Adhyaya 224

Verse 1

इत्य् आग्नेये महाओपुराणे स्त्रीरक्षादिकामशास्त्रं नाम त्रयोविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच राजपुत्रस्य रक्षा च कर्तव्या पृथिवीक्षिता धर्मार्थकामशास्त्राणि धनुर्वेदञ्च शिक्षयेत्

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa ay nagtatapos ang ika-223 kabanata na pinamagatang “Kasulatan tungkol sa Pag-iingat sa Kababaihan at mga Kaugnay na Paksa ng Kāma-śāstra.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-224 kabanata tungkol sa Rāja-dharma (mga tungkulin ng mga hari). Sinabi ni Puṣkara: “O tagapamahala ng lupa, dapat tiyaking napangangalagaan ang prinsipe; at turuan siya ng mga śāstra ng dharma, artha, at kāma, gayundin ng Dhanurveda (agham ng pana at pakikidigma).”

Verse 2

शिल्पानि शिक्षयेच्चैवमाप्तैर् मिथ्याप्रियंवदैः शरीररक्षाव्याजेन रक्षिणो ऽस्य नियोजयेत्

Sa gayon, dapat siyang sanayin sa mga sining na praktikal sa pamamagitan ng mga taong mapagkakatiwalaan na nagsasalita ng kaaya-aya—kahit hindi tapat—na mga salita; at sa pagkukunwaring pag-iingat sa kanyang katawan, magtalaga ng mga bantay para sa kanya.

Verse 3

न चास्य सङ्गो दातव्यः क्रुद्धलुब्धविमानितैः अशक्यन्तु गुणाधानं कर्तुं तं बन्धयेत् मुखैः

Huwag siyang bigyan ng pakikisama sa mga taong mapusok sa galit, sakim, o mapagmataas. Kung hindi maitanim sa kanya ang mga kabutihang-asal, siya’y dapat pigilan sa pamamagitan ng mahigpit na pangaral at pagsaway.

Verse 4

अधिकारेषु सर्वेषु विनीतं विनियोजयेत् मृगयां पानमक्षांश् च राज्यनाशंस्त्यजेन्नृपः

Sa lahat ng tungkuling may pananagutan, dapat italaga ng hari ang taong may disiplina at mahusay na sinanay. Dapat talikuran ng pinuno ang pangangaso, pag-inom, at pagsusugal sa dice—mga bisyong nagdudulot ng pagkapahamak ng kaharian.

Verse 5

दिवास्वप्नं वृथाट्याञ्च वाक्पारुष्यं विवर्जयेत् निन्दाञ्च दण्डपारुष्यमर्थदूषणमुत्सृजेत्

Iwasan ang pagtulog sa araw, ang pagala-galang walang saysay, at ang kalupitan ng pananalita; at talikuran din ang paninirang-puri, ang kalupitan sa pagpaparusa, at ang pagdungis o paglustay ng yaman.

Verse 6

आकाराणां समुछेदो दुर्गादीनामसत्क्रिया अर्थानां दूषणं प्रोक्तं विप्रकीर्णत्वमेव च

Ang pagputol o pagbaluktot sa mga anyo ng salita, ang maling paghawak sa mahihirap at magkakahawig na pahayag, at ang pagsira sa kahulugan—ito ang ipinahayag na mga kapintasan; gayundin ang pagkakalat-kalat at di-magkakaugnay na pagsulat.

Verse 7

अदेशकाले यद्दानमपात्रे दानमेव च अर्थेषु दूषणं प्रोक्तमसत्कर्मप्रवर्तनं

Ang handog na ibinigay sa di-angkop na lugar at panahon, at gayundin ang handog sa di-karapat-dapat na tumanggap—ito’y ipinahayag na dungis sa yaman at nagiging pag-uudyok sa gawaing di-matuwid.

Verse 8

कामं क्रोधं मदं मानं लोभं दर्पञ्च वर्जयेत् ततो भृत्यजयङ्कृत्वा पौरजानपदं जयेत्

Dapat talikdan ang pagnanasa, galit, pagkalasing, pagmamataas, kasakiman, at kayabangan. Pagkaraan nito, kapag napagtibay muna ang katapatan at disiplina ng mga alipin at tauhan, saka dapat makuha ang loob ng mga taga-lungsod at ng mga naninirahan sa kanayunan.

Verse 9

जयेद्वाह्यानरीन् पश्चाद्वाह्याश् च त्रिविधारयः गुरवस्ते यथा पूर्वं कुल्यानन्तरकृत्रिमाः

Matapos munang madaig ang mga kaaway sa labas, saka dapat patibayin ang panlabas na tanggulan sa pamamagitan ng tatlong uri ng moat o hukay. Ang lapad at lalim nito ay ayon sa naunang itinakda; ang mga hukay ay dapat ayusin nang sunod-sunod, kabilang ang mga artipisyal na hinukay.

Verse 10

पितृपैतामहं मित्रं सामन्तञ्च तथा रिपोः कृत्रिमञ्च महाभाग मित्रन्त्रिविधमुच्यते

O marangal na tao, ang kaibigan ay sinasabing may tatlong uri: (1) namamanang kaibigan na nagmumula pa sa ama at lolo; (2) kaibigang kakampi na kapitbahay, ang kalapit na pinunong samanta; at (3) artipisyal na kaibigan, yaong nabubuo sa pamamagitan ng patakaran at pakinabang, kahit mula sa kaaway.

Verse 11

स्वाम्यमात्यञ्जनपदा दुर्गं दण्दस्तथैव च कोषो मित्रञ्च धर्मज्ञ सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

O nakaaalam ng dharma, ang kaharian ay sinasabing may pitong sangkap: ang pinuno (hari), ang mga ministro, ang bayan at lupain, ang kuta, ang kapangyarihang pamimilit—parusa at hukbo, ang kabang-yaman, at ang mga kaalyadong kaibigan.

Verse 12

मूलं स्वामी स वै रक्ष्यस्तस्माद्राज्यं विशेषतः राज्याङ्गद्रोहिणं हन्यात्काले तीक्ष्णो मृदुर्भवेत्

Ang pinuno ang siyang ugat at saligan; kaya dapat siyang pangalagaan—at dahil dito, ang kaharian ay dapat ingatan nang higit sa lahat. Ang nagtataksil sa mga sangkap ng estado ay dapat parusahan, maging patayin; subalit ayon sa panahon at kalagayan, dapat maging mahigpit o mahinahon.

Verse 13

एवं लोकद्वयं राज्ञो भृत्यैर् हासं विवर्जयेत् भृत्याः परिभवन्तीह नृपं हर्षणसत्कथं

Kaya nga, ang mga lingkod ng hari ay dapat umiwas sa pagbibiro (sa hari), sapagkat nalalagay sa panganib ang kapakanan ng hari sa dalawang daigdig. Tunay, ang mga lingkod dito ay nauuwi sa paghamak sa pinuno kapag may mga salitang pambobola na layong magpatawa (sa kanya).

Verse 14

लोकसङ्ग्रहणार्थाय कृतकव्यसनो भवेत् स्मितपूर्वाभिभाषी स्यात् लोकानां रञ्जनं चरेत्

Upang mapagkaisa at mapanatili ang pagsuporta ng bayan, nararapat na maging masigasig sa pinong kultura ng panitikan. Magsalita matapos munang ngumiti, at kumilos sa paraang nakalulugod at nakaaakit sa kalooban ng mga tao.

Verse 15

दीर्घसूत्रस्य नृपतेः कर्महानिर्ध्रुवं भवेत् रागे दर्पे च माने च द्रोहे पापे च कर्मणि

Sa haring mahilig magpaliban at magpahaba ng mga usapin, tiyak ang pagkasira ng pamamahala—lalo na kapag ang mga gawa ay inuudyukan ng pagkakapit, kayabangan, pagmamataas, pagtataksil, at makasalanang asal.

Verse 16

अप्रिये चैव वक्तव्ये दीर्घसूत्रः प्रशस्यते सुप्तमन्त्रो भवेद्राजा नापदो गुप्तमन्त्रतः

Kahit kapag kailangang magsabi ng di-kanais-nais, pinupuri ang taong kumikilos nang may maingat na pagninilay. Dapat itago ng hari ang kanyang payo at lihim na pasya; mula sa payong binabantayan, walang kapahamakan ang sumisibol.

Verse 17

तस्माद्राष्ट्रमिति ख , ग , घ , छ , ज , ञ , ट च ज्ञायते हि कृतं कर्म नारब्धं तस्य राज्यकं आकारैर् इङ्गितैर् गत्या चेष्टया भाषितेन च

Kaya nga, mula sa mga pantig na kha, ga, gha, cha, ja, ña, at ṭa ay nauunawaan ang salitang ‘rāṣṭra’ (kaharian/estado). At tunay, ang nagawang gawa ng hari at ang di pa nasisimulang gawaing pang-estado ay nakikilala sa anyo ng mukha, mga hudyat at kumpas, lakad, kilos, at pananalita.

Verse 18

नेत्रवक्तविकाराभ्यां गृह्यते ऽन्तर्गतं पुनः नैकस्तु मन्त्रयेन् मन्त्रं न राजा बहुभिः सह

Ang bagay na itinatago sa loob ay muling nahihinuha mula sa pagbabago ng mga mata at ng anyo ng mukha. Kaya’t hindi dapat magpayo o magmuni ng mantra (payo) nang mag-isa, at ang hari ay hindi rin dapat magpulong kasama ang napakarami nang sabay-sabay.

Verse 19

बहुभिर्मन्त्रयेत् कामं राजा मन्त्रान् पृथक् पृथक् मन्त्रिणामपि नो कुर्यान् मन्त्री मन्त्रप्रकाशनं

Maaaring magpayo ang hari, ayon sa kanyang pasya, kasama ang maraming tagapayo tungkol sa mga patakaran, ngunit bawat usapin ay hiwa-hiwalay. Subalit ang isang ministro, kahit sa kapwa ministro, ay hindi dapat maglantad ng lihim na mantra (payo) ng hari.

Verse 20

क्वापि कस्यापि विश्वासो भवतीह सदा नृणां निश् चयश् च तथा मन्त्रे कार्य एकेन सूरिणा

Sa mundong ito, ang mga tao ay minsang nakapagtitiwala sa isang tao; ngunit sa usaping mantra (payo at lihim na pagpapasya), ang matibay na pasya ay dapat isagawa ng iisang marunong na tao.

Verse 21

नश्येदविनयाद्राजा राज्यञ्च विनयाल्लभेत् त्रैविद्येभ्यस्त्रयीं विद्यां दण्डनीतिञ्च शाश्वतीं

Napapahamak ang hari dahil sa kawalan ng disiplina; at sa pamamagitan ng disiplina ay nakakamit niya ang paghahari. Mula sa mga dalubhasa sa tatlong Veda, dapat niyang matutuhan ang tatluhang kaalamang Veda, at ang walang-kupas na daṇḍanīti—ang agham ng pamamahala sa pamamagitan ng kaparusahan.

Verse 22

आन्वीक्षिकीञ्चार्थविद्यां वार्तारम्भांश् च लोकतः जितेन्द्रियो हि शक्नोति वशे स्थापयितुं प्रजाः

Tanging yaong nagapi ang mga pandama (jiteindriya) ang makapagtatagumpay na, sa pamamagitan ng ānvīkṣikī (pagsisiyasat), artha-vidyā (agham ng pamahalaan at yaman), at vārttā (mga gawaing pangkabuhayan) na natutuhan sa daigdig, mailagay ang mga nasasakupan sa maayos na pamamahala.

Verse 23

पूज्या देवा द्विजाः सर्वे दद्याद्दानानि तेषु च द्विजे दानञ्चाक्षयो ऽयं निधिः कैश्चिन्न नाश्यते

Ang lahat ng mga diyos at ang lahat ng mga dwija (dalawang ulit na isinilang) ay karapat-dapat sambahin at igalang; kaya nararapat magbigay ng kaloob sa kanila. Ang handog na ibinigay sa isang dwija ay kayamanang di-nauubos—hindi ito napaparam sa anumang paraan.

Verse 24

सङ्ग्रामेष्वनिवर्तित्वं प्रजानां परिपालनं दानानि ब्राह्मणानाञ्च राज्ञो निःश्रेयसम्परं

Para sa isang hari: ang di-pag-urong sa mga labanan, ang pag-iingat at wastong pamamahala sa mga nasasakupan, at ang pagbibigay-kawanggawa—lalo na sa mga Brahmana—ang mga ito ang pinakadakilang paraan tungo sa niḥśreyasa, ang ganap na pagpapala.

Verse 25

कृपणानाथवृद्धानां विधवानाञ्च योषितां योगक्षेमञ्च वृत्तिञ्च तथैव परिकल्पयेत्

Dapat niyang itakda nang wasto ang pag-aaruga at pagprotekta, gayundin ang ikabubuhay, para sa mga dukha, mga walang tagapagtanggol, mga matatanda, at mga babaeng balo.

Verse 26

वर्णाश्रमव्यवस्थानं कार्यन्तापसपूजनं न विश्वसेच्च सर्वत्र तापसेषु च विश्वसेत्

Dapat panatilihin ang wastong kaayusan ng varṇa at āśrama, at igalang ang mga asetiko. Ngunit huwag magtiwala sa lahat ng dako nang walang pag-iingat; sa halip, magtiwala sa mga asetiko (na tunay na may disiplina).

Verse 27

विश्वासयेच्चापि परन्तत्त्वभूतेन हेतुना तस्य कर्मकमिति ख क्वचित् कस्यापि इति ख , ग , घ , ज , ट च वकविच्चिन्तयेदर्थं सिंहवच्च पराक्रमेत्

Dapat ding palakasin ang tiwala ng iba sa pamamagitan ng dahilan na nakaugat sa pinakamataas na katotohanan; ito ang nararapat niyang gawi. Sa ilang pagkakataon (ayon sa iba’t ibang pagbasa), ang taong mahusay magsalita at may pag-unawa ay dapat pagnilayan ang layuning tinutungo, at saka kumilos nang buong tapang na gaya ng leon.

Verse 28

वृकवच्चावलुम्पेत शशवच्च विनिष्पतेत् दृढप्रहरी च भवेत् तथा शूकरवन्नृपः

Gaya ng lobo, dapat siyang sumunggab at manamsam; gaya ng kuneho, dapat siyang mabilis na tumalilis; dapat siyang maging matatag at pasyang mananakit—at gaya ng baboy-ramo, ang hari ay dapat walang-awat sa pagsulong.

Verse 29

चित्रकारश् च शिखिवद् दृढभक्तिस् तथाश्ववत् भवेच्च मधुराभाषी तथा कोकिलवन्नृपः

Ang pintor ay dapat may matibay na debosyon gaya ng paboreal, at gaya ng kabayo—may disiplina at mapaglingkod. Gayundin, ang hari ay dapat magsalita nang matamis, gaya ng ibong kukuko.

Verse 30

काकशङ्की भवेन्नित्यमज्ञातां वसतिं वसेत् नापरीक्षितपूर्वञ्च भोजनं शयनं स्पृशेत्

Dapat laging maging mapagmatyag gaya ng uwak, manirahan sa pook na hindi di-kilala (na nauunawaan ang kalagayan), at huwag kumain o gumamit ng higaan na hindi pa nasusuri muna.

Verse 31

नाविज्ञातां स्त्रियं गच्छेन्नाज्ञातां नावमारुद्वेत् राष्ट्रकर्षी भ्रस्यते च राज्यार्थाच्चैव जीवितात्

Huwag lumapit sa babaeng di-kilala, at huwag sumakay sa bangkang di-kilala. Sapagkat ang taong umuubos at nagsasamantala sa kaharian ay babagsak—mawawala ang layon ng paghahari at maging ang buhay.

Verse 32

भृतो वत्सो जातबलः कर्मयोग्यो यथा भवेत् तथा राष्ट्रं महाभाग भृतं कर्मसहं भवेत्

Kung paanong ang inaalagaang guya, kapag lumakas, ay nagiging angkop sa paggawa; gayundin, O marangal, ang kahariang inaalagaan nang wasto ay nagiging may kakayahang magpasan at magsakatuparan ng mga gawain.

Verse 33

सर्वं कर्मेदमायत्तं विधाने दैवपौरुषे तयोर्दैवमचिन्त्यं हि पौरुषे विद्यते क्रिया

Ang lahat ng gawa sa daigdig na ito ay nakasalalay sa itinakdang kaayusan na binubuo ng tadhana (daiva) at pagsisikap ng tao (pauruṣa). Sa dalawa, ang tadhana ay tunay na di-masapol; ngunit sa pagsisikap ng tao ay naroroon ang sinadyang pagkilos.

Verse 34

जनानुरागप्रभवा राज्ञो राज्यमहीश्रियः

Ang paghahari ng isang hari at ang dakilang kasaganaan ng kanyang kaharian ay nagmumula sa pag-ibig at mabuting kalooban ng mga tao.