Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

अक्रूर-सत्कारः, मथुरायात्रा-विरहः, यमुनातटे दिव्यदर्शनम्, चतुर्व्यूह-नमस्कारः

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान् आत्मा च परमात्मा च त्वम् एकः पञ्चधा स्थितः

bhūtātmā cendriyātmā ca pradhānātmā tathā bhavān ātmā ca paramātmā ca tvam ekaḥ pañcadhā sthitaḥ

พระองค์ทรงเป็นหนึ่งเดียว แต่ดำรงอยู่ห้าประการ: เป็นอาตมันในสรรพสัตว์ เป็นอาตมันในอินทรีย์ เป็นอาตมันแห่งปรธานะ (รากแห่งปรกฤติ) เป็นชีวาตมัน และเป็นปรมาตมัน

भूतात्माthe self of beings
भूतात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—भूतानाम् आत्मा (षष्ठी-तत्पुरुष)
and
:
Connector (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
इन्द्रियात्माthe self of the senses
इन्द्रियात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—इन्द्रियाणाम् आत्मा (षष्ठी-तत्पुरुष)
and
:
Connector (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
प्रधानात्माthe self of pradhāna (primordial matter)
प्रधानात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—प्रधानस्य आत्मा (षष्ठी-तत्पुरुष)
तथाlikewise
तथा:
Connector (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
भवान्you
भवान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
आत्माthe self
आत्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Connector (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
परमात्माthe Supreme Self
परमात्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—परमः आत्मा (कर्मधारय)
and
:
Connector (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
एकःone
एकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
पञ्चधाin fivefold manner
पञ्चधा:
Manner (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootपञ्चधा (अव्यय)
Formअव्यय; संख्याविशेषण-क्रियाविशेषण (adverb: in five ways)
स्थितःabides/stands
स्थितः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावे/कर्तरि प्रयोगे—‘स्थितः’ = ‘स्थितवान्/अवस्थितः’

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

V
Vishnu

FAQs

This verse presents Vishnu’s sovereignty as all-pervading: the Lord is described as present as the inner Self of beings, senses, primordial Nature, the individual soul, and as the Supreme Self—showing one Supreme reality governing multiple levels of existence.

By calling the Lord “pradhānātmā,” Parāśara indicates that prakṛti is not independent; it is pervaded, sustained, and directed by Vishnu as its inner ruler, integrating cosmology with theology.

Vishnu is affirmed as Paramātman who also indwells the jīva and the cosmic principles; the verse supports a Vaishnava Vedantic view where the Supreme remains one, yet manifests as the controller and ground of all realities.