Adhyaya 13

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये हरिवंशवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः कर्षक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ त्रयोदशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

Sa gayon, sa Ādi-Mahāpurāṇa, sa bahaging Āgneya (Agni), natapos ang ikalabindalawang kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Harivaṃśa.” (Sa isang resensiyon ay mababasa ang “karṣaka”; ito ang pagbasa ng isang minarkahang manuskrito.) Ngayon ay nagsisimula ang ikalabintatlong kabanata: “Ang pagsasalaysay ng pinagmulan ng mga Kuru at mga Pāṇḍava, at mga kaugnay na bagay.” Wika ni Agni: “Ngayon ay ipaliliwanag ko ang Bhārata (salaysay ng Mahābhārata), na may tatak ng kadakilaan ni Kṛṣṇa. Inalis ni Viṣṇu ang bigat ng daigdig, na ginawang kasangkapan ang mga Pāṇḍava.”

Verse 2

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

Mula sa lotus na sumibol sa pusod ni Viṣṇu ay isinilang si Brahmā. Ang anak ni Brahmā dito ay si Atri; mula kay Atri ay nagmula si Soma. Mula kay Soma ay isinilang si Budha; at mula sa kanya ay nagmula si Aila, na si Purūravas ang pangalan.

Verse 3

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

Mula sa kanya ay isinilang si Āyu; sumunod ang haring Nahuṣa; mula sa kanya ay si Yayāti; mula kay Yayāti ay si Puru; at sa angkan niya ay lumitaw si Bharata, at pagkatapos ay ang haring Kuru.

Verse 4

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

Sa angkang iyon ay naroon si Śāntanu; mula sa kanya ay isinilang si Bhīṣma, ang anak ni Gaṅgā, at ang mga nakababatang kapatid na sina Citrāṅgada at Vicitravīrya—pawang mga anak nina Śāntanu at Satyavatī.

Verse 5

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

Nang si Śāntanu ay pumanaw na sa langit, si Bhīṣma—walang asawa—ang nag-ingat at nagtaguyod sa kaharian ng kanyang kapatid; at ang batang si Citrāṅgada ay napatay.

Verse 6

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

Sa pamamagitan ni Citrāṅgada, ang dalawang anak na babae ng hari ng Kāśī—sina Ambikā at Ambālikā—ay dinala bilang mga mapapangasawa, na inagaw ni Bhīṣma, ang manlulupig ng mga kaaway.

Verse 7

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

O reyna, si Vicitravīrya ay pumanaw dahil sa yakṣmā (pagkakasakit na pag-ubos). Sa pahintulot ni Satyavatī, isang hari ang ipinaglihi kay Ambikā.

Verse 8

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

Mula kay Ambālikā, ipinanganak ni Vyāsa sina Dhṛtarāṣṭra at si Pāṇḍu bilang mga anak; at mula kay Gāndhārī, si Dhṛtarāṣṭra ay nagkaanak ng sandaang anak na lalaki, na pinangungunahan ni Duryodhana.

Verse 9

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

Sa pook-ermitaño ng Śataśṛṅga, sapagkat ang pagsasama sa asawa ang naging sanhi ng kamatayan—dahil sa sumpa ng isang rishi—pagkaraan, sa pamamagitan ni Dharma (diyos ng katuwiran), isinilang kay Kuntī para kay Pāṇḍu si Yudhiṣṭhira.

Verse 10

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

Si Bhīma ay isinilang mula kay Vāyu; si Arjuna mula kay Śakra (Indra). Kay Mādrī, sa pamamagitan ng kambal na Aśvin, isinilang sina Nakula at Sahadeva; at si Pāṇḍu, kasama si Mādrī, ay namatay.

Verse 11

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

Si Karna ay isinilang kay Kuntī noong siya’y dalagang walang asawa; pagkaraan ay umasa (kumampi) siya kay Duryodhana, at sa pagsasanib ng tadhana ay sumibol ang alitan ng mga Kuru at mga Pāṇḍava.

Verse 12

दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

Ang masamang-isip na si Duryodhana ay nagsunog sa mga Pāṇḍava sa bahay na yari sa lakká (bahay-patibong). Ngunit ang mga Pāṇḍava, sa payo ng kanilang ina, ay nakaligtas at nakalabas mula sa nasunog na tahanan.

Verse 13

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

Pagkaraan, sa Ekacakrā, sa tahanan ng isang brāhmaṇa, silang lahat—nakabihis na wari’y mga muni—ay nanatili roon matapos mapatay ang rākṣasa na si Vaka.

Verse 14

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे सम्प्राप्ता बाहुवेधेन द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः

Sila’y nagtungo sa lupain ng Pāñcāla. Sa svayaṃvara ni Draupadī, si Draupadī ay napagwagian ng limang Pāṇḍava sa pamamagitan ng giting sa pag-archery (pagpana at pagtama sa target).

Verse 15

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

Pagkaraan nito, natamo nila ang kalahati ng kaharian; nabalitaan ito ni Duryodhana at ng iba pa. At tinanggap ni Arjuna ang banal na busog na Gāṇḍīva at isang napakahusay na karwaheng pandigma mula kay Pāvaka (Agni).

Verse 16

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

Sa digmaan, ginawa ni Arjuna si Kṛṣṇa na kanyang tagapagmaneho ng karwahe; (natamo rin niya) ang mga sisidlang palaso na di nauubos, ang Brahmāstra at iba pang banal na sandata; at mula kay Droṇa (natutuhan niya) ang lahat ng kasanayan sa armas, kaya naging ganap na dalubhasa.

Verse 17

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

Sa tulong ni Kṛṣṇa, ang Pāṇḍava na iyon—si Arjuna—ay lubos na nagbigay-kasiyahan kay Agni (Vahni) sa gubat ng Khāṇḍava; at pinigil niya ang pag-ulan ni Indra sa pamamagitan ng ulang-palaso.

Verse 18

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः बहुस्वर्णं राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

Nang masakop ng mga Pāṇḍava ang lahat ng dako, itinatag ni Yudhiṣṭhira ang kanyang paghahari; ngunit hindi natiis ni Suyodhana (Duryodhana) ang Rājasūya na yaon, na hitik sa saganang ginto.

Verse 19

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

Sa udyok ng kapatid niyang si Duḥśāsana, at sa pagsuporta ni Karṇa—na nagkamit ng impluwensiya at kasaganaan—ginawa niya si Śakuni na tagapangasiwa ng pagsusugal, at hinamon si Yudhiṣṭhira sa pamamagitan ng laro ng dice.

Verse 20

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

Nakaupo sa bulwagan ng kapulungan, napanalunan niya pati ang kaharian sa pamamagitan ng daya at tumawa. Si Yudhiṣṭhira, nang magapi, ay nagtungo sa pagkatapon sa gubat kasama ang kanyang mga kapatid.

Verse 21

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

Sa gubat, tinapos niya ang labindalawang taon na kanyang ipinangako; at gaya ng dati, pinakain niya ang walumpu’t walong libong mga Brahmanang “dalawang-ulit na isinilang.”

Verse 22

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो राजा भीमोथ सूपकृत्

Pagkaraan, kasama si Dhaumya at si Draupadī bilang ika-anim na kasapi, sila’y nagtungo sa kaharian ni Virāṭa. Si Yudhiṣṭhira, na nag-anyong Brahmanang nagngangalang Kaṅka, ay nanatiling di nakikilala; at si Bhīma ay naging kusinero.

Verse 23

न इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

“Hindi ganoon”—ito ang pagbasa ng minarkahang manuskrito ng resensiyong ga. “Si Draupadī at ang limang Pāṇḍava”—ito ang pagbasa ng mga minarkahang manuskrito ng resensiyong kha, ga, at ṅa. “Vasupūrṇa”—pagbasa ng minarkahang manuskrito ng resensiyong kha; “Ratnapūrṇa”—pagbasa ng minarkahang manuskrito ng resensiyong gha. “Si Kaṅka nga ay naging pinakadakila sa mga dalawa-ang-kapanganakan”—pagbasa ng minarkahang manuskrito ng resensiyong kha. (Sa salaysay:) si Arjuna ay si Bṛhannalā; ang kanyang asawa ay si Sairindhrī; gayundin ang kambal; at si Bhīmasena, sa ibang pangalan, ay pumatay kay Kīcaka sa gabi.

Verse 24

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

Nang tangkain niyang dukutin si Draupadī, tinalo ni Arjuna ang taong iyon, at tinalo rin ang mga Kuru na nagsasagawa ng paglusob sa mga baka at iba pa; at saka nakilala nila ang mga Pāṇḍava.

Verse 25

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

Si Subhadrā, kapatid na babae ni Kṛṣṇa, ay nagsilang kay Abhimanyu kay Arjuna; at ibinigay ni Virāṭa ang anak niyang si Uttarā bilang asawa ni Abhimanyu.

Verse 26

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

Si Dharma-rāja (Yudhiṣṭhira) ay namuno sa pitong akṣauhiṇī (mga dibisyon ng hukbo) para sa labanan. Si Kṛṣṇa, bilang sugo, ay nagtungo at nagsalita kay Duryodhana na madaling magalit.

Verse 27

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

Noon, sinabi nila kay Haring Duryodhana, panginoon ng labing-isang akṣauhiṇī: “Ibigay kay Yudhiṣṭhira ang kalahati ng kaharian—o kahit limang nayon man lamang.”

Verse 28

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

Pagkarinig sa mga salitang iyon, sinabi ni Suyodhana (Duryodhana) kay Kṛṣṇa: “Kung gayon, lumaban kayo! Hindi ako magbibigay kahit dulo ng karayom na lupain. Ako’y nagpasyang makidigma at abala sa pagtitipon ng aking mga hukbo.”

Verse 29

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

Matapos ipakita ang Viśvarūpa (pangkalahatang anyong banal) na di-malalabanan, at parangalan ni Vidura, siya’y nagtungo kay Yudhiṣṭhira at nagsabi: “Paharapin mo sa digmaan si Suyodhana.”