Vamana Purana — Karmic Causes of Narakas, Shloka 50
Karmic Causes of Narakas and the Irremediability of Ingratitude (Kṛtaghna-doṣa)
धान्येषु शलिर्द्विपदेषु विप्रः चतुष्पदे गौः श्वपदां मृगेन्द्रः पुष्पेषु जाती नगरेषु काञ्ची नारीषु रम्भा श्रमीणां गृहस्थः
dhānyeṣu śalirdvipadeṣu vipraḥ catuṣpade gauḥ śvapadāṃ mṛgendraḥ puṣpeṣu jātī nagareṣu kāñcī nārīṣu rambhā śramīṇāṃ gṛhasthaḥ
ในหมู่ธัญญาหาร ศาลิ (ข้าว) เป็นเลิศ; ในหมู่สัตว์สองเท้า วิปร (พราหมณ์) เป็นเลิศ; ในหมู่สัตว์สี่เท้า โคเป็นเลิศ; และในหมู่สัตว์ดุร้าย มฤคেন্দรคือสิงห์เป็นเลิศ. ในหมู่ดอกไม้ ชาตีเป็นเลิศ; ในหมู่นคร กาญจีเป็นเลิศ; ในหมู่สตรี รัมภาเป็นเลิศ; และในหมู่อาศรมทั้งหลาย สำหรับผู้บำเพ็ญเพียร อาศรมคฤหัสถ์เป็นประธานยิ่ง।
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
The verse teaches a dharma-oriented valuation of the world: nourishment (rice), learning and ritual stewardship (brāhmaṇa), non-violence and sustenance (cow), natural sovereignty (lion), refinement (jasmine), cultured sacred urbanity (Kāñcī), idealized beauty (Rambhā), and the social-spiritual centrality of gārhasthya, which supports other āśramas through hospitality, charity, and progeny.
Primarily didactic/ācāra material rather than strict cosmology or genealogy; it aligns most closely with Dharma/Ācāra instruction embedded within Purāṇic narration (often catalogued under ancillary teaching within Vamśānucarita-era discourse rather than Sarga/Pratisarga proper).
The ‘best-of’ list encodes Purāṇic cultural ideals: the cow symbolizes abundance and ahiṃsā; the brāhmaṇa symbolizes śruti-smṛti preservation; the householder symbolizes the economic and ritual foundation of society; Kāñcī symbolizes a civilizational center; Rambhā symbolizes aesthetic excellence used as a benchmark in kāvya and Purāṇic diction.