Adhyaya 10

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे सुन्दरकाण्डवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः अथ दशमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नाराद उवाच रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि

Kaya nga, sa Agni Purāṇa, sa bahaging Rāmāyaṇa, nagtapos ang ikasiyam na kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng Sundara-kāṇḍa.” Ngayon ay nagsisimula ang ikasampung kabanata, “Paglalarawan ng Pagkakatawang-tao ni Śrī Rāma.” Sinabi ni Nārada: Sa utos ni Rāma, si Aṅgada ay nagtungo kay Rāvaṇa at nagpahayag, “Ibalik agad si Jānakī kay Rāghava; kung hindi, mamamatay ka.”

Verse 2

रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते

Si Rāvaṇa, nag-aalab sa digmaan at may layong pumatay—ang rākṣasa na pinasiklab ng labanan—ay nagsabi kay Rāma: “Itinuturing ng Daśagrīva, ang Sampung-Leeg, na ang pagtatagpong ito ay iisang mapagpasiyang digmaan.”

Verse 3

रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः

Pagkarinig niyon, si Rāma ay humanda sa digmaan at nagmartsa patungong Laṅkā kasama ang mga hukbo ng vānara—sina Hanūmān, Mainda, Dvivida, Jāmbavān, at Nala.

Verse 4

नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली

Sina Nīla, Tāra, Aṅgada, Dhūmra, Suṣeṇa, Keśarī, Gaya, Panasa, Vinata, Rambha, Śarabha, Krathana, at Balī—ito ang mga pangalang (banal at mapag-ingat).

Verse 5

गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः

Sina Gavākṣa, Dadhivaktra, Gavaya, at Gandhamādana—sila at iba pang mga pinuno, O Sugrīva, ay tunay na kasama ng di-mabilang na mga mandirigmang vānara.

Verse 6

रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः

Ang labanan ng mga rākṣasa at vānara ay naging siksik, magulo, at salu-salabat. Pinabagsak ng mga rākṣasa ang mga vānara sa pamamagitan ng mga palaso, sibat na śakti, mga pamalo (gada), at iba pang sandata.

Verse 7

वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं

Pinuksa ng mga Vānara ang mga Rākṣasa sa pamamagitan ng mga kuko, ngipin, mga bato at iba pa; at ang hukbong Rākṣasa—kasama ang mga elepante, kabayo, karwahe, at mga kawal na naglalakad—ay nalipol.

Verse 8

हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम् अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्

Pinatay ni Hanūmān ang kaaway na si Dhūmrākṣa sa pamamagitan ng isang tuktok ng bundok; at ibinagsak ni Nīla si Akampana at gayundin si Prahasta habang sila’y nakikipaglaban.

Verse 9

इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्

Nang makalaya sa pagkakagapos ng mga palaso ni Indrajit, sina Rāma at Lakṣmaṇa, sa pamamagitan ng mga palasong pinagpala sa pagpapakita ni Tārkṣya (Garuda), ay nilipol ang hukbo ng mga Rākṣasa.

Verse 10

रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः

Sa labanan, binayo ni Rāma si Rāvaṇa ng mga palaso hanggang magkapira-piraso; at si Rāvaṇa, na nababalisa sa dalamhati, ay ginising din si Kumbhakarṇa.

Verse 11

कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्

Pagkaraan, si Kumbhakarṇa na nagising ay uminom ng isang libong banga ng alak; at matapos lamunin ang mga kalabaw at iba pang hayop, siya’y nagsalita kay Rāvaṇa.

Verse 12

सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्

The abduction of Sītā is a sin; for the Lord of Death (Kṛtānta) is indeed a stern teacher. Therefore I go to battle—I shall slay Rāma together with the monkeys.

Verse 13

इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः

Having said this, Kumbhakarṇa then crushed all the monkeys. Seized by him, Sugrīva cut off his ears and nose.

Verse 14

कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान् रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः

Deprived of his ears and nose, he (Kumbhakarṇa) began devouring the monkeys. Then Rāma severed Kumbhakarṇa’s arms with arrows.

Verse 15

ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः

Then, after cutting off his feet, he caused his head to fall upon the ground. Thereupon (appeared/advanced) the rākṣasas Kumbha and Nikumbha, and also Makarākṣa.

Verse 16

महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे

In the battle were (the warriors) Mahodara, Mahāpārśva, Matta, Unmattarākṣasa, Praghasa, Bhāsakarṇa, and Virūpākṣa.

Verse 17

देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः

Sina Devāntaka at Narāntaka, Triśiras at gayundin si Atikāya—ang mga makapangyarihang mandirigmang ito ay napatay nina Rāma at Lakṣmaṇa, kasama ang mga hukbo ng Vānara na may kasamang Vibhīṣaṇa.

Verse 18

युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह

Tunay nga, habang nakikipaglaban sa kanya, ang iba pang mga rākṣasa ay napabagsak sa lupa; at si Indrajit, na nakikipagdigma sa pamamagitan ng kapangyarihan ng māyā, ay iginapos si Rāma at ang iba pa.

Verse 19

वरदत्तैर् नागबाणैः ओषध्या तौ विशल्यकौ विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते

Sa pamamagitan ng halamang-gamot na nagpapagaling, inalis niya ang mga palasong-ahas (nāgabāṇa) na ipinagkaloob sa bisa ng biyaya, at ginawa ang dalawang mandirigma na malaya sa mga palasong nakabaon; at sa halamang tinatawag na Viśalyā, pinapagaling niya ang kanilang mga sugat—lahat ito sa bundok na dinala ni Māruti (Hanumān).

Verse 20

हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः

Doon, pinigil ni Hanumān siya sa mismong pook na kanyang kinaroroonan; tunay nga, pinigil ni Lakṣmaṇa ang taong iyon habang isinasagawa niya ang homa (handog sa apoy) at mga kaugnay na ritwal sa Nikumbhilā.

Verse 21

शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः

Sa labanan, pinabagsak niya ang bayaning si Indrajit sa pamamagitan ng mga palaso. Si Rāvaṇa, na sinusunog ng dalamhati, ay tumindig na may balak na patayin si Sītā.

Verse 22

अविन्ध्यवारितो राजा रथस्थः सबलो ययौ इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्

Ang hari, na walang hadlang at walang pagpigil, ay sumulong—nakatindig sa kanyang karwahe at kasama ang kanyang hukbo. Pagkaraan, si Mātali, ayon sa utos ni Indra, ay iniluklok si Rāma sa karwahe bilang sakay nito.

Verse 23

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्

Ang labanan nina Rāma at Rāvaṇa ay tulad ng bantog na sagupaan nina Rāma at Rāvaṇa sa tindi. Pinatay ni Rāvaṇa ang mga vānara, at si Maruti (Hanuman) at ang iba pa ay tumugon sa paglusob kay Rāvaṇa.

Verse 24

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्

Sumugod si Rāma na may mga sandata at mga astra, na parang ulap-ulan na lumolobo; at pinutol niya ang watawat ng kaaway, winasak ang karwahe, ibinagsak ang mga kabayo at pati ang tagapagpatakbo ng karwahe.

Verse 25

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः

Tunay ngang ang mga ulong naputol ay muling bumangon na parang mga bisig na may busog; ngunit nang butasin ni Rāma ang kanyang puso sa pamamagitan ng sandatang Paitāmaha, tuluyan nang bumagsak si Rāvaṇa.

Verse 26

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः

Nang siya’y ibinagsak sa lupa, ang mga babae ay tumangis, napaliligiran ng lahat ng rākṣasa. Pagkaraan, si Vibhīṣaṇa, ayon sa utos ni Rāma, ay umaliw sa kanila at nagsagawa ng nararapat na mga ritwal ng paglilibing para sa kanya.

Verse 27

हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान् रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

Ipinadala ni Rama si Hanuman upang dalhin si Sita, at tinanggap niya siya bilang dalisay. Si Rama—na pinuri ni Indra at ng iba pang mga diyos—ay tumanggap kay Sita na pumasok sa apoy at lumitaw na wagas.

Verse 28

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

Ikaw—si Vishnu, ang dumudurog sa mga Rakshasa—ay pinuri nina Brahma at Dasaratha. Si Indra, matapos kang parangalan, ay muling nagbigay-buhay sa mga vanara sa pamamagitan ng ulang amrita.

Verse 29

नागपशैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुहृन्निवारित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

Pinarangalan ni Rama, sila ay lumisan; at matapos masaksihan ang digmaan, sila rin ay nagtungo sa langit. Pagkaraan, si Rama, matapos italaga nang wasto ang Lanka, ay ipinagkatiwala ang mga vanara kay Vibhishana.

Verse 30

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

Kasama si Sita, na nakaupo sa Pushpaka na karwaheng panghimpapawid, naglakbay siya sa rutang dati nang dinaanan. Sa masayang kalooban, ipinakita niya kay Sita ang mga kuta sa kagubatan sa daan.

Verse 31

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः

Matapos magbigay-galang kay Bharadvaja, dumating siya sa Nandigrama. At nang yumuk at sumamba si Bharata, nagpatuloy siya patungong Ayodhya at nanirahan doon.

Verse 32

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्

Matapos yumuk at magbigay-galang kay Vasiṣṭha at sa iba pang matatandang iginagalang, at gayundin kina Kauśalyā, Kaikeyī, at Sumitrā, nang makamtan niya ang kaharian ay marapat niyang pinarangalan ang mga brāhmaṇa at ang iba pa.

Verse 33

वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः

Pagkaraan, sinamba niya si Vāsudeva—ang sariling Pinakadiwa—sa pamamagitan ng mga handog na Aśvamedha; ipinagkaloob niya ang lahat ng uri ng kaloob at iningatan ang kanyang mga nasasakupan.

Verse 34

पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

Nang si Rāma ang namamahala sa kaharian, inalagaan niya ang dharma at kāma (at iba pang layunin ng buhay) na parang sariling anak, at masigasig sa pagpigil at pagpaparusa sa masasama. Ang mga tao’y tapat sa lahat ng tungkulin, ang lupa’y nagbunga ng sari-saring ani, at walang kamatayang wala sa panahon.