
Daṣṭa-cikitsā (Treatment for Bites) — Mantra-Dhyāna-Auṣadha Protocols for Viṣa
Sinimulan ni Panginoong Agni ang natatanging bahagi ng Ayurveda tungkol sa daṣṭa-cikitsā (paggamot sa kagat/tusok), at inilahad ang tatluhang paraan ng lunas: mantra (banal na pagbigkas), dhyāna (paggunita/pagninilay na nakatuon), at auṣadha (pagbibigay ng gamot). Una niyang itinatag ang agarang pangangailangang medikal sa bisa ng debosyon—ang japa ng “Oṃ namo bhagavate Nīlakaṇṭhāya” ay sinasabing nagpapahina sa lason at nag-iingat ng buhay—at saka inuri ang viṣa sa jaṅgama (lason mula sa gumagalaw na hayop gaya ng ahas at insekto) at sthāvara (lason mula sa halaman/mineral). Pagkaraan ay inilatag ang sistemang ritwal-terapeutiko na nakasentro sa Viyati/Tārkṣya (Garuḍa) mantra: mga pagkakaiba sa tono at bigkas, kavaca at astra-mantra, pagtanaw sa yantra/maṇḍala (mātṛkā-lotus), at masusing nyāsa sa mga daliri at kasukasuan. Ang balangkas ng limang elemento (lupa, tubig, apoy, hangin, eter) na may kulay, hugis, at mga diyos na namumuno ay sumusuporta sa lohikang “pagbabaligtad/pagpapalitan” upang patigilin, ilipat, at wasakin ang lason. Nagtatapos ang kabanata sa mga mantra para kay Garuḍa at Rudra/Nīlakaṇṭha, bulong sa tainga (karṇa-jāpa), pagbibigkis na pananggalang (upānahāva), at pagsamba ayon sa Rudra-vidhāna, na itinatanghal ang anti-lason bilang gamutan at dhārmikong ritwal.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे नागलक्षणदिर्नाम त्रिनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुर्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दष्टचिकित्सा अग्निर् उवाच मन्त्रध्यानौषधैर् दष्टचिकित्सां प्रवदामि ते ॐ नमो भगवते नीलकण्ठायेति जपनाद्विषहानिः स्यदौषधं जीवरक्षणं
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagtatapos ang ika-294 na kabanata na tinatawag na “Mga Katangian ng mga Nāga (ahas).” Ngayon ay nagsisimula ang ika-295 na kabanata: “Paggamot sa Kagat.” Sinabi ni Agni: “Sa pamamagitan ng mga mantra, pagninilay, at mga gamot, ituturo ko sa iyo ang lunas sa kagat ng ahas. Sa pag-uulit ng japa na ‘Oṃ, pagyukod sa Mapalad na Panginoong Nīlakaṇṭha,’ humihina ang bisa ng lason; ito’y nagiging gamot para sa pag-iingat ng buhay.”
Verse 2
साज्यं सकृद्रसं पेयं द्विविधं विषमुच्यते जङ्गमं सर्पभूषादि शृङ्ग्यादि स्थावरं विषं
Sinasabing may dalawang uri ang lason: (bilang panlunas) iniinom na may halong ghee at iniinom bilang katas na minsanan. Ang “gumagalaw” na lason (mula sa hayop) ay yaong sa ahas, insekto at iba pa; ang “di-gumagalaw” na lason (mula sa halaman/mineral) ay yaong mula sa Śṛṅgī at mga kahalintulad na pinagmulan.
Verse 3
शान्तस्वरान्वितो ब्रह्मा लोहितं तारकं शिवः वियतेर्नाममन्त्रो ऽयं तार्क्षः शब्दमयः स्मृतः
Si Brahmā ay nauunawaang may kasamang himig na śānta (mapayapa). Si Śiva naman ay kaugnay ng lohita (mapulang) tonong tāraka (tagapagligtas). Ito ang mantra na pinangalanang “Viyati”; ito’y inaalala bilang “Tārkṣya,” na binubuo ng tunog.
Verse 4
ख र्दय विमर्दय कवचाय अप्रतिहतशामनं वं हूं फट् अस्त्राय उग्ररूपवारक सर्वभयङ्कर भीषय सर्वं दह दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राय सप्तवर्गान्तयुग्माष्टदिग्दलस्वर केशरादिवर्णरुद्धं वह्निराभूतकर्णकं मातृकाम्बुजं कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत् अङ्गष्ठादौ न्यसेद्वर्णान्वियतेर्भेदिताः कलाः
“Kha—(para sa Puso): durugin, durugin! (para sa baluting-pananggalang—kavaca): ang pampayapa sa di-matitinag na pagsalakay. Vaṁ, hūṁ, phaṭ—(bilang mantra ng sandata—astra): tagapigil sa mababangis na anyo. Papanindigin mong matakot ang lahat ng nakakatakot; sunugin, sunugin ang lahat; gawing abo—gawin, gawin—svāhā. (para sa mga Mata—netra): matapos buuin ang ‘lotus ng mga titik’ (mātṛkā-ambuja)—na ang gitna’y likas na apoy, ang mga talulot ay ang walong direksiyon, ang mga tunog ay inayos bilang magkapares na wakas ng pitong pangkat na varga, at ang mga kulay ay nililimitahan mula sa kulay-saffron at iba pa—ang bihasa sa mantra ay magnilay na ito’y nananahan sa puso, sa ibabaw ng palad ng kaliwang kamay. Mula sa hinlalaki, ilagay (nyāsa) ang mga titik; ang mga kalā ay pinag-iiba ayon sa Viyati (kalawakan).”
Verse 5
पीतं वज्रचतुष्कोणं पार्थिवं शक्रदैवतं वृत्तार्धमाप्यपद्मार्धं शुक्लं वरूणदैवतं
Ang prinsipyo ng lupa ay dilaw, may anyong apat-na-sulok na parisukat (tila diyamante), at may Śakra (Indra) bilang namumunong diyos. Ang prinsipyo ng tubig ay puti, may anyong kalahating bilog at kalahating lotus, at may Varuṇa bilang namumunong diyos.
Verse 6
त्र्यस्त्रं स्वस्तिकयुक्तञ्च तैजसं वह्निदैवतं वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमालिनम्
Ang Tryastra ay dapat lagyan ng tanda ng svastika. Ang Taijasa ay pinamumunuan ng Apoy, si Agni. Ang bilog na (diagram ng sandata) ay bilog na may tuldok sa gitna; pinamumunuan ito ni Vāyu at pinalilibutan ng itim na kuwintas o itim na gilid.
Verse 7
अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीमध्ये पर्यस्तेषु स्ववेश्मसु सुवर्णनागवाहेन वेष्ठितेषु न्यसेत् क्रमात्
Pagkaraan, ayon sa wastong pagkakasunod, dapat isagawa ang nyāsa sa kani-kaniyang “tahanan” (itinalagang mga puwesto) na nasa gitna ng mga daliri mula sa hinlalaki, na pinalilibutan ng ginintuang agos ng ahas (nāga-vāha).
Verse 8
वियतेश् चतुरो वर्णान् सुमण्डलसमत्विषः अरूपे रवतन्मात्रे आकाशेशिवदेवते
Sa viyat (eter/kalawakan) ay naroon ang apat na uri ng varṇa, nagniningning na kasingliwanag ng isang maringal na orb. Sa walang anyo—na ang tanging banayad na sukat ay tunog (rava)—ang diyos na namumuno sa ākāśa ay si Śiva.
Verse 9
कनिष्ठामध्यपर्वस्थे न्यसेत्तस्याद्यमक्षरम् नागानामादिवर्णांश् च स्वमण्डलगतान्न्यसेत्
Sa gitnang buko ng hinliliit, ilagay (sa nyāsa) ang unang pantig nito; at ilagay rin ang mga unang titik ng mga Nāga, ayon sa pagkakaayos sa sariling maṇḍala.
Verse 10
भूतादिवर्णान् विन्यसेदङ्गुष्टाद्यन्तपर्वसु तन्मात्रादिगुणाभ्यर्णानङ्गुलीषु न्यसेद्बुधः
Ang marunong na nagsasanay ay dapat magtalaga (nyāsa) ng mga pantig na nagsisimula sa bhūta sa mga kasukasuan mula sa hinlalaki hanggang sa pinakahuling buko; at ilagay sa mga daliri ang mga pantig na tumutugma sa mga katangian (guṇa) na nagsisimula sa tanmātra.
Verse 11
स्पर्शनादेवतार्क्षेण हस्ते हन्याद्विषद्वयं मण्डलादिषु तान् वर्णान् वियतेः कवयो जितान्
Sa pamamagitan ng paghipo lamang, sa bisa ni Tārkṣya (Garuḍa), dapat pabagsakin ng kamay ang dalawang lason; at sa mga diyagramang ritwal gaya ng maṇḍala, dapat isulat ang mga pantig-titik na yaon—na napagtagumpayan ng mga pantas—na nauukol sa sangkap ng kalawakan.
Verse 12
श्रेष्ठद्व्यङ्गुलिभिर्देहनाभिस्थानेषु पर्वसु भेदिकास्तथेति ख वरतन्मत्रे इति ख आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम्
Sa pinakamainam na sukat na dalawang aṅgula, ang mga kasukasuan ng katawan—sa mga pook na kaugnay ng pusod (gitnang katawan)—ay dapat markahan bilang mga puntong panghati (bhedikā). Mula tuhod pababa, ang kanais-nais na kulay ay may gintong ningning; sa pook ng pusod naman, ito’y maningning na gaya ng niyebe, malinaw at dalisay.
Verse 13
कुङ्कुमारुणमाकण्ठादाकेशान्तात् सितेतरं ब्रह्माण्डव्यापिनं तार्क्षञ्चन्द्राख्यं नागभूषणम्
Mula sa lalamunan hanggang tuktok ng ulo, gunitain itong mapulang sindur na gaya ng kunkuma at saffron; mula roon pababa ay ibang kulay, maputi-puti. Ang anyong yaon ay lumalaganap sa lahat, pumupuno sa Brahmāṇḍa (kosmikong itlog, ang sansinukob), tinatawag na Tārkṣya at “Candrākhya” (pinangalanang Buwan), at pinalalamutian ng mga ahas bilang alahas.
Verse 14
नीलोग्रनाशमात्मानं महापक्षं स्मरेद्बुधः एवन्तात्क्षात्मनो वाक्यान्मन्त्रः स्यान्मन्त्रिणो विषे
Dapat gunitain ng marunong na nagsasagawa sa loob ng sarili ang Dakilang May-Pakpak, ang tagapuksa ng mabagsik na “bughaw” na lason. Mula sa gayong pagninilay at sa mga salitang binibigkas ng sarili, nagiging mabisang mantra ito para sa nakaaalam ng mantra laban sa lason.
Verse 15
सुष्टिस्तार्क्षकरस्यान्तःस्थिताङ्गुष्ठविषापहा तार्क्षं हस्तं समुद्यम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात्
Ang Suṣṭi, ang mudrā/mantra na nananahan sa “kamay ni Tārkṣa” na ang hinlalaki ay nakapasok sa loob, ay nag-aalis ng lason. Itaas ang kamay ni Tārkṣa, at sa paggalaw (pag-uga) ng limang daliri, napapawi ang lason.
Verse 16
कुर्याद्विषस्य स्तम्भादींस्तदुक्तमदवीषया आकाशादेष भूवीजः पञ्चार्णाधिपतिर्मनुः
Dapat isagawa ang mga pamamaraan na nagsisimula sa pagpapatigil o pagpapatatag (stambhana) ng lason, gaya ng naipahayag, sa pamamagitan ng mantrikong pormulang “ada-vīṣā”. Ang mantrang ito ang binhi ng Lupa (bhū-bīja) na nagmumula sa Ākāśa, at siyang namumunong mantra ng limang pantig.
Verse 17
संस्तम्भयेतिविषतो भाषया स्तम्भ्येद्विषम् व्यत्यस्तभूषया वीजो मन्त्रो ऽयं साधुसाधितः
Sa pagbigkas ng pormulang nagsisimula sa “saṃstambhaye” sa angkop na pananalita, dapat pigilin ang lason. Ito ay isang bīja-mantra na wastong naisakatuparan, at dapat gamitin sa baligtad o binagong ayos (ng mga pantig/pag-aayos).
Verse 18
संप्लवः प्लावय यमः शब्दाद्यः संहरेद्विषं दण्डमुत्थापयेदेष सुजप्ताम्भो ऽभिषेकतः
Ang “Saṃplava” ay nagdudulot ng pag-apaw; ang “Plāvaya” ay nagpapaanod (sa hukbo ng kaaway); ang “Yama” ay pumipigil. Ang “Śabdādya” na mantra, na nagsisimula sa mahiwagang “tunog,” ay lumilipol sa kaaway. Ang ritong ito ay “pag-angat ng tungkod” (pagtatatag ng kapangyarihang pampanagot) sa pamamagitan ng abhiṣeka—pagwiwisik ng tubig na lubos na nabendisyunan sa pagbigkas ng mantra.
Verse 19
सुजप्तशङ्खभेर्यादिनिस्वनश्रवणेन वा संदहत्येव संयुक्तो भूतेजोव्यत्ययात् स्थितः
O kaya, sa pagdinig lamang ng umuugong na tunog ng banal na kabibe (śaṅkha), ng malaking tambol (bherī), at ng mga katulad na instrumento na mahusay na naitalaga sa japa, ang mapanakit na nilalang—na nasa kalagayang bunga ng pagbaligtad o pagsasalungat ng mga elemento at ng apoy—ay wari’y nasusunog kapag hinarap ng ritong iyon.
Verse 20
भूवायुव्यत्ययान्मन्त्रो विषं संक्रामयत्यसौ अन्तस्थो निजवेश्मस्थो वीजाग्नीन्दुजलात्मभिः
Sa pamamagitan ng pinamamahalaang pagpapalit (pagkontrol at pagbaligtad) ng lupa at hangin, ang mantrang iyon ay nagpapalipat ng lason. Maging ang nagsasagawa ay nasa “loob” (sa katawan ng maysakit) o nasa sariling tahanan, ito’y kumikilos sa bisa ng mga bīja, sa pamamagitan ng apoy, ng buwan, at ng tubig bilang mga kapangyarihang gumaganap.
Verse 21
एतत् कर्म नयेन्मन्त्री गरुडाकृतिविग्रहः तार्क्षवर्णगेहस्थस्तज्जपान्नाशयेद्विषम्
Dapat isagawa ng nagsasanay ng mantra ang ritong ito, na inaangkin ang anyo (o tindig) na tulad ni Garuḍa; manahan sa pook na may kulay/tanda ni Tārkṣya (Garuḍa), at sa pagbigkas-ulit ng mantrang iyon ay dapat niyang pawiin ang lason.
Verse 22
जामुदण्डीदमुदितं स्वधाश्रीवीजलाञ्छितं स्नानपानात्सर्वविषं ज्वरातोगापमृत्युजित्
Ang pormulang ito na tinatawag na Jāmudaṇḍī, na ipinahayag dito at may tatak ng (kapangyarihan ng) Svadhā, Śrī, at Vījalā—sa pamamagitan ng pagligo at pag-inom (ng tubig na binasbasan nito), napagwawagi nito ang lahat ng lason, lagnat, karamdaman, at kamatayang di-napapanahon.
Verse 23
पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि विधि स्वाहा यश इति ञ पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि क्षि क्षि स्वाहा
“O Ibon, O Ibon; O Dakilang Ibon, O Dakilang Ibon—ayon sa vidhi (tuntunin ng ritwal), svāhā. ‘Yaśas’ (karangalan)—ganito ang pagbigkas, kalakip ang pantig na ña. Muli: O Ibon, O Ibon; O Dakilang Ibon, O Dakilang Ibon—kṣi kṣi, svāhā.”
Verse 24
द्वावेतौ पक्षिराड्मन्त्रौ विषघ्नावभिमन्त्रणात् पक्षिराजाय विध्महे पक्षिदेवाय धीमहि तत्रो गरुड प्रचोदयात् वह्निस्थौ पार्श्वतत्पूर्वौ दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ सकालो लाङ्गली चेति नीलकण्ठाद्यमीरितं वक्षःकण्ठशिखाश्वेतं न्यसेत्स्तम्भे सुसंस्कृतौ
Ang dalawang mantrang “Hari ng mga Ibon” (kaugnay ni Garuḍa) na ito, kapag ginamit sa abhimantraṇa (pagpapabanal sa pamamagitan ng pagbigkas), ay nagiging tagapuksa ng lason: “Pinagninilayan namin ang Hari ng mga Ibon; minumuni-muni namin ang Diyos na Ibon; nawa’y ang Garuḍang iyon ang mag-udyok (magpahiwatig) sa amin.” Pagkaraan, dapat itong ianib (nyāsa) sa isang haliging lubos na nabendisyunan: (iniisip/itinatakda) ang pares na “Dantaśrīka” at “Daṇḍin” na nakatindig sa apoy, kasama ang “Sa-kāla” at “Lāṅgalī”, ayon sa turo na nagsisimula kay Nīlakaṇṭha—na may puting pagmamarka sa dibdib, lalamunan, at tuktok (śikhā) ng anyo/yantra.
Verse 25
हर हर हृदयाय नमः कपर्दिने च शिरसे नीलकण्ठाय वै शिखां कालकूटविषभक्षणाय स्वाहा अथ वर्म च कण्ठे नेत्रं कृत्तिवासास्त्रिनेत्रं पूर्वाद्यैर् आननैर् युक्तं श्वेतपीतारुणासितैः अभयं वरदं चापं वासुकिञ्च दधद्भुजैः यस्योपरीतपार्श्वस्थगौरीरुद्रो ऽस्य देवता
“Hara, Hara! Pagpupugay kay (Rudra) sa puso. Pagpupugay kay Kapardin sa ulo. (Pagpupugay) kay Nīlakaṇṭha sa śikhā (tuktok na buhol ng buhok). Svāhā sa Tagalunok ng lasong Kālakūṭa. Pagkaraan, (ilagay) ang varma (baluting panangga) sa lalamunan—at ilagay roon ang ‘Mata’ (netra): si Kṛttivāsas, ang Panginoong Tatlong-Mata, na may mga mukha mula sa silangan at iba pa, na puti, dilaw, mapulang-kayumanggi, at itim; na ang mga bisig ay may mudrā ng kawalang-takot at pagbibigay-biyaya, at may hawak ding busog at si Vāsuki (ahas). Ang diyos ng kavaca/paglalagay na ito ay si Rudra kasama si Gaurī na nasa itaas na tagiliran niya.”
Verse 26
पादजानुगुहानाभिहृत्कण्ठाननमूर्धसु मन्त्रार्णान्न्यस्य करयोरङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीषु च
Matapos ilagay (nyāsa) ang mga pantig ng mantra sa mga paa, tuhod, singit, pusod, puso, lalamunan, mukha, at ulo, ilagay din ito sa mga kamay—sa hinlalaki at sa iba pang mga daliri.
Verse 27
तर्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर् न्यसेत् ध्यात्वैवं संहरेत् क्षिप्रं वद्धया शूलमुद्रया
Ilagay ang lahat (ng nyāsa/paglalagay) sa mga dulo ng mga daliri, simula sa hintut, at saka ilagay sa dalawang hinlalaki. Pagkatapos magnilay nang gayon, agad na bawiin (ang mga paglalagay) sa pamamagitan ng nakabigkis na Śūla-mudrā.
Verse 28
कनिष्ठा ज्येष्ठया वद्धा तिश्रो ऽन्याः प्रसृतेर्जवाः विषनाशे वामहस्तमन्यस्मिन् दक्षिणं करं
Kapag ang kalingking ay nakabigkis sa hinlalaki at ang tatlong natitirang daliri ay mabilis na nakaunat, para sa pagwasak ng lason ay gamitin ang kaliwang kamay (sa mudrā na ito) at sa kabilang panig ang kanang kamay.
Verse 29
ॐ नमो भगवते नीलकण्ठाय चिः अमलकण्ठाय चिः सर्वज्ञकण्ठाय चिः क्षिप ॐ स्वाहा अमलनीलकण्ठाय नैकसर्वविषापहाय नमस्ते रुद्रमन्यव इतिसर्मार्जनाद्विषं विनश्यति न सन्देहः कर्णजाप्या उपानहावा यजेद्रुद्रविधानेन नीलग्रीवं महेश्वरम् विषव्याधिविनाशः स्यात् कृत्वा रुद्रविधानकं
“Om—pagpupugay sa Mapalad na Panginoong Nīlakaṇṭha; (bigkasin) ‘ciḥ’ para kay Amala-kaṇṭha; (bigkasin) ‘ciḥ’ para kay Sarvajña-kaṇṭha; ‘kṣipa’; Om, svāhā. Pagpupugay sa walang-dungis na Nīlakaṇṭha, tagapag-alis ng marami at ng lahat ng lason. Sa pagbigkas ng ‘namas te rudra manyava’ at sa pagsasagawa ng sarmārjana (ritwal na pagpahid/paglilinis), napupuksa ang lason—walang pag-aalinlangan. Dapat itong ibulong sa tainga (karṇa-jāpa) at gamitin bilang upānahāva (pagbubuklod na pananggalang/anting). Sambahin si Maheśvara, ang Nīlagrīva (asul ang leeg), ayon sa Rudra-vidhāna; matapos isagawa ang ritong Rudra, magaganap ang pagwasak sa mga sakit na mula sa lason.”
A structured anti-poison protocol combining (1) poison taxonomy (jaṅgama/sthāvara), (2) mantra sets (kavaca/astra/bīja), (3) mātṛkā-ambuja visualization and maṇḍala inscription, and (4) precise nyāsa placements on finger-phalanxes and bodily joints with elemental color-shape-deity correspondences.
It frames healing as dharma-sādhana: devotion to Nīlakaṇṭha/Rudra and disciplined mantra-dhyāna are presented as life-protecting powers, aligning medical action (bhukti) with purity, restraint, and sacred speech that support inner steadiness and spiritual progress (mukti).