Adhyaya 339

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शृङ्गारादिरसनिरूपणं नामाष्टत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः मुहुरिति ख अथोनचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः रीतिनिरूपणं अग्निरुचाच वाग्विद्यासम्प्रतिज्ञाने रीतिः सापि चतुर्विधा पाञ्चाली गौडदेशीया वैदर्भी लाटजा तथा

Kaya nito, sa Agni Mahāpurāṇa, sa bahagi ng poetics (alaṅkāra), nagwakas ang ika-338 kabanata na pinamagatang “Pagpapaliwanag ng mga rasa na nagsisimula sa Śṛṅgāra (damdaming pag-ibig).” Pagkaraan ay nagsimula ang ika-339 kabanata, “Pagpapaliwanag ng rīti (estilong patula).” Sinabi ni Agni: “Sa pormal na paglalahad ng agham ng pananalita (vāk-vidyā), itinuturo ang rīti; ito’y may apat na uri—Pāñcālī, Gauḍadeśīyā (Gauḍī), Vaidarbhī, at Lāṭajā.”

Verse 2

उपचारयुता मृद्वी पाञ्चाली ह्रस्वविग्रहा अनवस्थितसन्दर्भा गौडीया दीर्घविग्रहा

Ang estilong Pāñcālī ay banayad at may kasamang upacāra (mga palamuting liko ng pananalita), at siksik ang kayarian. Ang estilong Gauḍīya ay may maluwag na pagkakaugnay (di-matatag na sunod-sunod na pagdurugtong ng pangungusap) at malawig ang kayarian.

Verse 3

उपचारैर् न बहुभिरुपचारैर् विवर्जिता नातिकोमलसन्दर्भा वैदर्भी मुक्तविग्रहा

Ang estilong Vaidarbhī ay hindi sinosobrahan ng napakaraming palamuti ng pananalita, ngunit hindi rin salat sa palamuti; ang himaymay ng pagkakabuo nito ay hindi labis na malambot, at malaya sa gaspang ng sintaks (maling o watak-watak na pagkakabuo).

Verse 4

लाटीया स्फुटसन्धर्भा नातिविस्फुरविग्रहा परित्यक्तापि भूयोभिरुपचारैर् उदाहृता

Ang estilong Lāṭī ay may malinaw at mahigpit na pagkakabuo; ang pananalita nito ay hindi labis na mapagpasikat. Kahit na isinasantabi sa ilang lupon, inilalarawan pa rin ito ng marami sa pamamagitan ng sari-saring upacāra, mga nakaugaliang paraan ng pagpapahayag.

Verse 5

क्रियास्वविषमा वृत्तिर्भारत्यारभटी तथा कौशिकी सात्वती चेति सा चतुर्धा प्रतिष्ठिता

Ang estilong pandulaan (vṛtti), na iba-iba sa mga paraan ng pagkilos, ay itinatag sa apat na anyo: Bhāratī, Ārabhaṭī, Kauśikī, at Sāttvatī.

Verse 6

वाक्प्रधाना नरप्राया स्त्रीयुक्ता प्राकृतोक्तिता भरतेन प्रणीतत्वाद् भारती रीतिरुच्यते

Ang rīti na ito ay tinatawag na Bhāratī sapagkat itinuro ni Bharata: ito’y pangunahing nakasandig sa pananalita (diksiyon), karaniwang kaugnay ng mga lalaking tauhan, tumatanggap ng paglitaw ng mga babaeng tauhan, at gumagamit ng pagsasalitang likás/karaniwang wika.

Verse 7

चत्वार्यङ्गानि भारत्या वीथी प्रहसनन्तथा प्रस्तावना नाटकादेर्वीथ्यङ्गाश् च त्रयोदश

Ang Bhāratī ay may apat na sangkap; gayundin, inilalarawan din ang Vīthī at Prahasana. Para sa nāṭaka at iba pang dula ay may prastāvanā (paunang panimula/prologo); at ang Vīthī ay may labintatlong sangkap.

Verse 8

उद्घातकं तथैव स्याल्लपितं स्याद्द्वितीयकम् असत्प्रलापो वाक्श्रेणी नालिका विपणन्तथा

May tinatawag na Udghātaka; ang ikalawa ay Lapita. Mayroon din: Asatpralāpa (magulong satsat na walang saysay), Vākśreṇī (magkakaugnay na hanay ng pananalita), Nālikā (maikli/mabilis na pagsasalita), at Vipaṇana (pananalitang parang tawaran sa pamilihan).

Verse 9

व्याहारस्तिमतञ्चैव छलावस्कन्दिते तथा वाग्वेणीति क , ञ , ट च व्याहारस्त्रिगतञ्चैवेति ख गण्डो ऽथ मृदवश् चैव त्रयोदशमथाचितम्

Ang “Vyāhāra” ay tinatawag ding “timat”; gayundin ang “chala” at “avaskandita”. Para sa mga pangkat-katinig na ka, ña, at ṭa, ito’y tinatawag na “vāgveṇī”; para sa kha, ito’y “vyāhāra-trigata”. Pagkaraan ay may “gaṇḍa” at “mṛdava”; kaya ang ikalabintatlong pangkat ng mga katawagan ay ipinahayag.

Verse 10

तापसादेः प्रहसनं परिहासपरं वचः मायेन्द्रजालयुद्धादिबहुलारभटी स्मृता मङ्क्षिप्तकारपातौ च वस्तूत्थापनमेव च

Ang “prahasana” ay isang anyo ng katatawanang dula na kinasasangkutan ng mga ascetic at kahalintulad, na nakikilala sa pananalitang nakatuon sa pagbibiro. Ang masiglang estilong pandulaan na tinatawag na “ārabhaṭī” ay sinasabing sagana sa mga tagpong gaya ng mahikang pagpapamalas, mga panlilinlang, at mga labanan; at kabilang dito ang mabilis na galaw ng kamay at ang pag-angat o paghawak ng mga gamit sa entablado.