Previous Verse
Next Verse

Shloka 82

प्रह्लादचरितम् (हिरण्यकशिपोः स्वर्गापहरणं, प्रह्लादस्य विष्णुभक्तिः, उपदेशः)

बद्धवैराणि भूतानि द्वेषं कुर्वन्ति चेत् ततः शोच्यान्य् अहो ऽतिमोहेन व्याप्तानीति मनीषिणाम्

baddhavairāṇi bhūtāni dveṣaṃ kurvanti cet tataḥ śocyāny aho 'timohena vyāptānīti manīṣiṇām

เมื่อสรรพสัตว์ที่ถูกผูกมัดด้วยความเป็นศัตรู กระทำด้วยความเกลียดชัง บัณฑิตย่อมรำพึงว่า “อนิจจา น่าสงสารยิ่งนัก ถูกความหลงอันร้ายแรงแผ่คลุมและครอบงำ”

बद्धवैराणिhaving fixed enmity / bound in hostility
बद्धवैराणि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त; √बन्ध्) + वैर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन (neuter nom pl); कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (बद्धं वैरं येषाम्/येषु)
भूतानिbeings
भूतानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन (neuter nom pl)
द्वेषम्hatred
द्वेषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन (masc acc sg)
कुर्वन्तिdo/commit
कुर्वन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (present); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपदम् (they do)
चेत्if
चेत्:
Sambandha (Condition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचेत् (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक (conditional: if)
ततःthen/therefore
ततः:
Sambandha (Inference/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततस् (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तर/तस्मात्-अर्थक (then/therefore)
शोच्यानिlamentable
शोच्यानि:
Pratipādya (Predicate adjective/विधेय)
TypeAdjective
Rootशोच्य (कृदन्त; √शुच्)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन (neuter nom pl); भाव्य/कर्तव्य-प्रत्यय (gerundive: to be lamented)
अहोalas!/oh!
अहो:
Sambandha (Exclamation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मयादिबोधक (interjection: alas/oh)
अतिमोहेनby great delusion
अतिमोहेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअति (अव्यय) + मोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया विभक्ति; एकवचन (masc instr sg); उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुषः (अतिशयितः मोहः)
व्याप्तानिpervaded/overcome
व्याप्तानि:
Pratipādya (Predicate adjective/विधेय)
TypeAdjective
Rootव्याप्त (कृदन्त; √आप् with वि-)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; बहुवचन (neuter nom pl); भूतकृदन्त (past passive participle: pervaded)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणचिह्न (quotative)
मनीषिणाम्of the wise
मनीषिणाम्:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; बहुवचन (masc gen pl)

Sage Parāśara (in instruction to Maitreya)

FAQs

This verse treats hatred as a symptom of profound delusion—beings trapped in hostility are not celebrated as righteous, but regarded with compassion as spiritually impaired.

Parāśara implies that discernment reframes enemies as deluded beings bound by karma; the wise do not intensify rivalry but recognize moha as the root cause.

Against the backdrop of Vishnu as the sustaining Supreme Reality, worldly hatred appears as a deviation from dharma—an ignorance of the deeper unity and order upheld by Vishnu.