Adhyaya 237

Verse 1

इत्य् अग्नेये महापुराणे श्रीस्तोत्रं नाम षट्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः रामोक्तनीतिः अग्निर् उवाच नीतिस्ते पुष्करोक्ता तु रामोक्ता लक्ष्मणाय या जयाय तां प्रवक्ष्यामि शृणु धर्मादिवर्धनीं

Sa ganito, sa Agni Mahāpurāṇa nagwakas ang ika-236 na kabanata na tinatawag na “Śrī-stotra.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-237 na kabanata, “Aral ni Rāma tungkol sa Nīti.” Sinabi ni Agni: “Ang nīti—ang patakaran ng wastong asal—na ipinahayag ni Puṣkara, tunay ngang yaong sinabi ni Rāma kay Lakṣmaṇa para sa tagumpay, ay ipaliliwanag ko ngayon. Pakinggan mo ito, sapagkat pinauunlad nito ang dharma at iba pang kabutihan.”

Verse 2

राम उवाच न्यानेनार्जनमर्थस्य वर्धनं रक्षणं चरेत् सत्पात्रप्रतिपत्तिश् च राजवृत्तं चतुर्विधं

Sinabi ni Rāma: Sa matuwid na paraan dapat magtamo ng yaman, palaguin ito, at ingatan; at dapat ding ipamahagi ito sa mga karapat-dapat tumanggap. Ang wastong asal ng hari ay apat na uri.

Verse 3

नयस्य विनयो मूलं विनयः शास्त्रनिश् चयात् विनयो हीन्द्रियजयस्तैर् युक्तः पालयेन्महीं

Ang disiplina (vinaya) ang ugat ng mabuting pamamahala (naya). Ang disiplina ay nagmumula sa matibay na pagtiyak sa mga śāstra. Tunay, ang disiplina ay tagumpay laban sa mga pandama; taglay ito, dapat pamunuan at pangalagaan ang daigdig (kaharian).

Verse 4

शास्त्रं प्रज्ञा धृतिर्दाक्ष्यं प्रागल्भ्यं धारयिष्णुता उत्साहो वाग्मितौदार्यमापत्कालसहिष्णुता

Kaalaman sa śāstra at sa patakarang pamahalaan, talinong praktikal, katatagan, kahusayan, matapang na pagkukusa, pagtitiyaga, masiglang pagsisikap, kahusayan sa pananalita, pagkabukas-palad, at pagtitiis sa oras ng kapahamakan—ito ang mga kinakailangang katangian.

Verse 5

प्रभावः शुचिता मैत्री त्यागः सत्यं कृतज्ञता कुलं शीलं समश्चेति गुणाः सम्पत्तिहेतवः

Ang impluwensiya (sariling bisa), kalinisan, pakikipagkaibigan, pagkakawanggawa, katotohanan, pasasalamat, mabuting angkan, mabuting asal, at pagkakapantay ng loob—ang mga birtud na ito ang sanhi ng kasaganaan.

Verse 6

प्रकीर्णविषयारण्ये धावन्तं विप्रमाथिनं वागिमता दार्ढ्यमापत्कालसहिष्णुतेति ख , घ , ज , झ च ज्ञानाङ्कुशेन कुर्वीत वश्यमिन्द्रियदन्तिनं

Sa gubat ng nagkalat na mga bagay ng pandama, ang elepanteng pandama ay nagwawala at nagpapahirap maging sa marunong. Sa pamamagitan ng kahusayan sa pananalita, katatagan, at pagtitiis sa oras ng kapahamakan—na ipinahihiwatig ng mga pantig na kha, gha, ja, at jha—dapat gamitin ang panghila ng kaalaman upang mapasunod ang elepanteng pandama.

Verse 7

कामः क्रोधस् तथा लोभो हर्षो मानो मदस् तथा षड्वर्गमुत्सृजेदेनमस्मिंस्त्यक्ते सुखी नृपः

Pagnanasa, galit, kasakiman, labis na pagkalugod, pagmamataas, at pagkalasing—ang anim na pangkat (mga kaaway sa loob) ay dapat itakwil. Kapag naiwaksi ang mga ito, ang hari ay nagiging masaya at matatag sa pamamahala.

Verse 8

आन्वीक्षिकीं त्रयीं वार्तां दण्डनीतिं च पार्थिवः तद्वैद्यैस्तत्क्रियोपैतैश्चिन्ततयेद्विनयान्वितः

Dapat pagnilayan ng hari ang Ānvīkṣikī (mapanuring pagsisiyasat/pilosopiya), ang Trayī (tatluhang Veda), ang Vārtā (kabuhayan at ekonomiya), at ang Daṇḍanīti (agham ng parusa at pamamahala), sa tulong ng mga dalubhasa sa mga larangang iyon na may wastong mga paraan ng pagsasagawa; at gawin ito nang may kababaang-loob at disiplina.

Verse 9

आन्वीक्षिक्यार्थविज्ञानं धर्माधर्मौ त्रयीस्थितौ अर्थानर्थौ तु वार्तायां दण्डनीत्यां नयानयौ

Sa Ānvīkṣikī naroon ang kaalaman sa kapaki-pakinabang; sa Trayī (tatluhang Veda) nakatatag ang dharma at adharma; sa Vārtā nalalaman ang tubo at lugi; at sa Daṇḍanīti nalalaman ang tamang patakaran at maling patakaran.

Verse 10

अहिंसा सूनृता वाणी सत्यं शौचं दया क्षमा वर्णिनां लिङ्गिनां चैव सामान्यो धर्म उच्यते

Ang ahimsa (di-panliligalig), mabait at makatotohanang pananalita, katotohanan, kalinisan, habag, at pagpapatawad—ito ang ipinahahayag na karaniwang (pangkalahatan) dharma para sa kapwa may varṇa (mga maybahay sa kaayusang panlipunan) at may liṅga (mga asceta na may tanda ng pagtalikod).

Verse 11

प्रजाः समनुगृह्णीयात् कुर्यादाचारसंस्थितिं वाक् सूनृता दया दानं हीनोपगतरक्षणं

Dapat niyang patuloy na pagpalain at alagaan ang mga nasasakupan at itatag sila sa wastong ācāra (tamang asal at disiplina); ang kanyang pananalita ay dapat totoo at banayad; dapat niyang isagawa ang habag at dāna (kawanggawa), at ipagtanggol ang mga nalugmok, mahihina, o salat.

Verse 12

इति वृत्तं सतां साधुहितं सत्पुरुषव्रतं आधिव्याधिपरीताय अद्य श्वो वा विनाशिने

Ganito ang ipinahayag na asal ng mga mabubuti—kapaki-pakinabang sa mga matuwid, ang vrata (panatang disiplina) ng mga mararangal—na dapat isagawa ng taong dinadapuan ng dalamhati ng isip at karamdaman, ng sinumang maaaring mapahamak ngayon o bukas.

Verse 13

को हि राजा शरीराय धर्मापेतं समाचरेत् न हि स्वमुखमन्विच्छन् पीडयेत् कृपणं जनं

Anong hari ang gagawa ng adharma para lamang sa sariling katawan? Tunay nga, sa paghahangad na punuin ang sariling bibig, hindi niya dapat apihin ang mga taong dukha at walang kalaban-laban.

Verse 14

कृपणः पीड्यमानो हि मन्युना हन्ति पार्थिवं क्रियते ऽभ्यर्हणीयाय स्वजनाय यथाञ्जलिः

Ang taong hamak at kuripot, kapag pinahihirapan ng galit, ay nananakit maging sa hari; ngunit sa sariling kamag-anak—na karapat-dapat parangalan—siya’y kumikilos nang may paggalang, na nakapagdaupang-palad (añjali).

Verse 15

ततः साधुतरः कार्यो दुर्जनाय शिवर्थिना प्रियमेवाभिधातव्यं सत्सु नित्यं द्विषत्सु च

Kaya nga, ang naghahangad ng kabutihang-mapalad ay dapat kumilos nang higit na marangal kahit sa masamang tao; at magsalita lamang ng kaaya-ayang salita—lagi sa gitna ng mabubuti, at maging sa harap ng mga kaaway.

Verse 16

देवास्ते प्रियवक्तारः पशवः क्रूरवादिनः शुचिरास्तिक्यपूतात्मा पूजयेद्देवताः सदा

Ang mga diyos ay yaong nagsasalita nang kaaya-aya; ang mga hayop ay yaong nagsasalita nang malupit. Sa pagiging dalisay, at sa sarili na nalinis ng pananampalataya (sa banal), dapat laging sumamba sa mga diyos.

Verse 17

दीनोपगतरक्षणमिति ख , घ , छ , ज , ञ , ट च स्वमुखमन्विच्छुरिति ख , छ च देवतावत् गुरुजनमात्मवच्च सुहृज्जनं प्रणिपातेन हि गुरुं सतो ऽमृषानुचेष्टितैः

“Pagprotekta sa mga dukha at sa mga dumulog upang magkanlong” (pagbasa sa kha, gha, cha, ja, ña, ṭa); at “paghahanap ng sariling kapakinabangan” (pagbasa sa kha at cha). Dapat igalang ang matatanda at mga guro na parang mga diyos, at ituring ang mga kaibigang mabuting-loob na gaya ng sarili; tunay nga, dapat parangalan ang guru sa pagpapatirapa, sa asal ng mga matuwid, at sa mga gawaing walang panlilinlang.

Verse 18

कुर्वीताभिमुखान् भृत्यैर् देवान् सुकृतकर्मणा सद्भावेन हरेन्मित्रं सम्भ्रमेण च बान्धवान्

Sa tulong ng mga tagapaglingkod, dapat palugdan ang mga diyos sa pamamagitan ng mabubuting gawa na naisakatuparan nang wasto; dapat makuha ang loob ng mga kaibigan sa tapat na mabuting kalooban, at pakitunguhan ang mga kamag-anak nang may paggalang at pagkamapagkumbaba.

Verse 19

स्त्रीभृत्यान् प्रेमदानाभ्यां दाक्षिण्येतरं जनं अनिन्दा परकृत्येषु स्वधर्मपरिपालनं

Dapat alalayan ang asawa at mga umaasa sa atin sa pamamagitan ng pag-ibig at mga kaloob; pakitunguhan ang iba nang may kagandahang-asal; iwasang manira sa mga gawain ng iba; at masikap na pangalagaan ang sariling tungkulin (svadharma).

Verse 20

कृपणेषु दयालुत्वं सर्वत्र मधुरा गिरः प्राणैर् अप्युपकारित्वं मित्रायाव्यभिचारिणे

Habag sa mga dukha, matamis na pananalita sa lahat ng dako, at pagtulong kahit kapalit ang sariling buhay—ito ang mga tanda ng taong di-natitinag ang katapatan sa kaibigan.

Verse 21

गृहागते परिष्वङ्गः शक्त्या दानं सहिष्णुता स्वसमृद्धिष्वनुत्सेकः परवृद्धिष्वमत्सरः

Pagyakap sa dumarating sa tahanan, pagbibigay-dana ayon sa kakayahan, pagtitiis, kawalan ng pagmamataas sa sariling kasaganaan, at kawalan ng inggit sa pag-angat ng iba—mga birtud itong dapat linangin.

Verse 22

अपरोपतापि वचनं मौनव्रतचरिष्णुता बन्धभिर्बद्धसंयोगः स्वजने चतुरश्रता

Pananalitang hindi nagdudulot ng pighati sa iba, pagsasagawa ng panatang katahimikan, pakikisama na nakabigkis sa mapagkakatiwalaang ugnayan, at matatag at tuwid na pakikitungo sa sariling mga tao—pinupuri ang mga ito bilang tanda ng mabuting asal.

Verse 23

उचितानुविधायित्वमिति वृत्तं महात्मनां

“Kumilos ayon sa nararapat”—ito ang katangiang asal ng mga taong dakila ang loob.