
Chapter 228 — स्वप्नाध्यायः (Svapnādhāyaḥ / Chapter on Dreams)
Itinuturo ni Puṣkara ang isang maayos na svapna-śāstra (aral sa panaginip) sa balangkas ng rāja-dharma/nīti: inuuri ang panaginip bilang mapalad, malas, at nakapag-aalis ng dalamhati, at ang mga larawang pangkatawan at panlipunan ay itinuturing na mga palatandaan. Inililista ang masasamang senyales: alikabok/abo sa ulo, pag-ahit, kahubaran, maruming kasuotan, pagpapahid ng putik; pagbagsak mula sa mataas; at mga masamang pangitain gaya ng eklipse, pagbagsak ng watawat ni Indra, muling pagpasok sa sinapupunan, pag-akyat sa puneraryong siga, sakit, pagkatalo, pagguho ng bahay, at mga paglabag sa dangal. Itinatakda ang mga tugon upang maibalik ang kadalisayan at kaayusan: pagligo, paggalang sa mga brāhmaṇa at guro, sesame homa, pagsamba kina Hari–Brahmā–Śiva–Sūrya–Gaṇa, pagbigkas ng mga himno at japa ng Puruṣa-sūkta. Binabanggit din ang ilang baryanteng pagbasa sa manuskrito, at sinasabi na ang ilang mapalad na panaginip (pag-inom/paglubog sa mamantikang likido, pulang kuwintas ng bulaklak, pagpapahid ng langis) ay higit na mabisa kapag hindi isinasalaysay. May aral sa oras ng katuparan: unang pagbabantay ng gabi ay halos isang taon; kasunod ay anim na buwan, tatlong buwan, kalahating buwan; at malapit sa bukang-liwayway ay hanggang sampung araw. Pinapayuhang huwag nang matulog muli matapos ang mabuting panaginip, at inilalahad ang mga tanda ng kasaganaan: sa dulo ng panaginip makita ang hari/elepante/kabayo/ginto; puting kasuotan, malinaw na tubig, punong hitik sa bunga, at langit na walang dungis. Kaya ang panghuhula sa panaginip ay iniugnay sa disiplina ng ritwal at etika ng pamamahala: ang mga palatandaan ay hindi kapalarang di-mababago, kundi paanyaya sa pagwawasto ayon sa dharma.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे यात्रा नाम सप्तविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टाविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः स्वप्नाध्यायः पुष्कर उवाच स्वप्नं शौभाशुभं वक्ष्ये दुःखप्रहरणन्तथा नाभिं विनान्यत्र गात्रे तृणवृक्षसमुद्भवः
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang ika-227 kabanata na pinamagatang “Yātrā (Paglalakbay)”. Ngayon ay nagsisimula ang ika-228 kabanata, ang “Kabanata sa mga Panaginip”. Wika ni Puṣkara: “Ipapaliwanag ko ang mga panaginip—kapwa mapalad at di-mapalad—at yaong nag-aalis ng dalamhati. (May tuntunin:) maliban sa pusod, kung sa alinmang ibang bahagi ng katawan ay lumitaw ang pagsibol ng damo o mga punò (sa panaginip), ito’y dapat unawain bilang isang palatandaan.”
Verse 2
चूर्णं मूर्ध्नि कांस्यानां मुण्डनं नग्नता तथा मलिनाम्बरधारित्वमभ्यङ्गः पङ्कदिग्धता
Paglalagay ng pulbos (alikabok/abo) sa ulo, paggamit (o pagdadala) ng mga sisidlang tanso, pag-aahit ng ulo, kahubaran, pagsusuot ng maruruming kasuotan, pagpapahid ng langis sa katawan, at pagpapahid ng putik—ang mga ito ay binibilang bilang mga panlabas na kalagayan/pag-uugali.
Verse 3
उच्चात् प्रपतनञ्चैव विवाहो गीतमेव च तन्त्रीवाद्यविनोदश् च दोलारोहणमेव च
Kasama rin: pagtalon pababa mula sa mataas na lugar, mga pagdiriwang ng kasal, pag-awit, aliw sa tugtugin ng mga instrumentong may kuwerdas, at pagsakay sa duyan (swing).
Verse 4
अर्जनं पद्मलोहानां सर्पाणामथ मारणं शरद्यश्चेति ञ , ट च रक्तपुष्पद्रुमाणाञ्च चण्डालस्य तथैव च
“(Sa ilalim ng mga pantig) ña at ṭa” ay ipinahihiwatig: ang pagkuha/pagtipon ng padma-loha, ang pagpatay sa mga ahas, at ang “śaradya” (mga bagay na ukol sa taglagas); gayundin ang pagbanggit sa mga punong may pulang bulaklak, at sa caṇḍāla.
Verse 5
वराहाश्वखरोष्ट्राणां तथा चारोहणक्रिया भक्षणं पक्षिमांसानां तैलस्य कृशरस्य च
Gayundin, (may mga pagbabawal) hinggil sa pagsakay sa baboy, kabayo, asno, at kamelyo; at sa pagkain ng laman ng mga ibon, gayundin ng langis at kṛśara (lutuing bigas na may munggo/legumbre).
Verse 6
मातुः प्रवेशो जठरे चितारोहणमेव च शक्रध्वजाभिपतनं पतनं शशिसूर्ययोः
Ang muling pagpasok sa sinapupunan ng ina, ang pag-akyat sa puneraryong siga (citā), ang pagbagsak ng watawat ni Śakra (Indra), at ang “pagbagsak” ng Buwan at Araw na tulad ng eklipse—ang mga ito ay itinuturing na masasamang pangitain.
Verse 7
दिव्यान्तरीक्षभौमानामुत्पातानाञ्च दर्शनं देवद्विजातिभूपानां गुरूणाङ्कोप एव च
Ang paglitaw (pagmamasid) ng mga palatandaan o utpāta—makalangit, panghimpapawid, at panlupa—at gayundin ang galit ng mga diyos, ng mga dvija (dalawang-ulit na isinilang), ng mga hari, at ng mga guro, ay dapat maunawaan bilang mahahalagang palatandaan ng masamang pangitain.
Verse 8
नर्तनं हसनञ्चैव विवाहो गीतमेव च तन्त्रीवाद्यविहीनानां वाद्यानामपि वादनं
Ang sayaw at pagtawa, gayundin ang kasalan at pag-awit; at pati ang pagtugtog ng mga instrumento, kahit walang kasamang instrumentong may kuwerdas (tantrī)—lahat ng ito ay ibinibilang bilang pagtatanghal ng musika.
Verse 9
स्रोतोवहाधोगमनं स्नानं गोमयवारिणा पङ्कोदकेन च तथा मशीतोयेन वाप्यथ
Ang paglilinis ay nagagawa rin sa paglalakbay pababa sa agos ng dumadaloy na tubig, at sa pagligo gamit ang tubig na hinaluan ng dumi ng baka; gayundin sa tubig-putik, o kahit sa tubig na hinaluan ng abo.
Verse 10
आलिङ्गनं कुमारीणां पुरुषाञ्च मैथुनं हानिश् चैव स्वगात्राणां विरेको वमनक्रिया
Ang pagyakap sa mga dalagang hindi pa kasal, ang pakikipagtalik sa mga lalaki, at gayundin ang pananakit o pagputol sa sariling katawan—ang mga gawaing ito ay (itinuturing na) nilulunasan sa pamamagitan ng purgation (vireka) at ng terapeutikong pagpapasuka (vamana).
Verse 11
दक्षिणाशाप्रगमनं व्याधिनाभिभवस् तथा फलानामुपहानिश् च धातूनां भेदनं तथा
Ang paglalakbay patungo sa timog, ang pagdaig ng karamdaman, ang pagkawala ng inaasahang bunga (mga resulta), at ang pagkawatak o pagkasira ng mga dhātu (mga sangkap ng katawan)—ang mga ito ay sinasabing nagaganap.
Verse 12
गृहाणाञ्चैव पतनं गृहसम्मार्जनन्तथा क्रीडा पिशाचक्रव्यादवानरान्त्यनरैर् अपि
Nagaganap din ang pagguho ng mga bahay, ang pagwawalis/paglilinis ng tahanan, at ang mapaglarong panggugulo—na maaaring idulot maging ng mga piśāca, mga nilalang na kumakain ng laman, mga āda, mga unggoy, at ng mga hamak o mapanlaban na tao.
Verse 13
परादभिभवश् चैव तस्माच्च व्यसनोद्भवः काषायवस्त्रधारित्वं तद्वस्त्रैः क्रीडनं तथा
At mayroon ding pagkatalo sa kamay ng iba; mula roon ay sumisibol ang kapahamakan na bunga ng bisyo at kasamaan. (Isa pang tanda ay) ang pagsusuot ng kasuotang kulay okra, at gayundin ang paglalaro o pag-aliw sa gayong kasuotan.
Verse 14
तन्त्रीवाद्यविनोदश्चेत्यादिः, तैलस्य कृशरस्य चेत्यन्तः पाठः छ , झ पुस्तकद्वये नास्ति विवाहोत्सव एव चेति ज तासामेव च मैथुनमिति ज हानिश् चैवेत्यादिः क्रीडनं तथेत्यन्तः पाठः ज पुस्तके नास्ति स्नेहपानावगाहौ च रक्तमाल्यानुलेपनं इत्यधान्यानि स्वप्नानि तेषामकथनं शुभं
“Mula sa ‘pagkalugod sa tugtugin ng mga instrumentong may kuwerdas’ hanggang sa ‘(panaginip ng) langis at lugaw na bigas’—ang pagbasa na ito ay wala sa mga manuskritong Cha at Jha. Sa manuskritong Ja ay mababasa: ‘tanging isang pagdiriwang ng kasal’; at gayundin: ‘pakikipagtalik sa mismong (mga babae) na iyon’. Wala sa manuskritong Ja ang siping nagsisimula sa ‘pagkawala…’ at nagtatapos sa ‘paglalaro’. Tungkol naman sa mga panaginip gaya ng pag-inom ng ghee/langis, pagligo o paglubog sa mamantikang sangkap, pagsusuot ng pulang garland, at pagpapahid sa katawan ng pamahid—ang mga ito at mga kahalintulad na panaginip ay mapalad kung hindi isinasalaysay sa iba.
Verse 15
भूजश् च स्वपनं तद्वत् कार्यां स्नानं द्विजार्चनं तिलैर् होमो हरिब्रह्मशिवार्कगणपूजनं
Dapat ding kumain at matulog (sa wastong sukat). Dapat isagawa ang pagligo, ang paggalang at pagsamba sa mga “dalawang-ulit na isinilang” (mga Brāhmaṇa), ang handog-sa-apoy (homa) na may linga, at ang pagsamba kina Hari (Viṣṇu), Brahmā, Śiva, sa Araw, at sa mga Gaṇa.
Verse 16
तथा स्तुतिप्रपठनं पुंसूक्तादिजपस् तथा स्वप्नास्तु प्रथमे यामे संवत्सरविपाकिनः
Gayundin, ang pagbigkas ng mga himno ng papuri (stuti), at ang japa ng Puruṣa-sūkta at iba pang katulad na pormulang Vediko. At ang mga panaginip na nagaganap sa unang pagbabantay ng gabi ay nagkakabunga pagkalipas ng (humigit-kumulang) isang taon.
Verse 17
षड्भिर्मासैर् द्वितीये तु त्रिभिर्मासैर् त्रियामिकाः चतुर्थे त्वर्धमासेन दशाहादरुणोदये
Sa ikalawang antas, nakakamit ang bunga sa loob ng anim na buwan; sa ikatlo, sa loob ng tatlong buwan; sa ikaapat, sa loob ng kalahating buwan; at sa pinakamataas na kalagayan, sa loob ng sampung araw—sa oras ng bukang-liwayway (aruṇodaya).
Verse 18
एकस्यामथ चेद्रात्रौ शुभं वा यदि वाशुभं पश्चादृष्टस्तु यस्तत्र तस्य पाकं विनिर्दिशेत्
Kung sa loob ng iisang gabi ay may nakitang palatandaan—mapalad man o di-mapalad—dapat tukuyin nang tiyak ang paghinog ng bunga ayon sa anumang makikita roon pagkatapos.
Verse 19
तस्मात्तु शोभने स्वप्ने पश्चात्स्वापो न शस्यते शैलप्रासादनागाश्ववृषभारोहणं हितं
Kaya nga, matapos ang isang mapalad na panaginip, hindi inirerekomenda ang muling pagtulog. Kapaki-pakinabang kung managinip na sumasakay sa bundok, palasyo, elepante, kabayo, o toro.
Verse 20
द्रुमाणां श्वेतपुष्पाणां गगने च तथा द्विज द्रुमतृणोद्भवो नाभौ तथा च बहुबाहुता
O dalawang-beses-na-ipinanganak (dvija), kabilang sa mga palatandaan sa panaginip ang makakita ng mga punong may puting bulaklak sa langit, at ang makita na mula sa pusod ay tumutubo ang mga usbong ng puno at damo, gayundin ang pagkakaroon ng maraming bisig—mga tandang inilalarawan dito.
Verse 21
तथा च बहुशीर्षत्वं पलितोद्भव एव च सुशुक्रमाल्यधारित्वं सुशुक्लाम्बरधारिता
At gayundin: ang pagkakaroon ng maraming ulo; ang paglitaw ng uban; ang pagsusuot ng walang-dungis na puting kuwintas ng bulaklak; at ang pagdadamit ng dalisay na puting kasuotan.
Verse 22
चन्द्रार्कताराग्रहणं परिमार्जनमेव च शक्रध्वजालिङ्गनञ्च ध्वजोच्छ्रायक्रिया तथा
Itinatakda rin ang mga pagtalima na may kaugnayan sa pagtakip (eclipse) ng buwan, araw, at mga bituin/planeta; mga gawa ng paglilinis at pagpapadalisay; ang seremonyal na pagyakap o paghipo sa watawat ni Indra; at gayundin ang ritwal ng pagtataas ng bandila.
Verse 23
भूम्यबुधाराग्रहणं शत्रूणाञ्चैव विक्रिया जयो विवादे द्यूते च सङ्ग्रामे च तथा द्विज
Ang kapaki-pakinabang na pagkamkam sa lupa at sa mga agos ng tubig, at gayundin ang pagpapahina sa mga kaaway—ang mga ito’y mga palatandaang naghuhula ng tagumpay sa usaping paglilitis, sa pagsusugal, at maging sa digmaan, O dvija (dalawang-ulit na isinilang).
Verse 24
भक्षणञ्चार्द्रमांसानाम्पायसस्य च भक्षणं दर्शनं रुधिरस्यापि स्नानं वा रुधिरेण च
Ang pagkain ng mamasa-masang karne (hilaw/hindi pinatuyo), at ang pagkain ng pāyasa (kaning may gatas); ang makakita ng dugo; o ang maligo sa dugo—ang mga ito’y inilalarawan bilang masasamang palatandaan sa ganitong diwa.
Verse 25
प्रथमे भागे इति ख भूम्यम्बुधीनां ग्रहणमिति क , छ , ञ च सरारुधिरमद्यानां पानं क्षीरस्य वाप्यथ अस्त्रैर् विचेष्टनं भूमौ निर्मलं गगनं तथा
Sa unang bahagi ng aral na ito, binabanggit ang pantig na “kha”; at ang “ka”, “cha”, at “ña” ay itinuturo bilang mga tandang-mantra para sa pag-agaw o pagpapaamo sa lupa at mga karagatan. Pagkaraan, sinasabi na maaaring uminom ng nakalalasing—alak na hinaluan ng dugo at iba pa—o maging gatas; at sa pamamagitan ng mga sandatang pinabanal ng gayong mga mantra, maaaring magpasimula ng di-karaniwang paggalaw sa ibabaw ng lupa, at gayundin gawing walang dungis at malinaw ang kalangitan.
Verse 26
मुखेन दोहनं शस्तं महिषीणां तथा गवां सिंहीनां हस्तिनीनाञ्च बडवानां तथैव च
Ang paggagatas sa pamamagitan ng bibig (pagsipsip ng gatas) ay itinakdang angkop para sa babaeng kalabaw at gayundin sa babaeng baka; at para rin sa babaeng leon, babaeng elepante, at babaeng kabayo.
Verse 27
प्रसादो देवविप्रेभ्यो गुरुभ्यश् च तथा द्विज अम्भसा चाभिषेकस्तु गवां शृङ्गच्युतेन च
O dalawang-ulit-na-ipinanganak, ipamahagi ang pinabanal na prasāda sa mga diyos, sa mga pantas na Brahmin, at gayundin sa mga guro; at isagawa ang abhiṣeka, ang banal na pagpapaligo, sa pamamagitan ng tubig—pati ng tubig na dumaloy mula sa dulo ng sungay ng mga baka.
Verse 28
चन्द्राद् भ्रष्टेन वा राम ज्ञेयं राज्यप्रदं हि तत् राज्याभिषेकश् च तथा छेदनं शिरसो ऽप्यथ
O Rāma, kahit ang (palatandaan) ay tila nahulog mula sa Buwan, dapat maunawaang ito’y nagbibigay ng paghahari; gayundin, ito’y nagpapahiwatig ng rājābhiṣeka, ang pagtatalaga ng hari, at pagkatapos nito ay ang pagputol ng ulo.
Verse 29
मरणं वह्निलाभश् च वह्निदाहो गृहादिषु लब्धेश् च राजलिङ्गानां तन्त्रीवाद्याभिवादनं
Kamatayan; pagkatamo ng apoy; pagliyab ng apoy sa bahay at iba pa; pagkuha ng mga sagisag ng kaharian; at mga pagbati na may kasamang tugtugin ng mga instrumentong may kuwerdas at iba pang musika—(ang mga ito) ay binanggit bilang mahahalagang palatandaan.
Verse 30
यस्तु पश्यति स्वप्नान्ते राजानं कुञ्जरं हयं हिरण्यं वृषभङ्गाञ्च कुटुम्बस्तस्य वर्धते
Sinumang sa bandang huli ng panaginip ay makakita ng hari, elepante, kabayo, ginto, at gayundin ng mga toro at mga mapalad na tanda o bahagi, sa taong iyon ay uunlad ang sambahayan at ang angkan.
Verse 31
वृषेभगृहशैलाग्रवृक्षारोहणरोदनं घृटविष्ठानुलेपो वा अगम्यागमनं तथा
Ang pag-iyak o pagsigaw habang umaakyat sa toro, sa bahay, sa tuktok ng bundok, o sa tuktok ng puno; o ang pagpapahid sa sarili ng ghṛta (nilinaw na mantikilya) o ng dumi; at gayundin ang paglapit sa ipinagbabawal lapitan—(ang mga ito) ay itinala bilang mga gawaing paglabag at marumi.
Verse 32
सितवस्त्रं प्रसन्नाम्भः फली वृक्षो नभो ऽमलं
Puting kasuotan, malinaw at payapang tubig, punong namumunga, at langit na walang dungis—mga palatandaang mapalad.
Dreams are treated as śubha (auspicious), aśubha (inauspicious), and duḥkha-praharaṇa (sorrow-dispelling), with specific images and bodily/social scenarios mapped to predicted outcomes.
Bathing and purification, honoring brāhmaṇas and gurus, sesame homa, worship of Hari–Brahmā–Śiva–Sūrya–Gaṇas, hymn-recitation, and japa of the Puruṣa-sūkta and related formulas.
By the watch of the night: first watch results mature about a year later; second in six months; third in three months; fourth in half a month; and some culminate within ten days near dawn (aruṇodaya).
It presents a rule that certain prosperity-linked dreams (e.g., unctuous drinking/immersion, red garlands, anointments) retain auspicious potency when kept private, implying restraint and ritual containment of omen-power.
Examples include white garments, clear water, a fruit-bearing tree, a spotless sky, and—toward the end of a dream—seeing a king, elephant, horse, and gold, which is linked to household prosperity.