Adhyaya 154
Dharma-shastraAdhyaya 15419 Verses

Adhyaya 154

Chapter 154: विवाहः (Vivāha — Marriage)

Inililipat ng kabanatang ito ang aral mula sa brahmacarya tungo sa gṛhastha, at itinatanghal ang kasal bilang institusyong pinamamahalaan ng dharma. Inilalatag nito ang mga pamantayang batay sa varṇa: ang pinahihintulutang bilang ng asawa ayon sa antas panlipunan at ang tuntuning ang mga dharma-kārya (mga tungkuling ritwal) ay hindi dapat isagawa kasama ang asavarṇā na kabiyak, kaya pinatitibay ang endogamy bilang prinsipyong ritwal at legal. Tinalakay rin ang mga patakarang may kinalaman sa transaksiyon at pag-iingat: inaasahang bride-price sa ilang kalagayan, pagbabawal na ipakasal ang isang dalaga nang higit sa isang beses, at mga parusa sa pagdukot. Binibilang ng teksto ang kinikilalang anyo ng pag-aasawa (Brāhma, Ārṣa, Prājāpatya, Āsura, Gāndharva, Rākṣasa, Paiśāca), at inihihiwalay ang dharmikong “pagkakaloob” mula sa pagbili, kusang pagpili, dahas, o panlilinlang. Itinatala rin ang mga pambihirang pahintulot sa muling pag-aasawa sa panahon ng sakuna, kabilang ang kaayusang tulad-levirate sa nakababatang kapatid na lalaki ng yumao. Sa huling bahagi, tumutuon ito sa vivāha-muhūrta: mapalad/di-mapalad na mga buwan, araw, tithi, nakṣatra, at kalagayan ng mga planeta (pag-iwas sa panahon ng “pagtulog” ni Viṣṇu, ilang buwan, napinsalang Buwan, lumulubog na benefic, at vyatīpāta), at nagtatapos sa gabay sa asal sa tahanan hinggil sa pagsasama ng mag-asawa at mga pagbabawal ayon sa kalendaryo.

Shlokas

Verse 1

१७च्द् नैष्ठिको ब्रह्मचारी वा देहान्तं निवसेद्गुरौ अप्_१५३ इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मचर्याश्रमो नाम त्रिपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः अथ चतुःपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः विवाहः पुष्कर उवाच विप्रश् चतस्रो विन्देत भार्यास्तिस्रस्तु भूमिपः द्वे च वैश्यो यथाकामं भार्यैकामपि चान्त्यजः

Sa Agni Mahāpurāṇa, ang panghabambuhay na brahmacārin (naiṣṭhika) ay dapat manirahan kasama ng kanyang guro hanggang sa wakas ng buhay. Dito nagtatapos ang ika-153 kabanata na tinatawag na “Brahmacarya Āśrama.” Ngayon nagsisimula ang ika-154 kabanata: “Pag-aasawa.” Sinabi ni Puṣkara: “Ang isang brāhmaṇa ay maaaring magkaroon ng apat na asawa; ang isang hari (kṣatriya) ng tatlo; ang isang vaiśya ng dalawa ayon sa nais; at ang isang antyaja kahit isang asawa lamang.”

Verse 2

धर्मकार्याणि सर्वाणि न कार्याण्यसवर्णया पाणिर्ग्राह्यः सवर्णासु गृह्णीयात् क्सत्रिया शरं

Ang lahat ng ritwal at tungkuling itinakda ng dharma ay hindi dapat isagawa kasama ang babaeng ibang varṇa. Ang paghawak sa kamay (sa kasal) ay dapat gawin sa mga babaeng kaparehong varṇa; at ang Kṣatriya ay dapat humawak sa palaso, ibig sabihi’y sundin ang tungkuling mandirigma.

Verse 3

वैश्या प्रतीदमादद्याद्दशां वै चान्त्यजा तथा सकृत् कन्या प्रदातव्या हरंस्तां चौरदण्डभाक्

Ang babaeng Vaiśyā ay dapat tumanggap nito bilang wastong bride-price; gayundin ang babaeng Antyajā ay dapat tumanggap ng sampu (yunit). Ang isang dalaga ay dapat ipakasal nang minsan lamang; sinumang tumangay sa kanya ay mananagot sa parusang itinakda para sa magnanakaw.

Verse 4

अपत्यविक्रयासक्ते निष्कृतिर् न विधीयते कन्यादानं शचीयोगो विवाहो ऽथ चतुर्थिका

Para sa taong nalululong sa pagbebenta ng supling, walang itinakdang pagtubos o pag-alis-sala (niṣkṛti). (Pagkatapos) itinatala ang kanyā-dāna (pagbibigay ng dalaga), ang Śacī-yoga, ang wastong ritwal ng kasal, at saka ang pagsasagawa ng ‘caturthikā’.

Verse 5

सतीयोग इति ख , छ च विवाहमेतत् कथितं नामकर्मचतुष्टयं नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीवे च पतिते पतौ

Ang anyong ito ng kasal ay inilarawan bilang “satīyoga” (ayon sa pagbasa na kha at cha). Ang apat-na-bahaging ritwal na may kaugnayan sa pangalan at mga gawaing seremonyal ay ilalapat kapag ang asawa ay nawawala, patay, tumalikod sa daigdig (pravrajita), walang kakayahang seksuwal, o nalaglag mula sa dharma.

Verse 6

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते मृते तु देवरे देयात् तदभावे यथेच्छया

Sa limang uri ng kapahamakan, pinahihintulutan ang babae na kumuha ng ibang asawa. Kung namatay ang asawa, dapat siyang ipakasal sa nakababatang kapatid na lalaki ng yumao; kung wala ito, maaari ayon sa sariling pasya niya.

Verse 7

पूर्वात्रितयमाग्नेयं वायव्यं चोत्तरात्रयं रोहिणौ चेति चरणे भगणः शस्यते सदा

Ang tatlong ‘silangang’ bahagi (pada/caraṇa) ay uri ni Agni (apoy), at ang tatlong ‘hilagang’ bahagi ay uri ni Vāyu (hangin); gayundin sa Rohiṇī—kaya, ayon sa bahagi (caraṇa/pada), laging itinatakda ang pag-uuri na bhagaṇa.

Verse 8

नैकगोत्रान्तु वरयेन्नैकार्षेयाञ्च भार्गव पितृतः सप्तमादूर्ध्वं मातृतः पञ्चमात्तथा

O Bhārgava, huwag pumili ng mapapangasawa mula sa kaparehong gotra, ni yaong may kaparehong pravara (angkan ng ṛṣi). Pinahihintulutan lamang ang pag-aasawa kapag lampas na sa ikapitong salin sa panig ng ama at lampas sa ikalimang salin sa panig ng ina.

Verse 9

आहूय दानं ब्राह्मः स्यात् कुलशीलयुताय तु पुरुषांस्तारयेत्तज्जो नित्यं कन्यप्रदानतः

Kapag (ang lalaki) ay pormal na inanyayahan at ang dalaga ay ibinigay sa pag-aasawa, iyon ang anyong Brāhma—ibinibigay sa lalaking may mabuting angkan at asal. Ang mga anak na isinilang mula roon ay palaging nagliligtas sa mga lalaking ninuno, dahil sa bisa ng pag-aalay ng anak na babae.

Verse 10

तथा गोमिथुनादानाद्विवाहस्त्वार्ष उच्यते प्रार्थिता दीयते यस्य प्राजापत्यः स धर्मकृत्

Gayundin, kapag nagkakaloob ng isang pares ng baka sa ama ng nobya, ang kasal na iyon ay tinatawag na uri ng Ārṣa. At ang kasal na kung saan ang dalaga, kapag hiniling, ay ibinibigay sa pag-aasawa ay tinatawag na Prājāpatya; ang gayong lalaki ay tagaganap ng dharma.

Verse 11

शुल्केन चासुरो मन्दो गान्धर्वो वरणान्मिथः राक्षसो युद्धहरणात् पैशाचः कन्यकाच्छलात्

Kapag ang pag-iisang-dibdib ay naganap sa pamamagitan ng bayad na “bride-price” (śulka), ito ang uri ng Āsura; kapag ito’y nagmula sa kapwa pagpili (varaṇa) ng dalawang panig, ito ang uri ng Gāndharva; kapag ang dalaga ay inagaw sa lakas sa gitna ng labanan, ito ang uri ng Rākṣasa; at kapag ang isang birhen ay nakuha sa pamamagitan ng panlilinlang, ito ang uri ng Paiśāca.

Verse 12

वैवाहिके ऽह्नि कुर्वीत कुम्भकारमृदा शुचीं जलाशये तु तां पूज्य वाद्याद्यैः स्त्रीं गृहत्रयेत्

Sa araw ng kasal, dapat gumawa ng isang dalisay at mapalad na anyo ng babae mula sa luwad ng magpapalayok; pagkatapos, sa imbakan ng tubig, matapos siyang sambahin sa pamamagitan ng mga instrumentong pangmusika at iba pa, dapat dalhin ang babae papasok sa bahay.

Verse 13

प्रशुप्ते केशवे नैव विवाहः कार्य एव हि पोषे चैत्रे कुजदिने रिक्ताविष्टितथो न च

Kapag si Keśava (Viṣṇu) ay nasa kalagayang tinatawag na “pagtulog” (praśupta), tiyak na hindi dapat isagawa ang kasal. Hindi rin ito dapat gawin sa buwan ng Pauṣa, sa buwan ng Caitra, sa Martes (Kujavāra), o sa mga tithi na tinatawag na Riktā at Āviṣṭi.

Verse 14

न शुक्रजीवे ऽस्तमिते न शशाङ्के ग्रहार्दिते अर्कार्कभौमयुक्ते भे व्यतीपातहते न हि

Huwag (isagawa) kapag ang Venus at Jupiter ay nakalubog (di nakikita); huwag kapag ang Buwan ay pinahihirapan ng mga planeta; huwag kapag ang nakṣatra ay kasabay ng Araw, ng isang masamang planeta na tila Araw, at ng Mars; at tiyak na huwag kapag tinamaan ng Vyatīpāta—mga panahong ito’y hindi angkop sa mga ritwal.

Verse 15

सोम्यं पित्र्यञ्च वायव्यं सावित्रं रोहिणी तथा वैवाहिकेब्दे इति घ , ङ , ञ , ट च वाद्यौघैर् इति ग , घ , ञ च उत्तरात्रितयं मूलं मैत्रं पौष्णं विवाहभं

Para sa kasal, mapalad na mga nakṣatra ang: Somya, Pitrya, Vāyavya, Sāvitra, at Rohiṇī. Gayundin, yaong mga nakṣatra na itinatakda sa bahaging pangkasal sa pamamagitan ng mga pantig na gha, ṅa, ña, at ṭa. At ayon sa pahiwatig sa bahaging “may mga pulutong ng instrumentong pangmusika,” yaong may tanda na ga, gha, at ña. Bukod dito, ang tatlong Uttarā, ang Mūla, Maitra, at Pauṣṇa ay ipinahahayag na mga nakṣatra para sa pag-aasawa.

Verse 16

मानुषाख्यस् तथा लग्नो मानुषाख्यांशकः शुभः तृतीये च तथा षष्ठे दशमैकादशे ऽष्टमे

Gayundin, ang lagna (ascendant) ay tinatawag na “tao” (mānuṣa); at ang “tao” na bahagi ng paghahati (aṃśaka) ay mapalad—lalo na sa ika-3, ika-6, ika-10, ika-11, at ika-8 na bahay/lugar.

Verse 17

अर्कार्किचन्दतनयाः प्रशस्ता न कुजो ऽष्टमः सप्तान्त्याष्टमवर्गेषु शेषाः शस्ता ग्रहोत्तमाः

Ang Araw, si Saturno, at ang anak ng Buwan (Mercury) ay itinuturing na mapalad (sa mga ganitong pagkakalagay); si Mars ay hindi mapalad kapag nasa ikawalong bahay. Sa ikapitong, sa huling (ikalabindalawa), at sa ikawalong mga paghahati/bahay, ang natitirang mahuhusay na planeta ay itinuturing na kanais-nais.

Verse 18

तेषामपि तथा मध्यात् षष्ठः शुक्रो न शस्यते वैवाहिके भे कर्तव्या तथैव च चतुर्थिका

Kahit sa mga panahong (kung hindi man ay katanggap-tanggap) na iyon, ang ikaanim na tithi na tumapat sa Biyernes ay hindi inirerekomenda. Para sa kasal, ang ritwal ay dapat ding isagawa kapag ang Buwan ay nasa isang mapalad na nakṣatra; at ang ikaapat na tithi ay dapat ding ituring sa kaparehong paraan (ibig sabihi’y iwasan o isaayos ayon sa sinabi).

Verse 19

न दातव्या ग्रहास्तत्र चतुराद्यास्तथैकगाः पर्ववर्जं स्त्रियं गच्छेत् सत्या दत्ता सदा रतिः

Sa ganitong kalagayan, hindi dapat italaga (para sa paglapit ng mag-asawa) ang mga di-mapalad na tithi na nagsisimula sa ikaapat, gayundin ang mga “nag-iisa” (kakaiba/di-pares) na tithi. Maliban sa mga araw ng kapistahan o banal na araw, dapat lapitan ng lalaki ang kanyang asawa; kapag siya’y naibigay (sa kasal) sa katotohanan at wastong panata, ang pagsasama ng mag-asawa ay laging itinuturing na wasto at may kabanalan/merito.

Frequently Asked Questions

It stresses savarṇa marriage for dharma-kārya performance and prohibits choosing a bride from the same gotra or the same ṛṣi-lineage (pravara), permitting marriage only beyond the 7th paternal and 5th maternal generations.

Brāhma, Ārṣa, and Prājāpatya are presented as normative dharmic forms, contrasted with Āsura (bride-price), Gāndharva (mutual choice), Rākṣasa (force), and Paiśāca (deception) as progressively more problematic modes.

It forbids marriage during Viṣṇu’s ‘sleep’, certain months and weekdays, in Riktā/Āviṣṭi tithis, when Venus/Jupiter are set, when the Moon is afflicted, under specific malefic conjunctions, and when struck by Vyatīpāta; it also lists auspicious nakṣatras for vivāha.

By treating marriage as a saṃskāra governed by lineage rules, ritual competence, ethical protections for the maiden, and precise calendrical/astrological constraints—making gṛhastha life a disciplined vehicle for dharma and ancestral continuity.