Adhyaya 345

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दर्थालङ्कारनिरूपणं नाम चतुश् चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यगुणविवेकः अग्निर् उवाच अलंकृतमपि प्रीत्यै न काव्यं निर्गुणं भवेत् वपुष्यललिते स्त्रीणां हारो भारायते परं

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang ika-344 na kabanata na pinamagatang “Paglilinaw sa mga alankāra ng salita at kahulugan.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-345 na kabanata, “Pagsusuri sa mga katangian ng tula.” Sinabi ni Agni: Kahit palamutian, ang tula ay hindi magiging kaaya-aya kung salat sa mga guṇa; gaya ng sa babaeng likás na marikit ang katawan, ang kuwintas ay nagiging pasanin lamang.

Verse 2

न च वाच्यं गुणो दोषो भाव एव भविष्यति गुणाः श्लेषादयो दोषा गूडार्थाद्याः पृथक्कृताः

At hindi dapat sabihin na ang tuwirang ipinahahayag (vācya) ay siya na ring guṇa (kabutihan) o doṣa (kapintasan); sa halip, ito’y nagiging bhāva, ang bisa o damdaming estetiko. Ang mga kabutihang gaya ng śleṣa at iba pa, at ang mga kapintasan gaya ng gūḍārtha (malabong/nakatagong kahulugan) at iba pa, ay dapat ihiwalay at kilalanin nang magkakaiba.

Verse 3

यः काव्ये महतीं छायामनुगृह्णात्यसौ गुणैः सम्भवत्येष सामान्यो वैशेषिक इति द्विधा

Ang makata na ang kaniyang tula ay pinagpala ng dakilang chāyā (pinong aurang puitiko) dahil sa pag-iral ng mga guṇa—ang chāyā na iyon ay nauunawaang may dalawang uri: ang pangkalahatan (sāmānya) at ang natatangi (vaiśeṣika).

Verse 4

सर्वसाधारणीभूतः सामन्य इति मन्यते शब्दमर्थमुभौ प्राप्तः सामान्यो भवति त्रिधा

Ang naging pangkalahatang ibinabahagi ng lahat ay tinatawag na sāmānya (unibersal). Kapag ito’y tumutukoy sa salita, sa kahulugan, o sa kapwa nang magkasama, ang sāmānya ay nagiging tatlong uri.

Verse 5

शब्दमाश्रयते काव्यं शरीरं यः स तद्गुणः श्लोषो लालित्यागाम्भीर्यसौकुमार्यमुदारता

Ang tula ay umaasa sa mga salita; ang “katawan” ng tula ay yaong pinagsasaligan nito, at ang mga guṇa nito ay: śleṣa (siksik at tusong pagpapahayag, madalas may dalawang saysay), kagandahang-makinis, lalim, pagkamapino at banayad, at kadakilaan (udāratā).

Verse 6

सत्येव यौगिकी चेति गुणाः शब्दस्य सप्तधा सुश्लिष्टसन्निवेशत्वं शब्दानां श्लेष उच्यते

Ang “katotohanan” at ang “pagiging angkop ayon sa etimolohiya (hango)”—sa gayon, ang mga katangian ng mga salita ay pitong uri. Ang masiksik at magkakaugnay na pagkakaayos ng mga salita ay tinatawag na śleṣa (paglalaro ng salita/pun).

Verse 7

गुणादेशादिना पूर्वं पदसम्बद्धमक्षरं यत्रसन्धीयते नैव तल्लालित्यमुदाहृतं

Hindi ito tinatawag na “lālitya” (matamis na eufoniya ng tula) kung saan, bago pa ilapat ang guṇa, pagpapalit at iba pa, ang isang pantig na nakaugnay na sa (ibang) salita ay pinapadaan pa sa sandhi.

Verse 8

विशिष्टलक्षणोल्लेखलेख्यमुत्तानशब्दकम् गाम्भीर्यं कथयन्त्यार्यास्तदेवान्येषु शब्दतां

Ang pahayag na maisusulat/maipapakahulugan sa pamamagitan ng pagbanggit ng natatanging palatandaan at hayag na pahiwatig ay tinatawag na “uttāna-śabda” (tuwiran at malinaw na pananalita). Sinasabi ng mga marurunong na ang “gāmbhīrya” (lalim) ay yaon ding kahulugan, ngunit naipapahayag sa ibang mga salita—may pag-iwas at may patong-patong na pahiwatig.

Verse 9

अनिष्ठुराक्षरप्रायशब्दता सुकुमारता उत्तानपदतौदर्ययुतश्लाघ्यैर् विशेषणैः

Ang kahusayan ng pananalita ay nasa pag-iral ng mga pantig na hindi magaspang, sa kalambutan ng pagpapahayag (sukumāratā), at sa ganda ng mga salitang malinaw at tuwiran—na pinalalamutian ng mga kapuri-puring panuring (angkop na epithets).

Verse 10

ओजः समासभूयस्त्वमेतत्पद्यादिजीवितं आब्रह्म स्तम्भपर्यन्तमोजसैकेन पौरुषं

Ikaw mismo ang Ojas—laging naroroon sa ganap na sukat; ang Ojas na ito ang mismong buhay ng mga taludtod at ng mga katulad nito. Mula kay Brahmā hanggang sa isang hibla ng damo, ang lakas-panlalaki (pauruṣa) ay nananatili sa iisang kapangyarihang iyon na tinatawag na Ojas.

Verse 11

उच्यमानस्य शब्देन येन केनापि वस्तुनः उत्कर्षमावहन्नर्थो गुण इत्य् अभिधीयते

Ang kahulugang, sa mismong pagbigkas ng salita, ay nagdudulot ng kahusayan sa alinmang bagay—anuman iyon—ay tinatawag na guṇa (katangian/bisa).

Verse 12

माधुर्यं सम्बिधानञ्च कोमलत्वमुदारता प्रौढिः सामयिकत्वञ्च तद्भेदाः षट्चकाशति

Ang tamis (mādhurya), maayos na pagkakabuo ng pananalita (sambidhāna), kalambutan (komalatā), kadakilaan (udāratā), hinog na karangyaan (prauḍhi), at pagiging napapanahon (sāmāyikatva)—ang anim na ito ang itinatanghal bilang pangunahing uri ng kahusayan sa tula.

Verse 13

क्रोधेर्ष्याकारगाम्भीर्यात्माधुर्यं धैर्यगाहिता सम्बिधानं परिकरः स्यादपेक्षितसिद्धये

Ang galit at paninibugho (krodha–īrṣyā), sinadyang tindig o anyong panlabas, lalim ng asal, tamis ng kalooban, katatagang di matinag, at maingat na paghahanda—ito ang parikara, mga kagamitang sumusuporta upang matamo ang inaasintang tagumpay.

Verse 14

यत्काठिन्यादिनिर्मुक्तसन्निवेशविशिष्टता तिरस्कृत्यैव मृदुता भाति कोमलतेति सा

Yaong estilo o ayos na kung saan ang lambing ay luminaw—sapagkat itinaboy ang kapansin-pansing pagkakaayos na malaya sa tigas at iba pa—ay tinatawag na komalatā (kalambutan ng pagpapahayag).

Verse 15

लक्ष्यते स्थूललक्षत्वप्रवृत्तेर्यत्र लक्षणम् गुणस्य तदुदारत्वमाशयस्यातिसौष्ठवं

Tinatawag na lakṣaṇa (tanda-pagpapakilala) yaong palatandaan na, sa paggamit ng malalawak na pahiwatig, ay nakikilala ang katangiang tiyak. Sa gayong kalagayan, ipinahihiwatig nito ang udāratva—ang kadakilaan ng guṇa—at ang ati-sauṣṭhava, ang pambihirang kakinisan ng pinakapusod na layon (āśaya).

Verse 16

अभिप्रेतं प्रति यतो निर्वाहस्योपपादिकाः युक्तयो हेतुगर्भिण्यः प्रौढाप्रौढिरुदाहृता

Ang mga paraang pangangatwiran (yukti) na, kaugnay ng nilalayong kahulugan, nagtatatag at nagdadala ng pagtalakay hanggang sa ganap na pagwawakas—at may taglay na sanhi (hetu) na nakapaloob—ay sinasabing may dalawang uri: hinog (prauḍha) at di-gaanong hinog (aprauḍha).

Verse 17

स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य वाह्यान्तःसमयोगतः तत्र व्युत्पत्तिरर्थस्य या सामयिकतेति सा

Kapag ang isang (salita) ay malaya o nakasalalay sa ibang (salita), ang kahulugan nito ay natitiyak sa pagsasanib ng mga salik na panlabas at panloob na konteksto; ang gayong pagtitiyak ng kahulugan ay tinatawag na ‘sāmayikī’, ang kahulugang ayon sa kumbensiyon.

Verse 18

शब्दार्थवुपकुर्वाणो नाम्नोभयगुणः स्मृतः तस्य प्रसादः सौभाग्यं यथासङ्ख्यं प्रशस्तता

Ang isang pangalan na kapaki-pakinabang kapwa sa tunog/anyo ng salita at sa kahulugan ay inaalala bilang may dalawang uri ng kahusayan ng pangalan. Ang kaaya-ayang linaw (prasāda) nito ay sinasabing nagdudulot ng mabuting kapalaran; at ayon sa wastong pagkakasunod, nakakamit ang pagiging kapuri-puri.

Verse 19

पाको राग इति प्राज्ञैः षट्प्रपञ्चविपञ्चिताः सुप्रसिद्धर्थपदता प्रसाद इति गीयते

Inilalarawan ng mga pantas ang (mga ito) bilang ‘pāka’ (pagkahinog) at ‘rāga’ (pagkulay o alindog), na pinalalawak sa pamamagitan ng anim-na-uri na pag-uuri; at ang paggamit ng mga salitang ang kahulugan ay kilala at madaling maunawaan ay inaawit bilang ‘prasāda’, ang malinaw at maliwanag na pagbigkas.

Verse 20

उत्कर्षवान् गुणः कश्चिद्यस्मिन्नुक्ते प्रतीयते तत्सौभाग्यमुदारत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

Yaong pananalita o pagpapahayag na kapag binigkas ay nahahayag ang isang natatanging kagalingan—ipinapahayag ng mga pantas na iyon ang ‘saubhāgya’ (mabuting kapalaran) at ‘udāratva’ (kadakilaan, marangal na pagkamapagbigay).

Verse 21

यथासङ्ख्यमनुद्देशः सामन्यमतिदिश्यते समये वर्णनीयस्य दारुणस्यापि वस्तुनः

Sa wastong pagkakasunod-sunod, itinatakda bilang pangkalahatang tuntunin ang pagbibigay ng pahiwatig, kahit ang ilalarawan ay mabagsik o nakapanghihilakbot.

Verse 22

अदारुणेन शब्देन प्राशस्त्यमुपवर्णनं उच्चैः परिणतिः कापि पाक इत्य् अभिधीयते

Ang paglalarawan ng kahusayan sa pamamagitan ng di-mabagsik (banayad) na pagpili ng salita—isang mataas na paghinog ng pagpapahayag—ang tinatawag na “pāka” (pagkahinog ng tula).

Verse 23

मृद्वीकानारिकेलाम्बुपाकभेदाच्चतुर्विधः आदावन्ते च सौरस्यं मृद्वीकापाक एव सः

Dahil nagkakaiba ang paraan ng pagpapakulo/paghahanda (decoction)—gamit ang pasas (mṛdvīkā), tubig ng niyog (nārikelāmbu), at iba pang likido—ito ay apat na uri. Sa simula at sa wakas, ang “saurasa” (maasim na inuming binuro) ay ituring na mismong mṛdvīkā-pāka (paghahandang pasas).

Verse 24

काव्येच्छया विशेषो यः सराग इति गीयते अभ्यासोपहितः कान्तिं सहजामपि वर्तते

Ang natatanging kahusayan na nagmumula sa pagnanais sa tula ay tinatawag na “sarāga” (may lasang estetiko). Kapag pinatibay ng pagsasanay, pinananatili at inililitaw nito maging ang likás na ningning (natural na alindog).

Verse 25

हारिद्रश् चैव कौसुम्भो नीली रागश् च स त्रिधा वैशेषिकः परिज्ञेयो यः स्वलक्षणगोचरः

Dilaw (kulay-luyang), kulay-kusumba (tinina ng safflower), at bughaw—tatlong uri ang pagkukulay. Yaong nauunawa bilang isang partikular, sa saklaw ng sariling tanda-katangian (svalakṣaṇa), ay dapat maunawaan bilang “Vaiśeṣika” (kaalaman sa mga partikular).