Adhyaya 14

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिपर्वादिवर्णनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः अथ चतुर्दशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवसङ्ग्रामवर्णनम् अग्निर् उवाच यौधिष्ठिरी दौर्योधनी कुरुक्षेत्रं ययौ चमूः भीष्मद्रोणादिकान् दृष्ट्वा नायुध्यत गुरूनिति

Kaya nga, sa Agni Purāṇa—ang sinaunang Mahāpurāṇa—natapos ang ikalabintatlong kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Ādi-parvan at mga kaugnay na paksa.” Ngayon ay nagsisimula ang ikalabing-apat na kabanata, “Paglalarawan ng Digmaan ng mga Kuru at mga Pāṇḍava.” Wika ni Agni: Ang hukbo ni Yudhiṣṭhira at ang hukbo ni Duryodhana ay nagtungo sa Kurukṣetra; ngunit nang makita si Bhīṣma, si Droṇa, at ang iba pa, hindi siya lumaban, sapagkat sila ay kanyang mga guro at nakatatanda.

Verse 2

पार्थं ह्य् उवाच भगवान्नशोच्या भीष्ममुख्यकाः शरीराणि विनाशीनि न शरीरी विनश्यति

Sinabi ng Mapalad na Panginoon kay Pārtha: “Ang mga tulad ni Bhīṣma at ang iba pa ay hindi dapat pagluksa. Ang mga katawan ay nasisira; ang nananahan sa katawan, ang Sarili, ay hindi nasisira.”

Verse 3

विदुरान्वित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अयमात्मा परं ब्रह्म अहं ब्रह्मस्मि विद्धि तम् सिद्ध्यसिद्ध्योः समो योगी राजधर्मं प्रपालय

“Ang Sariling ito ang kataas-taasang Brahman; alamin mo ito bilang ‘Ako ay Brahman.’ Ang yogin na pantay ang loob sa tagumpay at kabiguan ay dapat mag-ingat at magpatupad nang wasto ng rājadharma, ang batas ng hari.”

Verse 4

कृष्णोक्तोथार्जुनो ऽयुध्यद्रथस्थो वाद्यशब्दवान् भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले

Pagkaraan, si Arjuna, na tinuruan ni Kṛṣṇa, ay lumaban habang nakatayo sa kanyang karwahe sa gitna ng alingawngaw ng mga tugtugin; at sa pasimula, sa hukbo ni Duryodhana, si Bhīṣma ang naging punong kumander.

Verse 5

पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह धार्तराष्ट्राः पाण्डवांश् च जघ्नुर्युद्धे सभीष्मकाः

At si Śikhaṇḍī, na nasa panig ng mga Pāṇḍava, ay tunay na nakipaglaban (sa kanya). Sa digmaang iyon, ang mga anak ni Dhṛtarāṣṭra, kasama ang mga hukbo ni Bhīṣma, ay sumalakay at nagpabagsak din sa mga Pāṇḍava.

Verse 6

धार्तराष्ट्रान् शिखण्ड्याद्याः पाण्डवा जघ्नुराहवे देवासुरसं युद्धं कुरुपाण्दवसेनयोः

Sa labanan, ang mga Pāṇḍava—na pinangungunahan ni Śikhaṇḍin—ay pumatay sa mga Dhārtarāṣṭra; at ang digmaan ng mga hukbo ng Kuru at Pāṇḍava ay tulad ng sagupaan ng mga Deva at Asura.

Verse 7

बभूव स्वस्थदेवानां पश्यतां प्रीतिवर्धनं भीष्मोस्त्रैः पाण्डवं सैन्यं दशाहोभिर्न्यपातयत्

Habang ang mga Deva ay nanonood nang ligtas, ito’y naging sanhi ng pagdami ng kanilang galak: sa mga palaso at sandata ni Bhīṣma, ang hukbong Pāṇḍava ay napabagsak sa loob ng sampung araw.

Verse 8

दशमे ह्य् अर्जुनो वाणैर् भीष्मं वीरं ववर्ष ह शिखण्डी द्रुपदोक्तो ऽस्त्रैर् ववर्ष जलदो यथा

Tunay, sa ikasampung araw, binuhusan ni Arjuna ng ulang-palaso ang bayaning Bhīṣma; at si Śikhaṇḍī—na kumikilos ayon sa tagubilin ni Drupada—ay nagpaulan din ng mga sandata, gaya ng ulap-ulan.

Verse 9

हस्त्यश्वरथपादातमन्योन्यास्त्रनिपातितम् भीष्मः स्वच्छन्दमृत्युश् च युद्धमार्गं प्रदर्श्य च

Ang mga elepante, kabayo, karwahe, at mga kawal na naglalakad ay nabuwal dahil sa mga sandata ng isa’t isa. At si Bhīṣma—na may biyayang pumili ng sariling oras ng kamatayan—ay nagpakita rin ng wastong landas at asal ng pakikidigma.

Verse 10

वसूक्तो वसुलोकाय शरशय्यागतः स्थितः उत्तरायणमीक्षंश् च ध्यायन् विष्णुं स्तवन् स्थितः

Pinupuri sa pamamagitan ng mga himno, nanatili siya—nakahimlay sa higaan ng mga palaso—na nakatakdang tumungo sa daigdig ng mga Vasu; at habang nakatanaw sa Uttarāyaṇa (ang paglalakbay ng araw pahilaga), siya’y nanatiling matatag—nagninilay kay Viṣṇu at umaawit ng papuri sa Kanya.

Verse 11

दुर्योधने तु शोकार्ते द्रोणः सेनापतिस्त्वभुत् पाण्दवे हर्षिते सैन्ये ढृष्टद्युम्नश् चमूपतिः

Ngunit nang si Duryodhana ay nababalot ng dalamhati, si Droṇa ang naging punong kumandante; at nang nagagalak ang hukbo ng mga Pāṇḍava, si Dhṛṣṭadyumna ang naging pinuno ng buong hukbo.

Verse 12

तयोर्युद्धं बभूवोग्रं यमराष्ट्रविवर्धनम् विराटद्रुपदाद्याश् च निमग्ना द्रोणसागरे

Sa pagitan nilang dalawa ay sumiklab ang mabangis na labanan, na nagpalawak sa kaharian ni Yama (ibig sabihin, dumami ang mga namatay). Sina Virāṭa, Drupada, at iba pa ay lumubog (napahamak) sa karagatang si Droṇa.

Verse 13

दौर्योधनी महासेना हस्त्यश्वरथपत्तिनी धृष्टद्युम्नाधिपतिता द्रोणः काल इवाबभौ

Ang napakalaking hukbo ni Duryodhana—binubuo ng mga elepante, kabayo, karwahe, at impanterya—bagaman pinamumunuan ni Dhṛṣṭadyumna, ay humarap kay Droṇa na wari’y ang Panahon (Kamatayan) mismo.

Verse 14

हतोश्वत्थामा चेत्युक्ते द्रोणः शस्त्राणि चात्यजत् धृष्टद्युम्नशराक्रान्तः पतितः स महीतले

Nang sabihin, “Napatay na si Aśvatthāmā,” itinapon ni Droṇa ang kanyang mga sandata; at nang mapana at mapanaig ng mga palaso ni Dhṛṣṭadyumna, siya’y bumagsak sa lupa.

Verse 15

अन्योन्यास्त्रनिपीडितमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः पञ्चमेहनि दुर्धर्षः सर्वक्षत्रं प्रमथ्य च दुर्योधने तु शोकार्ते कर्णः सेनापतिस्त्वभूत्

Ang pagbasa na “anyonyāstra-nipīḍitam” ay matatagpuan sa mga manuskritong kha at gha, gaya ng ipinahihiwatig ng dalawang kopyang may tanda. Sa ikalimang araw, ang mandirigmang di-madadaig, matapos durugin ang buong hanay ng mga kṣatriya; at nang si Duryodhana ay tinamaan ng dalamhati, si Karṇa nga ang naging punong kumandante ng hukbo.

Verse 16

अर्जुनः पाण्डवानाञ्च तयोर्युद्धं बभूव ह शस्त्राशस्त्रि महारौद्रं देवासुररणोपमम्

Pagkaraan, naganap ang labanan sa pagitan ni Arjuna at ng mga Pāṇḍava, na nilabanan sa sandata at maging sa walang sandata, lubhang mabangis, gaya ng digmaan ng mga deva at asura.

Verse 17

कर्णार्जुनाख्ये सङ्ग्रामे कर्णोरीनबधीच्छरैः द्वितीयाहनि कर्णस्तु अर्जुनेन निपातितः

Sa labanan na tinatawag na tunggalian nina Karṇa at Arjuna, pinabagsak ni Karṇa si Orīna sa pamamagitan ng mga palaso; ngunit sa ikalawang araw, si Karṇa mismo ay napatumba ni Arjuna.

Verse 18

शल्यो दिनार्धं युयुधे ह्य् अबधीत्तं युधिष्ठिरः युयुधे भीमसेनेन हतसैन्यः सुयोधनः

Nakipaglaban si Śalya sa loob ng kalahating araw; pagkaraan, tunay ngang pinaslang siya ni Yudhiṣṭhira. Si Suyodhana (Duryodhana), na wasak ang hukbo, ay nakipaglaban kay Bhīmasena.

Verse 19

बहून् हत्वा नरादींश् च भीमसेनमथाब्रवीत् गदया प्रहरन्तं तु भीमस्तन्तु व्यपातयत्

Matapos pumatay ng marami pang tao at iba pa, saka niya kinausap si Bhīmasena. Ngunit nang hampasin siya ng kalaban ng pamalo (gada), pinabagsak ni Bhīma ang kalaban.

Verse 20

गदयान्यानुजांस्तस्य तस्मिन्नष्टादेशेहनि रात्रौ सुषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत्

Sa pamamagitan ng gada, pinabagsak niya ang mga nakababatang kapatid ng haring iyon; at sa ikalabingwalong araw, sa gabi, habang natutulog ang hukbo ng mga Pāṇḍava, ibinagsak niya ang kanilang mga puwersa.

Verse 21

अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः द्रौपदेयान् सपाञ्चालान् धृष्टद्युम्नञ्च सो ऽबधीत्

Ngunit si Aśvatthāmā, na may dakilang lakas, ay pumatay sa mga anak ni Draupadī kasama ng mga Pāñcāla, at pati kay Dhṛṣṭadyumna—na nagbunga ng pagpatay na kasinlaki ng isang akṣauhiṇī.

Verse 22

पुत्रहीनां द्रौपदीं तां रुदन्तीमर्जुनस्ततः शिरोमणिं तु जग्राह ऐषिकास्त्रेण तस्य च

Pagkaraan, si Arjuna, nang makita si Draupadī na nawalan ng mga anak at umiiyak, ay sinamsam ang hiyas sa tuktok ng ulo ng taong iyon sa pamamagitan ng sandatang Aiṣika.

Verse 23

अश्वत्थामास्त्रनिर्दग्धं जीवयामास वै हरिः उत्तरायास्ततो गर्भं स परीक्षिदभून्नृपः

Si Hari (Viṣṇu/Kṛṣṇa) ay tunay na muling nagbigay-buhay sa sanggol sa sinapupunan ni Uttarā na nasunog ng sandata ni Aśvatthāmā; at ang batang iyon ay naging Haring Parīkṣit.

Verse 24

कृतवर्मा कृपो द्रौणिस्त्रयो मुक्तास्ततो रणात् पाण्डवाः सात्यकिः कृष्णः सप्त मुक्ता न चापरे

Sina Kṛtavarmā, Kṛpa, at Drauni (Aśvatthāmā)—ang tatlong ito ay nakatakas mula sa larangan ng digmaan. Ang mga Pāṇḍava, si Sātyaki, at si Kṛṣṇa—pitong katao—ang naligtas; wala nang iba ang pinatawad.

Verse 25

स्त्रियश्चार्ताः समाश्वास्य भीमाद्यैः स युधिष्ठिरः संस्कृत्य प्रहतान् वीरान् दत्तोदकधनादिकः

Si Yudhiṣṭhira—kasama si Bhīma at ang iba pa—ay umaliw sa mga babaeng nagdadalamhati; at matapos isagawa nang wasto ang mga ritwal ng libing para sa mga bayaning napatay, naghandog siya ng karaniwang pag-aalay ng tubig at mga kaloob na yaman at iba pang dāna.

Verse 26

भीष्माच्छान्तनवाच्छ्रुत्वा धर्मान् सर्वांश् च शान्तिदाम् राजधर्मान्मोक्षधर्मान्दानधर्मान् नृपो ऽभवत्

Nang marinig ng hari mula kay Bhīṣma, anak ni Śāntanu, ang lahat ng dharma na nagkakaloob ng kapayapaan—ang tungkulin ng paghahari, ang disiplina tungo sa mokṣa, at ang batas ng pagkakawanggawa—ang hari ay naging ganap na naturuan at matatag sa dharma.

Verse 27

अश्वमेधे ददौ दानं ब्राह्मणेभ्योरिमर्दनः श्रुत्वार्जुनान्मौषलेयं यादवानाञ्च सङ्क्षयम् राज्ये परीक्षितं स्थाप्य सानुजः स्वर्गमाप्तवान्

Matapos isagawa ang Aśvamedha, ang tagapagdurog ng kaaway ay nagkaloob ng mga handog sa mga brāhmaṇa. Nang marinig niya kay Arjuna ang pagwasak sa Mausala at ang pagkalipol ng angkan ng Yādava, itinalaga niya si Parīkṣit sa trono at, kasama ang kaniyang mga nakababatang kapatid, nakamit ang langit.