीपितदिगन्तरं राजा प्रदक्षिणं कुर्यात्त्रीन् वारान् सुसमाहितः
Ngunit ang hari—na lubos na nakapirmi ang loob—ay dapat magsagawa ng pradakshina nang tatlong ulit, na inilalagay sa kanyang kanan ang pangkat ng (mga tao o bagay) na pipi at di-makapagsalita, habang ang mga dako ay pinapailawan hanggang sa pinakamalayong hangganan.
Verse 30
चतुरङ्गबलोपेतः सर्वसैन्येन नादयन् एवं कृत्वा गृहं गच्छेद्विसर्जितजलाञ्जलिः
Taglay ang apat-na-sangay na hukbo, at pinapaugong ang buong sandatahan, matapos gawin ito ay dapat umuwi ang hari—pagkaraang pakawalan (ihandog at hayaang bumagsak) ang isang dakot na tubig.
Verse 31
शान्तिर् नीराजनाख्येयं वृद्धये रिपुमर्दनी
Ang ritwal na pampayapa na ito ay dapat makilala bilang “Nīrājana”; nagdudulot ito ng kasaganaan at pag-unlad, at dinudurog ang mga kaaway.
It is defined as a śānti rite that increases prosperity and growth while crushing enemies, implemented through lamp-waving, bali distribution, and a protected royal procession.
Key triggers include saṅkrānti (monthly solar ingress), one’s birth-asterism, the rising of Agastya, Viṣṇu’s awakening festival, the bright fortnight of Proṣṭhapadā with tithi-specific actions, and performance during the Sun’s stay in Svātī (and later mention of Viśākhā).
By sacralizing kingship through regulated rites—banner installation, weapon/insignia worship, deity rosters, homa, and procession rules—royal authority is portrayed as stabilized by mantra, timing, and offerings rather than mere force.